Вата вьядхи чикитса — чикитса стхана | Чикитса стхана

Астанга-санграха · Чикитса стхана · Глава 10 · 63 стихов

Вата вьядхи чикитса — лечение болезней Ваты

Глава 10 Чикитса стханы — лечебный раздел о лечение болезней Ваты. Вагбхата описывает лечение детально, с конкретными формулами и дозировками.

अथातो ऽर्शस चिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄то 'рш́аса чикитситам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

अथ खलु बलवन्तमर्शोभिरुपद्रुतं यथार्हस्नेहोपस्निग्धस्विन्नमनिलवेदनावृद्धिशमनार्थं स्निग्धमुष्णमल्पमन्नं द्रवप्रायं भुक्तवन्तं शुचिं कृतस्वस्त्ययनं भुक्तविण्मूत्रमव्यथं समे शुचौ विविक्ते देशे साधारणे व्यभ्रे काले शय्यायां समे फलके वा प्रत्यादित्यगुदमन्यस्योत्सङ्गे निषण्णपूर्वकायं उत्तानमुन्नतकटीदेशं यन्त्रणशाटकेन परिक्षिप्तग्रीवासक्थिसन्धिमलज्जार्हैराप्तपरिचारकैः सुपरिगृहीतं कृत्वा ततो ऽस्म घृताभ्यक्तगुदाय घृताभ्यक्तं यन्त्रमृज्वनुसुखं शनैः पायौ प्रणिदध्यात् प्रवाहणप्रविष्टं चार्शो ऽभिवीक्ष्यपिचुप्लोतकयोरन्यतरेणावगुण्ठितया शलाकयोत्पीड्य यथोक्तविधिनाग्निक्षाराभ्यामुपाचरेत् सम्यङ्निर्वापयेच्च

атха кхалу балавантамарш́обхирупадрутам̣ йатха̄рхаснехопаснигдхасвиннаманилаведана̄вр̣ддхиш́амана̄ртхам̣ снигдхамуш̣н̣амалпаманнам̣ дравапра̄йам̣ бхуктавантам̣ ш́учим̣ кр̣тасвастйайанам̣ бхуктавин̣мӯтрамавйатхам̣ саме ш́учау вивикте деш́е са̄дха̄ран̣е вйабхре ка̄ле ш́аййа̄йа̄м̣ саме пхалаке ва̄ пратйа̄дитйагудаманйасйотсан̇ге ниш̣ан̣н̣апӯрвака̄йам̣ утта̄намуннатакат̣ӣдеш́ам̣ йантран̣аш́а̄т̣акена парикш̣иптагрӣва̄сактхисандхималаджджа̄рхаира̄птапарича̄ракаих̣ супаригр̣хӣтам̣ кр̣тва̄ тато 'сма гхр̣та̄бхйактагуда̄йа гхр̣та̄бхйактам̣ йантрамр̣джванусукхам̣ ш́анаих̣ па̄йау пран̣идадхйа̄т права̄хан̣аправиш̣т̣ам̣ ча̄рш́о 'бхивӣкш̣йапичуплотакайоранйатарен̣а̄вагун̣т̣хитайа̄ ш́ала̄кайотпӣд̣йа йатхоктавидхина̄гникш̣а̄ра̄бхйа̄мупа̄чарет самйан̇нирва̄пайечча

महान्ति प्राणवतश्छित्वा दहेत् छत्राकाराण्यूर्ध्वविसृतानि क्षारसूत्रेण बध्वा

маха̄нти пра̄н̣аваташ́чхитва̄ дахет чхатра̄ка̄ра̄н̣йӯрдхвависр̣та̄ни кш̣а̄расӯтрен̣а бадхва̄

ततो यन्त्रमपनीयोत्थाप्यातुरं स्वभ्यक्तगुदजघनवङ्क्षणं यथाकालमुष्णोदककोष्ठे ऽवगाहयेत् ततो निवातमगारं प्रवेश्याचारिकमुपदिशेत्

тато йантрамапанӣйоттха̄пйа̄турам̣ свабхйактагудаджагханаван̇кш̣ан̣ам̣ йатха̄ка̄ламуш̣н̣одакакош̣т̣хе 'вага̄хайет тато нива̄тамага̄рам̣ правеш́йа̄ча̄рикамупадиш́ет

सावशेषं पुनर्दाहयेत् एवं सप्तरात्रात्सप्तरात्रादेकैकमुपक्रमेत् बहुषु तु प्राग्दक्षिणं ततो वामं वामात् पृष्ठाग्रजम् एकाहात्तु सर्वाणि दहतो ऽतियोगोक्तो देषः तत्र शुष्काण्यग्निना क्षारेण वा साधयेत् क्षारेणैव मृदुनार्द्राणि एष सर्वप्रदेशेष्वर्शसां दहनविकल्पः तृतीये तु गुदवलौ प्रत्याख्यायोपचरेन्न वेत्येके

са̄ваш́еш̣ам̣ пунарда̄хайет евам̣ саптара̄тра̄тсаптара̄тра̄декаикамупакрамет бахуш̣у ту пра̄гдакш̣ин̣ам̣ тато ва̄мам̣ ва̄ма̄т пр̣ш̣т̣ха̄граджам ека̄ха̄тту сарва̄н̣и дахато 'тийогокто деш̣ах̣ татра ш́уш̣ка̄н̣йагнина̄ кш̣а̄рен̣а ва̄ са̄дхайет кш̣а̄рен̣аива мр̣дуна̄рдра̄н̣и еш̣а сарвапрадеш́еш̣варш́аса̄м̣ даханавикалпах̣ тр̣тӣйе ту гудавалау пратйа̄кхйа̄йопачаренна ветйеке

अथ सम्यग्दग्धे वातानुलोम्यमन्नाभिरुचिरग्नेर्दीप्तिर्लाघवमिन्द्रियप्रसादो यथोक्तोपद्रवनिवृत्तिर्बलवर्णोपपत्तिश्च असम्यग्दाहे तु क्षाराग्निकर्मणोर्विधिमीक्षेत्

атха самйагдагдхе ва̄та̄нуломйаманна̄бхиручирагнердӣптирла̄гхаваминдрийапраса̄до йатхоктопадраванивр̣ттирбалаварн̣опапаттиш́ча асамйагда̄хе ту кш̣а̄ра̄гникарман̣орвидхимӣкш̣ет

बस्तिवेदनायां कुष्ठशतपुष्पादेवदारुसुरभिपुनर्नवागरुकल्केन नाभेरधः सर्वमालिम्पेत् मूत्रपुरीषप्रतीघाते वरणालम्बुसैरण्डपुनर्नवाश्वदंष्ट्रासुरभीसुषवीकषायं सुखोष्णं स्वभ्यक्तपृष्ठकटीवङ्क्षणगुदस्य परिषेके ऽवाअहे वा योजयेत् क्षीरं सस्नेहं तैलमेव वा दग्धेषु चार्शःसु शकृच्छैथिल्यार्थं त्रिवृद्वास्तुकोपोदकाचुञ्ज्चुपर्णीशाकयुक्तमन्नमश्नीयात्

бастиведана̄йа̄м̣ куш̣т̣хаш́атапуш̣па̄девада̄русурабхипунарнава̄гарукалкена на̄бхерадхах̣ сарвама̄лимпет мӯтрапурӣш̣апратӣгха̄те варан̣а̄ламбусаиран̣д̣апунарнава̄ш́вадам̣ш̣т̣ра̄сурабхӣсуш̣авӣкаш̣а̄йам̣ сукхош̣н̣ам̣ свабхйактапр̣ш̣т̣хакат̣ӣван̇кш̣ан̣агудасйа париш̣еке 'ва̄ахе ва̄ йоджайет кш̣ӣрам̣ саснехам̣ таиламева ва̄ дагдхеш̣у ча̄рш́ах̣су ш́акр̣ччхаитхилйа̄ртхам̣ тривр̣два̄стукоподака̄чун̃джчупарн̣ӣш́а̄кайуктаманнамаш́нӣйа̄т

अनिलानलरक्षणोत्तेजनार्थं देहपुष्टये च स्नेहादीन् सम्यगासेवेत् संशोधनाः प्रलेपाद्याः कषायास्तैलयुक्तयः व्रणाधिकारमालोच्य योक्तव्या हत्नामसु

анила̄наларакш̣ан̣оттеджана̄ртхам̣ дехапуш̣т̣айе ча снеха̄дӣн самйага̄севет сам̣ш́одхана̄х̣ пралепа̄дйа̄х̣ каш̣а̄йа̄стаилайуктайах̣ вран̣а̄дхика̄рама̄лочйа йоктавйа̄ хатна̄масу

अथानवचारणीयशस्त्रक्षाराग्नेर्वातकफोल्बणानि दोषसम्पूर्णत्वान्निर्गतानि सस्तम्भकण्डूशोफशूलानि क्षारचित्रककुष्ठबिल्वमूलकसिद्धेन तैलेन वा कृष्णाहिबिडालौष्ट्रजलौकःसूकरवसाभिर्वाभ्यज्य पिण्डेन स्वेदयेद्द्रवस्वेदेन वा धूपयेच्च सघृतशमीपत्रार्कमूलमानुषकेशाहिनिर्मोकबिडालचर्मभिः कुञ्जरवराहवृषशकृत्सक्तुसर्जरसैर्वा सुरसाबृहतीपिप्पल्यश्वगन्धाभिर्वा सघृताभिः अरिष्टशिग्रुपत्रकुलत्थवचाभिर्वा प्रदिह्याच्च स्नुहीक्षीरयुक्तेन हरिद्राचूर्णेन गोमूत्रपिष्टैर्वा कुक्कुटशकृन्निशापिप्पलीगुञ्जामूलैः गोपित्तपिष्टाभिर्वा दन्तीचित्रकसुवर्चिकाभिः सुधाक्षीरपिष्टैर्वा गुडकृष्णासैन्धवकुष्ठशिरीषबीजैः तद्वच्च गजास्थितुत्थभल्लातकलाङ्गलीकुलीरशृङ्गीवचाभयाहिंगुकुष्ठबिल्वशिग्रुमूलकबीजनिम्बाश्वमारपत्रपीलुमूलैः बस्तमूत्रपिष्टैर्वा सुधाकाण्डार्कक्षीरतुम्बप्रसवकरञ्जैः पिप्पल्यादिभिर्वानुवासनद्रव्यैः एभिर्हि प्रदिग्धान्य शार्ंसि दुष्टमसृक्सञ्चितं पिच्छां च विमुच्य प्रशाम्यन्ति एभिश्च तैलान्यभ्यङ्गार्थमुपकल्पयेत्

атха̄навача̄ран̣ӣйаш́астракш̣а̄ра̄гнерва̄такапхолбан̣а̄ни дош̣асампӯрн̣атва̄нниргата̄ни састамбхакан̣д̣ӯш́опхаш́ӯла̄ни кш̣а̄рачитракакуш̣т̣хабилвамӯлакасиддхена таилена ва̄ кр̣ш̣н̣а̄хибид̣а̄лауш̣т̣раджалауках̣сӯкараваса̄бхирва̄бхйаджйа пин̣д̣ена сведайеддравасведена ва̄ дхӯпайечча сагхр̣таш́амӣпатра̄ркамӯлама̄нуш̣акеш́а̄хинирмокабид̣а̄лачармабхих̣ кун̃джаравара̄хавр̣ш̣аш́акр̣тсактусарджарасаирва̄ сураса̄бр̣хатӣпиппалйаш́вагандха̄бхирва̄ сагхр̣та̄бхих̣ ариш̣т̣аш́игрупатракулаттхавача̄бхирва̄ прадихйа̄чча снухӣкш̣ӣрайуктена харидра̄чӯрн̣ена гомӯтрапиш̣т̣аирва̄ куккут̣аш́акр̣нниш́а̄пиппалӣгун̃джа̄мӯлаих̣ гопиттапиш̣т̣а̄бхирва̄ дантӣчитракасуварчика̄бхих̣ судха̄кш̣ӣрапиш̣т̣аирва̄ гуд̣акр̣ш̣н̣а̄саиндхавакуш̣т̣хаш́ирӣш̣абӣджаих̣ тадвачча гаджа̄стхитуттхабхалла̄такала̄н̇галӣкулӣраш́р̣н̇гӣвача̄бхайа̄хим̣гукуш̣т̣хабилваш́игрумӯлакабӣджанимба̄ш́вама̄рапатрапӣлумӯлаих̣ бастамӯтрапиш̣т̣аирва̄ судха̄ка̄н̣д̣а̄ркакш̣ӣратумбапрасавакаран̃джаих̣ пиппалйа̄дибхирва̄нува̄санадравйаих̣ ебхирхи прадигдха̄нйа ш́а̄рм̣си душ̣т̣амаср̣ксан̃читам̣ пиччха̄м̣ ча вимучйа праш́а̄мйанти ебхиш́ча таила̄нйабхйан̇га̄ртхамупакалпайет

तथा कासीससैन्धवालपिप्पलीकुष्ठशुण्ठीविडङ्गविदारीलाङ्गलीकरवीरार्द्रकस्वर्णक्षीरीदन्तीचित्रकालर्कसूधापयोभिस्तैलं चतुर्गुणमूत्रविपक्वमप्रदूषयत् गुदमभ्यङ्गात् क्षारवदर्शांसि शातयति तैलाभ्यक्तं वा पायुप्रदेशं पक्वेष्टकाशकलैस्तीक्ष्णकोटिभिरग्निवर्णैर्महिषीमूत्रनिर्वापितैर्निष्पीडयन् द्विकालं सप्तदिनानि स्वेदयेत् अनन्तां च यथोक्तेनावगाहरेन ततो गते सप्तरात्रे पूतीकरञ्जपल्लवकल्केन ससैन्धवेन स्नुही पयसा वर्तिं कृत्वा नातिशुष्कां गुदे विदध्यात् कृतविण्मूत्रं चावगाहे स्थापयेत् प्रातः सायं चैष विधिः प्रत्यहमेकान्तरं वा यावत्त्रिरात्रम् ततो देवदालीक्षारहरीतकीः शीलयेत् एवमर्शांसि शीर्यन्ते

татха̄ ка̄сӣсасаиндхава̄лапиппалӣкуш̣т̣хаш́ун̣т̣хӣвид̣ан̇гавида̄рӣла̄н̇галӣкаравӣра̄рдракасварн̣акш̣ӣрӣдантӣчитрака̄ларкасӯдха̄пайобхистаилам̣ чатургун̣амӯтравипаквамапрадӯш̣айат гудамабхйан̇га̄т кш̣а̄равадарш́а̄м̣си ш́а̄тайати таила̄бхйактам̣ ва̄ па̄йупрадеш́ам̣ паквеш̣т̣ака̄ш́акалаистӣкш̣н̣акот̣ибхирагниварн̣аирмахиш̣ӣмӯтранирва̄питаирниш̣пӣд̣айан двика̄лам̣ саптадина̄ни сведайет ананта̄м̣ ча йатхоктена̄вага̄харена тато гате саптара̄тре пӯтӣкаран̃джапаллавакалкена сасаиндхавена снухӣ пайаса̄ вартим̣ кр̣тва̄ на̄тиш́уш̣ка̄м̣ гуде видадхйа̄т кр̣тавин̣мӯтрам̣ ча̄вага̄хе стха̄пайет пра̄тах̣ са̄йам̣ чаиш̣а видхих̣ пратйахамека̄нтарам̣ ва̄ йа̄ваттрира̄трам тато девада̄лӣкш̣а̄рахарӣтакӣх̣ ш́ӣлайет евамарш́а̄м̣си ш́ӣрйанте

अथ हरीतकीपाकविधिः सजालमूलं जीमूतकमन्तर्धूमं दहेत् तस्यभस्मनोर्द्धाढकं गोमूत्रपात्रद्वयेनैकविंशतिकृत्वो गालयेत् ततस्तेन क्षारमूत्रेण कुटजचित्रकव्याधिघातचूर्णप्रसृतत्रयान्वितेन पथ्याशतद्वयमाघनीभावात् पचेत् अवतीर्णं च तमवलेहं व्योषरजःप्रसृतयुक्तं घृतभाविते भाजने निदध्यात् स लेहः सावलेहविजयाद्वयोपयोगमभ्यस्यमानो गुदजजठरजघनवङ्क्षणशूलगरानाहगुल्मपाण्डुरोगाश्मरीशर्कराश्वासकासान् नियच्छति सदा च पत्रभङ्गोदकेन कोष्णेनाम्बुना वा शौचमाचरेत् अप्रवर्तमानं च रुधिरमुच्छूनकठिनेष्वर्शःसु जलौकाभिः सूचीकूर्चेन वा प्रवर्तयेत्

атха харӣтакӣпа̄кавидхих̣ саджа̄ламӯлам̣ джӣмӯтакамантардхӯмам̣ дахет тасйабхасманорддха̄д̣хакам̣ гомӯтрапа̄традвайенаикавим̣ш́атикр̣тво га̄лайет татастена кш̣а̄рамӯтрен̣а кут̣аджачитракавйа̄дхигха̄тачӯрн̣апраср̣татрайа̄нвитена патхйа̄ш́атадвайама̄гханӣбха̄ва̄т пачет аватӣрн̣ам̣ ча тамавалехам̣ вйош̣араджах̣праср̣тайуктам̣ гхр̣табха̄вите бха̄джане нидадхйа̄т са лехах̣ са̄валехавиджайа̄двайопайогамабхйасйама̄но гудаджаджат̣хараджагханаван̇кш̣ан̣аш́ӯлагара̄на̄хагулмапа̄н̣д̣урога̄ш́марӣш́аркара̄ш́ва̄сака̄са̄н нийаччхати сада̄ ча патрабхан̇годакена кош̣н̣ена̄мбуна̄ ва̄ ш́аучама̄чарет аправартама̄нам̣ ча рудхирамуччхӯнакат̣хинеш̣варш́ах̣су джалаука̄бхих̣ сӯчӣкӯрчена ва̄ правартайет

अग्निसादे गुदशोफशूलार्तौ च हिङ्ग्वर्धकर्षं सौवर्चलयवक्षारेन्द्रयवपिप्पलीनां पृथक् कर्षं मूर्वार्धपलं पाठापलं शुण्ठीद्विपलं चैकत्र चूर्णितमुष्णाम्बुसर्पिर्मद्याद्यैरुपयोज्यम् त्रिलवणादिचूर्णं वा हिङ्ग्वतिविषाकुष्ठस्वर्जिकाक्षारबिडलवणानि वा द्विगुणोत्तराणि प्रथोजयेत् प्राणदां वा तक्रानुपानं सगुडाम् प्रातः प्राग्भक्तं वा निरन्नो वा तक्रमहरहस्तस्मिन् जीर्णे तक्रे सायं तक्रपेयां ससैन्धवां पिबेत् तक्रेणैव वा लाजसक्तूनवलिह्यात् पीलूनि वा तक्रानुपानानि प्रातः पक्षं पक्षार्धं वा प्रयोजयेत् कटुकिकामूलकल्कं वा प्रातस्तक्रेण

агниса̄де гудаш́опхаш́ӯла̄ртау ча хин̇гвардхакарш̣ам̣ сауварчалайавакш̣а̄рендрайавапиппалӣна̄м̣ пр̣тхак карш̣ам̣ мӯрва̄рдхапалам̣ па̄т̣ха̄палам̣ ш́ун̣т̣хӣдвипалам̣ чаикатра чӯрн̣итамуш̣н̣а̄мбусарпирмадйа̄дйаирупайоджйам трилаван̣а̄дичӯрн̣ам̣ ва̄ хин̇гвативиш̣а̄куш̣т̣хасварджика̄кш̣а̄рабид̣алаван̣а̄ни ва̄ двигун̣оттара̄н̣и пратходжайет пра̄н̣ада̄м̣ ва̄ такра̄нупа̄нам̣ сагуд̣а̄м пра̄тах̣ пра̄гбхактам̣ ва̄ ниранно ва̄ такрамахарахастасмин джӣрн̣е такре са̄йам̣ такрапейа̄м̣ сасаиндхава̄м̣ пибет такрен̣аива ва̄ ла̄джасактӯнавалихйа̄т пӣлӯни ва̄ такра̄нупа̄на̄ни пра̄тах̣ пакш̣ам̣ пакш̣а̄рдхам̣ ва̄ прайоджайет кат̣укика̄мӯлакалкам̣ ва̄ пра̄тастакрен̣а

शुण्ठीचित्रकपुनर्नवाक्वाथसिद्धं वा क्षीरम् गोमूत्रपरिस्रुते वा बहुकृत्वो जीमूतकक्षार उषिता हरीतकीः गोमूत्रार्धद्रोणसिद्धं वा क्षौद्रवदभयाशतम् वासिष्ठहरीतजीर्वा भल्लातकानि वा रसायनोपदेशेन पुनर्नवामलंबुसां वा शोफोक्तविधिना गुडार्द्रकं वा

ш́ун̣т̣хӣчитракапунарнава̄ква̄тхасиддхам̣ ва̄ кш̣ӣрам гомӯтрапарисруте ва̄ бахукр̣тво джӣмӯтакакш̣а̄ра уш̣ита̄ харӣтакӣх̣ гомӯтра̄рдхадрон̣асиддхам̣ ва̄ кш̣аудравадабхайа̄ш́атам ва̄сиш̣т̣хахарӣтаджӣрва̄ бхалла̄така̄ни ва̄ раса̄йанопадеш́ена пунарнава̄малам̣буса̄м̣ ва̄ ш́опхоктавидхина̄ гуд̣а̄рдракам̣ ва̄

सकुतुमन्थं वा भल्लातकचूर्णयुक्तं नातिलवणं तक्रेण तक्रेण वाषाढकार्तिकमार्गशीर्षाणां मासानामन्यतमस्मिन् पुष्ययोगे समुद्धृतं चित्रकमथवा मस्तुयूषक्षीरघृततैलाद्यन्यतमेन

сакутумантхам̣ ва̄ бхалла̄такачӯрн̣айуктам̣ на̄тилаван̣ам̣ такрен̣а такрен̣а ва̄ш̣а̄д̣хака̄ртикама̄ргаш́ӣрш̣а̄н̣а̄м̣ ма̄са̄на̄манйатамасмин пуш̣йайоге самуддхр̣там̣ читракаматхава̄ мастуйӯш̣акш̣ӣрагхр̣татаила̄дйанйатамена

चित्रकमूलक्वाथं वा लेहतां गतं समधुगुडं तक्राशी शीलयेत् कलशे वान्तश्चित्रकमूलत्वक्कल्कलिप्तशुष्के जातं दधि कालशेयं वा पानभोजनेषु एवं भार्ङ्ग्यास्फोतगुडूचीपञ्चकोलेषु तक्रकल्पः

читракамӯлаква̄тхам̣ ва̄ лехата̄м̣ гатам̣ самадхугуд̣ам̣ такра̄ш́ӣ ш́ӣлайет калаш́е ва̄нташ́читракамӯлатваккалкалипташ́уш̣ке джа̄там̣ дадхи ка̄лаш́ейам̣ ва̄ па̄набходжанеш̣у евам̣ бха̄рн̇гйа̄спхотагуд̣ӯчӣпан̃чаколеш̣у такракалпах̣

घृतघटे वा हपुषोपकुञ्चिकाधानकाजमोदाजाजीशठीकारवीयवानीचित्रकपिप्पलीद्वयपिप्पलीमूलचूर्णासुतं जातं तक्रम् तक्रमेव वातिमन्दवह्निः सप्ताहसस्नेहमम्लमनम्लं वा सान्नमनन्नं वा शीलयेत्

гхр̣тагхат̣е ва̄ хапуш̣опакун̃чика̄дха̄нака̄джамода̄джа̄джӣш́ат̣хӣка̄равӣйава̄нӣчитракапиппалӣдвайапиппалӣмӯлачӯрн̣а̄сутам̣ джа̄там̣ такрам такрамева ва̄тимандавахних̣ сапта̄хасаснехамамламанамлам̣ ва̄ са̄ннамананнам̣ ва̄ ш́ӣлайет

ततस्तक्रसिद्धानि क्रमशो ऽर्शोघ्नलघुदीपनीयद्रव्यधान्यपिशितशाकोपकल्पितानि पेयाअयूषरसव्यञ्जनानि तक्रं हि परमौषधमनिलकफार्तीनां विशेषाज्जठराश्रितानाम् तत्रापि विशेषेण दुर्नाम्राम् न हि तद्विहतान्यर्शांसि पुनः प्ररोहन्ति भूमावपि तन्निषिच्यमानमहरहः समूलमुच्छिनत्ति तृणजालमप्स्वपि च शैवालम् तद्विशोधितेषु पुनर्देहस्रोतःसूपचीयमानो ऽन्नरसः पुष्टिबलवर्णौजसामाशु वृद्धये सम्पद्यते

татастакрасиддха̄ни крамаш́о 'рш́огхналагхудӣпанӣйадравйадха̄нйапиш́иташ́а̄копакалпита̄ни пейа̄айӯш̣арасавйан̃джана̄ни такрам̣ хи парамауш̣адхаманилакапха̄ртӣна̄м̣ виш́еш̣а̄джджат̣хара̄ш́рита̄на̄м татра̄пи виш́еш̣ен̣а дурна̄мра̄м на хи тадвихата̄нйарш́а̄м̣си пунах̣ прароханти бхӯма̄вапи танниш̣ичйама̄намахарахах̣ самӯламуччхинатти тр̣н̣аджа̄ламапсвапи ча ш́аива̄лам тадвиш́одхитеш̣у пунардехасротах̣сӯпачӣйама̄но 'ннарасах̣ пуш̣т̣ибалаварн̣ауджаса̄ма̄ш́у вр̣ддхайе сампадйате

मद्यपश्च सेवेत चव्यचित्रकाजाजीचूर्णानुविद्धं शीधुं गौडं वा सौवर्चलहपुषान्वितां वा सुराम्

мадйапаш́ча севета чавйачитрака̄джа̄джӣчӯрн̣а̄нувиддхам̣ ш́ӣдхум̣ гауд̣ам̣ ва̄ сауварчалахапуш̣а̄нвита̄м̣ ва̄ сура̄м

अभयापलाष्टकं द्विगुणामलकमिन्द्रवारुणीपलपञ्चकं च द्विगुणकपित्थमध्यं लोद्ध्रविडङ्गैलवालुकपिप्पलीमरिचानि द्विपलांशानि जर्जरितान्युदकभारे विपाच्य पादशेषं रसं पूतशीतं गुडतुलाद्वयेन धातकीपलाष्टकेन संयोज्य घृतभाजने ऽर्धमासस्थं प्रातरन्नकाले वोपयुञ्जीत अयमभयारिष्टो ऽर्शोग्रहणीपाण्डुहृद्रोगकामलायक्ष्मविषमज्वरप्लीहगुल्मोदरश्वयथुकुष्ठकृमिग्रन्थ्यर्बुदघ्नो ऽग्निरुचिवर्णकरश्च

абхайа̄пала̄ш̣т̣акам̣ двигун̣а̄малакаминдрава̄рун̣ӣпалапан̃чакам̣ ча двигун̣акапиттхамадхйам̣ лоддхравид̣ан̇гаилава̄лукапиппалӣмарича̄ни двипала̄м̣ш́а̄ни джарджарита̄нйудакабха̄ре випа̄чйа па̄даш́еш̣ам̣ расам̣ пӯташ́ӣтам̣ гуд̣атула̄двайена дха̄такӣпала̄ш̣т̣акена сам̣йоджйа гхр̣табха̄джане 'рдхама̄састхам̣ пра̄тараннака̄ле вопайун̃джӣта айамабхайа̄риш̣т̣о 'рш́ограхан̣ӣпа̄н̣д̣ухр̣дрогака̄мала̄йакш̣мавиш̣амаджвараплӣхагулмодараш́вайатхукуш̣т̣хакр̣мигрантхйарбудагхно 'гниручиварн̣акараш́ча

दन्तीचित्रकत्रिफलादशमूलानि पालिकान्युदकद्रोणे साधयित्वा पादशेषे पूतशीते तस्मिन् गुडतुलार्धं धातकीकुडवं च प्रक्षिप्य घृतभाजने मासमुषितो दन्त्यरिष्टः समानः पूर्वेण दुरालभायाः प्रस्थमभयामलकवृषपाठाचित्रकदन्तीमहौषधीनां प्रत्येकं द्विपलमम्भसां द्रोणे पूर्ववत् सिद्धं पूतशीतं शर्करातुलयोन्मिश्रं मधुघृतप्रियङ्गुपिप्पलीचविकाकल्कलिप्तेघृतकुम्भे पक्षं निधापयेत् अयं दुरालभारिष्टः समानः पूर्वेण

дантӣчитракатрипхала̄даш́амӯла̄ни па̄лика̄нйудакадрон̣е са̄дхайитва̄ па̄даш́еш̣е пӯташ́ӣте тасмин гуд̣атула̄рдхам̣ дха̄такӣкуд̣авам̣ ча пракш̣ипйа гхр̣табха̄джане ма̄самуш̣ито дантйариш̣т̣ах̣ сама̄нах̣ пӯрвен̣а дура̄лабха̄йа̄х̣ прастхамабхайа̄малакавр̣ш̣апа̄т̣ха̄читракадантӣмахауш̣адхӣна̄м̣ пратйекам̣ двипаламамбхаса̄м̣ дрон̣е пӯрвават сиддхам̣ пӯташ́ӣтам̣ ш́аркара̄тулайонмиш́рам̣ мадхугхр̣таприйан̇гупиппалӣчавика̄калкалиптегхр̣такумбхе пакш̣ам̣ нидха̄пайет айам̣ дура̄лабха̄риш̣т̣ах̣ сама̄нах̣ пӯрвен̣а

नवामलकपलशतं पिप्पलीनागपुष्पकुडवद्वयं पालिकानि चव्यचित्रकक्रमुकलोध्रपाठामरिचविडङ्गमञ्जिष्ठैलवालुकपिप्पलीमूलान्यर्धपलांशिकानि दार्वीशताह्वेन्द्राह्वासारिवाद्वयमुस्तकुष्ठान्यैकध्यं च जलद्रोणद्वये ऽर्धावशेषं साधयेत् स रसः पूतशीतः समद्राक्षास्वरसः सितापलशतद्वयेन क्षौद्रार्धप्रस्थेन पृथक् कार्षिकेण च त्वगेलालोध्रकुटन्नटाम्बुसेव्यक्रमुककेसरचूर्णेन युक्तो गुडशर्कराधूपिते घृतभाण्डे प्रक्षिप्य पक्षमुपेक्षितो ऽयमामलकारिष्टः समानः पूर्वेण अकालवलीपलितखलतिशमनश्च

нава̄малакапалаш́атам̣ пиппалӣна̄гапуш̣пакуд̣авадвайам̣ па̄лика̄ни чавйачитракакрамукалодхрапа̄т̣ха̄маричавид̣ан̇гаман̃джиш̣т̣хаилава̄лукапиппалӣмӯла̄нйардхапала̄м̣ш́ика̄ни да̄рвӣш́ата̄хвендра̄хва̄са̄рива̄двайамустакуш̣т̣ха̄нйаикадхйам̣ ча джаладрон̣адвайе 'рдха̄ваш́еш̣ам̣ са̄дхайет са расах̣ пӯташ́ӣтах̣ самадра̄кш̣а̄сварасах̣ сита̄палаш́атадвайена кш̣аудра̄рдхапрастхена пр̣тхак ка̄рш̣икен̣а ча твагела̄лодхракут̣аннат̣а̄мбусевйакрамукакесарачӯрн̣ена йукто гуд̣аш́аркара̄дхӯпите гхр̣табха̄н̣д̣е пракш̣ипйа пакш̣амупекш̣ито 'йама̄малака̄риш̣т̣ах̣ сама̄нах̣ пӯрвен̣а ака̄лавалӣпалитакхалатиш́аманаш́ча

गुग्गुलुपलचतुष्टयमामलकप्रस्थं धातकीप्रस्थमभयाशतमक्षशतञ्च गुडपलशतद्वयं पालिकानि पञ्चकोलाजमोजचतुर्जातककट्फलमुस्तमरिचानि दशपलिकानि च खण्डद्राक्षादाडिमानि सर्वमैकध्यमम्भसाप्लाव्यालोड्य च पुराणे जतुसृते द्रोणक्षमे भाजने निक्षिप्य स्थापयेत् गन्धवर्णरसोपपन्नं चासवमभिसमीक्ष्य तं कुम्भमिक्षुरसस्य पूरयेत् एष षण्मासस्थितो गुग्गुल्वासवः समानः पूर्वेण

гуггулупалачатуш̣т̣айама̄малакапрастхам̣ дха̄такӣпрастхамабхайа̄ш́атамакш̣аш́атан̃ча гуд̣апалаш́атадвайам̣ па̄лика̄ни пан̃чакола̄джамоджачатурджа̄такакат̣пхаламустамарича̄ни даш́апалика̄ни ча кхан̣д̣адра̄кш̣а̄да̄д̣има̄ни сарвамаикадхйамамбхаса̄пла̄вйа̄лод̣йа ча пура̄н̣е джатуср̣те дрон̣акш̣аме бха̄джане никш̣ипйа стха̄пайет гандхаварн̣арасопапаннам̣ ча̄савамабхисамӣкш̣йа там̣ кумбхамикш̣урасасйа пӯрайет еш̣а ш̣ан̣ма̄састхито гуггулва̄савах̣ сама̄нах̣ пӯрвен̣а

अमद्यपो वा पिबेच्च शृतशीतमल्पमुदकं शृतं धान्यनागराभ्याम् लघुना पञ्चमूलेन वा पञ्चकोलकाजाजीकारवीगजशौण्डीबिल्वशलाटुपाठातुम्बुरुधान्यकैर्वा

амадйапо ва̄ пибечча ш́р̣таш́ӣтамалпамудакам̣ ш́р̣там̣ дха̄нйана̄гара̄бхйа̄м лагхуна̄ пан̃чамӯлена ва̄ пан̃чаколака̄джа̄джӣка̄равӣгаджаш́аун̣д̣ӣбилваш́ала̄т̣упа̄т̣ха̄тумбурудха̄нйакаирва̄

एभिश्च फलाम्लान् यमकस्निग्धान् पेयायूषरसादीन् कुर्यात् एभिरेव घृतं साधयेत् पिबेद्वा मस्तु धान्याम्लं मधुशुक्तोदकं वा

ебхиш́ча пхала̄мла̄н йамакаснигдха̄н пейа̄йӯш̣араса̄дӣн курйа̄т ебхирева гхр̣там̣ са̄дхайет пибедва̄ масту дха̄нйа̄млам̣ мадхуш́уктодакам̣ ва̄

पूतीकरञ्जत्वक्पलशतद्वयं शुष्कमुदकद्रोणे क्वाथयेत् पादशेषे च तस्मिन् पूतशीते गुडपलान्यशीतिं व्योषार्धपस्थचूर्णं च दत्वा यवपल्ले घृतकुम्भस्थं मासं निधापयेत् एतत् करञ्जशुक्रमभ्यस्यमानमलमनलजननमर्शोगुल्मानाहप्लीहगरोदरघ्नं च पीलुतुलां तुल्यगुडां मस्तुनस्तक्रस्य वा द्रोणे ऽभिषुणुयात् तत्र पालिकानामभयातिविषापाठामुस्तकटुकादेवदारुहिंस्राजीरकारुष्करचव्याजमोदैलाचित्रकगजपिप्पलीव्योषविडङ्गशताह्वाहरेणुचिरबिल्वत्वक्कुष्ठकुटजबीजत्रिवृत्पिप्पलीमूलोपकुञ्चिकानां चूर्णं क्षिप्त्वा पूर्ववन्निधापयेत् तदधिकगुणं पूर्वस्मात्

пӯтӣкаран̃джатвакпалаш́атадвайам̣ ш́уш̣камудакадрон̣е ква̄тхайет па̄даш́еш̣е ча тасмин пӯташ́ӣте гуд̣апала̄нйаш́ӣтим̣ вйош̣а̄рдхапастхачӯрн̣ам̣ ча датва̄ йавапалле гхр̣такумбхастхам̣ ма̄сам̣ нидха̄пайет етат каран̃джаш́украмабхйасйама̄намаламаналаджананамарш́огулма̄на̄хаплӣхагародарагхнам̣ ча пӣлутула̄м̣ тулйагуд̣а̄м̣ мастунастакрасйа ва̄ дрон̣е 'бхиш̣ун̣уйа̄т татра па̄лика̄на̄мабхайа̄тивиш̣а̄па̄т̣ха̄мустакат̣ука̄девада̄рухим̣сра̄джӣрака̄руш̣карачавйа̄джамодаила̄читракагаджапиппалӣвйош̣авид̣ан̇гаш́ата̄хва̄харен̣учирабилватваккуш̣т̣хакут̣аджабӣджатривр̣тпиппалӣмӯлопакун̃чика̄на̄м̣ чӯрн̣ам̣ кш̣иптва̄ пӯрваваннидха̄пайет тададхикагун̣ам̣ пӯрвасма̄т

सुतक्षितानामिक्षुगण्डिकानां द्रोणमुदकद्रोणेन घृतभाविते भाजने ऽभिषुणुयात् आवपेच्चात्र जर्जरीकृता यवानीयवानककुस्तुम्बरीपृथवीकाः पृथक् कुडवांशास्तथा द्विपलोन्मितास्तेजोवतीपञ्चकोलकाजाजीजीरकद्वयकारवीः क्षौद्रकुडवं च प्रक्षिप्य ततो दशरात्रेण सञ्जातात् तस्मान्मात्रां सौवर्चलार्द्रकभूस्तृणैः सुरभीकृतां भुञ्जानः पिबेत् पुनः पुनश्चात्र पानीयं प्रक्षिपेदिक्षुगण्डिकादिकञ्च सम्भारम् तत् गण्डीराख्यं काञ्जिकं परं रुचिकरमग्निदीपनमर्शोग्रहणीविकारोदरगरकृमिगुल्ममदात्ययपाण्डुरोगघ्नम्

сутакш̣ита̄на̄микш̣уган̣д̣ика̄на̄м̣ дрон̣амудакадрон̣ена гхр̣табха̄вите бха̄джане 'бхиш̣ун̣уйа̄т а̄вапечча̄тра джарджарӣкр̣та̄ йава̄нӣйава̄накакустумбарӣпр̣тхавӣка̄х̣ пр̣тхак куд̣ава̄м̣ш́а̄статха̄ двипалонмита̄стеджоватӣпан̃чаколака̄джа̄джӣджӣракадвайака̄равӣх̣ кш̣аудракуд̣авам̣ ча пракш̣ипйа тато даш́ара̄трен̣а сан̃джа̄та̄т тасма̄нма̄тра̄м̣ сауварчала̄рдракабхӯстр̣н̣аих̣ сурабхӣкр̣та̄м̣ бхун̃джа̄нах̣ пибет пунах̣ пунаш́ча̄тра па̄нӣйам̣ пракш̣ипедикш̣уган̣д̣ика̄дикан̃ча самбха̄рам тат ган̣д̣ӣра̄кхйам̣ ка̄н̃джикам̣ парам̣ ручикарамагнидӣпанамарш́ограхан̣ӣвика̄родарагаракр̣мигулмамада̄тйайапа̄н̣д̣урогагхнам

रूक्षकोष्ठश्चार्शसो नागरक्षारकृष्णाजाजीधान्यकारवीगर्भं फलाम्लं सफाणितं सर्पिः पिबेत् गुल्मोक्तानि वा घृतानि किंशुकक्षारोदकेन वा विपक्वं व्योषगर्भम् पाठामरिचपञ्चकोलकक्षारयवानीकुस्तुम्बरुहरीतकीबिल्वविडङ्गसैन्धवगर्भं चतुर्गुणेन दध्ना विपक्वं सर्पिः प्रवाहिकागुदभ्रंशपिच्छास्रावानाहगुल्मपायुपार्श्ववङ्क्षणवेदनाग्रहणीदोषहृद्रोगमूत्रकृच्छ्रघ्नम्

рӯкш̣акош̣т̣хаш́ча̄рш́асо на̄гаракш̣а̄ракр̣ш̣н̣а̄джа̄джӣдха̄нйака̄равӣгарбхам̣ пхала̄млам̣ сапха̄н̣итам̣ сарпих̣ пибет гулмокта̄ни ва̄ гхр̣та̄ни ким̣ш́укакш̣а̄родакена ва̄ випаквам̣ вйош̣агарбхам па̄т̣ха̄маричапан̃чаколакакш̣а̄райава̄нӣкустумбарухарӣтакӣбилвавид̣ан̇гасаиндхавагарбхам̣ чатургун̣ена дадхна̄ випаквам̣ сарпих̣ права̄хика̄гудабхрам̣ш́апиччха̄сра̄ва̄на̄хагулмапа̄йупа̄рш́ваван̇кш̣ан̣аведана̄грахан̣ӣдош̣ахр̣дрогамӯтракр̣ччхрагхнам

पिप्पलीपाठानागरगोक्षुरकाणां त्रिपलिकानां निर्यूहे गण्डीरमरिचपञ्चकोलकान्यर्धपलिकानि कल्कीकृत्य षड्गुणेन दध्ना चत्वारिंशत् घृतपलानि तुल्यचाङ्गेरीरसानि पाचयेत् तत् सर्पिः समानं पूर्वेण शोफोदरवासकासहिध्माघ्नं च

пиппалӣпа̄т̣ха̄на̄гарагокш̣урака̄н̣а̄м̣ трипалика̄на̄м̣ нирйӯхе ган̣д̣ӣрамаричапан̃чаколака̄нйардхапалика̄ни калкӣкр̣тйа ш̣ад̣гун̣ена дадхна̄ чатва̄рим̣ш́ат гхр̣тапала̄ни тулйача̄н̇герӣраса̄ни па̄чайет тат сарпих̣ сама̄нам̣ пӯрвен̣а ш́опходарава̄сака̄сахидхма̄гхнам̣ ча

बद्धवर्चांसि चार्शांस्युदावर्तवदुपाचरेत् भिन्नवर्चांसि चार्शांस्यतीसारवत् अतिप्रवृत्तरक्तानि रक्तपित्तातिसारवत्

баддхаварча̄м̣си ча̄рш́а̄м̣сйуда̄вартавадупа̄чарет бхиннаварча̄м̣си ча̄рш́а̄м̣сйатӣса̄рават атиправр̣ттаракта̄ни рактапитта̄тиса̄рават

अशुद्धं च कालबलापेक्षी स्रवद्रुधिरमुपेक्षेत उभौ च तत्रानुबध्येते श्लेष्मानिलो वा तत्र पित्तश्लेष्मोल्बणं पाचनदीपनद्रव्यैरुपेक्षया च संशोध्य शमयेत् पित्तानिलोल्बणमन्तर्बहिरूर्ध्वमधश्च यथाग्निस्नेहैः केवलपित्तोल्बणमुष्णकाले विशेषतश्च दुर्बलस्य स्तम्भनैः

аш́уддхам̣ ча ка̄лабала̄пекш̣ӣ сравадрудхирамупекш̣ета убхау ча татра̄нубадхйете ш́леш̣ма̄нило ва̄ татра питташ́леш̣молбан̣ам̣ па̄чанадӣпанадравйаирупекш̣айа̄ ча сам̣ш́одхйа ш́амайет питта̄нилолбан̣амантарбахирӯрдхвамадхаш́ча йатха̄гниснехаих̣ кевалапиттолбан̣амуш̣н̣ака̄ле виш́еш̣аташ́ча дурбаласйа стамбханаих̣

अथ श्लेष्मोल्बणे कुटजत्वग्विश्वभेषजक्वाथं पिबेत् तण्डुलोदकेन वा कुटजत्वक्फलातिविषारसाञ्जनानि सक्षौद्राणि कुटजत्वक्पलशतमार्द्रं दिव्याम्बुना क्वाथयेत् मुक्तरसे च पूते तस्मिन् पालिकान् सुश्लक्ष्णपिष्टान् प्रियङ्गुसमङ्गामोचरसान् कुटजबीजत्रिपलं च प्रक्षिप्य मृद्वग्निना पुनः साधयेदादर्वीलेपात् अयमवलेहश्छागलीक्षीरेण पेयामण्डेन वा सहाजक्षीरभुजः प्रयुक्तो रक्तजान्यर्शांस्यतीसारं कफपित्तञ्चोर्ध्वमधो वा प्रवृत्तमपहरति कुटजत्वक्पलशतमुदकद्रोणे ऽष्टभागशेषं साधयेत् परिस्राव्य तदुदकं कल्कीकृतैर्व्योषरसाञ्जनमोचरसमुस्ताधातकीफलबिल्वशलाटुदाडिमशलाटुत्वक्समङ्गालोध्रद्वयैः पलांशैः पलैश्च कुटजत्वचो दशभिस्तथा विंशत्या घृतस्य गुडस्य च त्रिंशता संसृष्टमधिश्रयेत् अथावलेहतां गतमवतारितं सप्ताहमर्धमासं मासं वा धान्यमध्ये सुगुप्तं निहितमुपयुक्तमाशु सर्वार्शोग्रहणीदोषश्वासकासानपोहति

атха ш́леш̣молбан̣е кут̣аджатвагвиш́вабхеш̣аджаква̄тхам̣ пибет тан̣д̣улодакена ва̄ кут̣аджатвакпхала̄тивиш̣а̄раса̄н̃джана̄ни сакш̣аудра̄н̣и кут̣аджатвакпалаш́атама̄рдрам̣ дивйа̄мбуна̄ ква̄тхайет муктарасе ча пӯте тасмин па̄лика̄н суш́лакш̣н̣апиш̣т̣а̄н прийан̇гусаман̇га̄мочараса̄н кут̣аджабӣджатрипалам̣ ча пракш̣ипйа мр̣двагнина̄ пунах̣ са̄дхайеда̄дарвӣлепа̄т айамавалехаш́чха̄галӣкш̣ӣрен̣а пейа̄ман̣д̣ена ва̄ саха̄джакш̣ӣрабхуджах̣ прайукто рактаджа̄нйарш́а̄м̣сйатӣса̄рам̣ капхапиттан̃чордхвамадхо ва̄ правр̣ттамапахарати кут̣аджатвакпалаш́атамудакадрон̣е 'ш̣т̣абха̄гаш́еш̣ам̣ са̄дхайет парисра̄вйа тадудакам̣ калкӣкр̣таирвйош̣араса̄н̃джанамочарасамуста̄дха̄такӣпхалабилваш́ала̄т̣уда̄д̣имаш́ала̄т̣утваксаман̇га̄лодхрадвайаих̣ пала̄м̣ш́аих̣ палаиш́ча кут̣аджатвачо даш́абхистатха̄ вим̣ш́атйа̄ гхр̣тасйа гуд̣асйа ча трим̣ш́ата̄ сам̣ср̣ш̣т̣амадхиш́райет атха̄валехата̄м̣ гатамавата̄ритам̣ сапта̄хамардхама̄сам̣ ма̄сам̣ ва̄ дха̄нйамадхйе сугуптам̣ нихитамупайуктама̄ш́у сарва̄рш́ограхан̣ӣдош̣аш́ва̄сака̄са̄напохати

मोचरससमङ्गातिललोध्रचन्दननीलोत्पलानि वा छागपयसा पिबेत् शूले तु बिल्वयवानीनागररसाञ्जनदुरालभावत्सकबीजानामन्यतमेनापि युक्तं पाठाचूर्णं शृतेन कोष्णेनांभसा तक्रेण वा शूले रक्तातिप्रवृत्तौ च लोध्रधातकीकुटजत्वगिन्द्रयव केसरनीलोत्पलकल्कसिद्धं सर्पिर्दुग्धिकानिदिग्धिकाकल्कसिद्धं वा

мочарасасаман̇га̄тилалодхрачандананӣлотпала̄ни ва̄ чха̄гапайаса̄ пибет ш́ӯле ту билвайава̄нӣна̄гарараса̄н̃джанадура̄лабха̄ватсакабӣджа̄на̄манйатамена̄пи йуктам̣ па̄т̣ха̄чӯрн̣ам̣ ш́р̣тена кош̣н̣ена̄м̣бхаса̄ такрен̣а ва̄ ш́ӯле ракта̄типравр̣ттау ча лодхрадха̄такӣкут̣аджатвагиндрайава кесаранӣлотпалакалкасиддхам̣ сарпирдугдхика̄нидигдхика̄калкасиддхам̣ ва̄

वातोल्बणे तु रक्ते बलातिबलाबिल्वत्रिफलाहस्तिपिप्पलीन्यग्रोधकरञ्जपत्रमधुकतिन्दुकोत्पलैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थमजाक्षीरे दशगुणे पचेत् तत् परं रक्तार्शोघ्नम् पाठालोध्रह्रीबेरोत्पलचव्यचन्दनसमङ्गातिविषाबिल्वधातकीमधुकदेवदारुदार्वीत्वङ्मुस्तामांसीनागरयवक्षारचित्रककल्केन चाङ्गेरीस्वरसेन च साधितं सर्पिर्द्रोषत्रयघ्नमर्शो ऽतिसारप्रवाहिकाबस्त्यानाहगुदभ्रंशपिच्छास्रुतिग्रहणीपाण्ड्वामयज्वरमूत्रकृच्छ्रारोचकदुर्नामशूलेषु योज्यम् बलादार्व्यवाक्पुष्पीगोक्षुरकपृश्निपर्शीनामश्वत्थोदुम्बरन्यग्रोधप्लक्षबदरीवेतसप्रवालानां च द्विपलोन्मितानां कषायेण जीवन्तीकटुकापञ्चकोलेन्द्रयवदेवदारुशाल्मलीपुष्पवीराचन्दनाञ्जनकट्फलमुस्तश्यामास्थिरातिविषासमङ्गाव्याघ्नीमोचरसबिल्वकमलोत्पलकिञ्जल्कानां चार्धकर्षोन्मितानां कल्केन चाङ्गेरीसुनिषण्णकस्वरसप्रस्थाभ्यां च घृतप्रस्थं पाचयेत् तत् समानं पूर्वेण

ва̄толбан̣е ту ракте бала̄тибала̄билватрипхала̄хастипиппалӣнйагродхакаран̃джапатрамадхукатиндукотпалаих̣ ка̄рш̣икаиргхр̣тапрастхамаджа̄кш̣ӣре даш́агун̣е пачет тат парам̣ ракта̄рш́огхнам па̄т̣ха̄лодхрахрӣберотпалачавйачанданасаман̇га̄тивиш̣а̄билвадха̄такӣмадхукадевада̄руда̄рвӣтван̇муста̄ма̄м̣сӣна̄гарайавакш̣а̄рачитракакалкена ча̄н̇герӣсварасена ча са̄дхитам̣ сарпирдрош̣атрайагхнамарш́о 'тиса̄раправа̄хика̄бастйа̄на̄хагудабхрам̣ш́апиччха̄срутиграхан̣ӣпа̄н̣д̣ва̄майаджварамӯтракр̣ччхра̄рочакадурна̄маш́ӯлеш̣у йоджйам бала̄да̄рвйава̄кпуш̣пӣгокш̣уракапр̣ш́нипарш́ӣна̄маш́ваттходумбаранйагродхаплакш̣абадарӣветасаправа̄ла̄на̄м̣ ча двипалонмита̄на̄м̣ каш̣а̄йен̣а джӣвантӣкат̣ука̄пан̃чаколендрайавадевада̄руш́а̄лмалӣпуш̣павӣра̄чандана̄н̃джанакат̣пхаламусташ́йа̄ма̄стхира̄тивиш̣а̄саман̇га̄вйа̄гхнӣмочарасабилвакамалотпалакин̃джалка̄на̄м̣ ча̄рдхакарш̣онмита̄на̄м̣ калкена ча̄н̇герӣсуниш̣ан̣н̣акасварасапрастха̄бхйа̄м̣ ча гхр̣тапрастхам̣ па̄чайет тат сама̄нам̣ пӯрвен̣а

रक्तस्तम्भनाय च शीताभ्यङ्गप्रदेहसेकावगाहादीन् प्रयुञ्जीत तदशान्तौ यथोदितानि घृतानि कवोष्णान्यवपीडकयोजनया पाययेत् कवोष्णानेव च घृतैतलक्षीररसकानथवा स्निग्धोष्णैर्मांसरसैर्भोजयित्वा घृतमण्डेन कोष्णेनानुवासयेत् शीतवीर्यद्रव्यसिद्धेन वा यथास्वं स्नेहेन शाल्मलीपुष्पयवासकुशकाशमूलन्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशृङ्गान् द्विपलाशान् क्षीरप्रस्थेन त्रिगुणोदकेन साधयित्वा क्षीरावशेषमवतारयेत् स निर्यूहः शाल्मलीनिर्याससमङ्गाचन्दनोत्पलेन्द्रयवप्रियङ्गुपद्मकेसरकल्कगर्भो घृतक्षौद्रशर्करोपेतः पिच्छाबस्तिर्गुदभ्रंशप्रवाहिकारक्तस्रुतिज्वरघ्नः

рактастамбхана̄йа ча ш́ӣта̄бхйан̇гапрадехасека̄вага̄ха̄дӣн прайун̃джӣта тадаш́а̄нтау йатходита̄ни гхр̣та̄ни кавош̣н̣а̄нйавапӣд̣акайоджанайа̄ па̄йайет кавош̣н̣а̄нева ча гхр̣таиталакш̣ӣрарасака̄натхава̄ снигдхош̣н̣аирма̄м̣сарасаирбходжайитва̄ гхр̣таман̣д̣ена кош̣н̣ена̄нува̄сайет ш́ӣтавӣрйадравйасиддхена ва̄ йатха̄свам̣ снехена ш́а̄лмалӣпуш̣пайава̄сакуш́ака̄ш́амӯланйагродходумбара̄ш́ваттхаш́р̣н̇га̄н двипала̄ш́а̄н кш̣ӣрапрастхена тригун̣одакена са̄дхайитва̄ кш̣ӣра̄ваш́еш̣амавата̄райет са нирйӯхах̣ ш́а̄лмалӣнирйа̄сасаман̇га̄чанданотпалендрайаваприйан̇гупадмакесаракалкагарбхо гхр̣такш̣аудраш́аркаропетах̣ пиччха̄бастиргудабхрам̣ш́аправа̄хика̄рактасрутиджварагхнах̣

अपिच लाजैः पेया पीता चुक्रीकाकेसरोत्पलैः सिद्धा हन्त्याशु रक्तरोगं तथा बलापृश्निपर्णीभ्याम्

апича ла̄джаих̣ пейа̄ пӣта̄ чукрӣка̄кесаротпалаих̣ сиддха̄ хантйа̄ш́у рактарогам̣ татха̄ бала̄пр̣ш́нипарн̣ӣбхйа̄м

ह्रीबेरबिल्वनागरनिर्यूहे साधितां सनवनीताम् वृक्षाम्लदाडिमाम्लामम्लीकाम्लां सकोलाम्लाम्

хрӣберабилвана̄гаранирйӯхе са̄дхита̄м̣ санаванӣта̄м вр̣кш̣а̄млада̄д̣има̄мла̄мамлӣка̄мла̄м̣ сакола̄мла̄м

गृञ्जनकसुरससिद्धां दद्याद्यमकेन भर्जितां पेयाम् रक्तातिसारग्रहणीप्रवाहिकाशोफनिग्रहणीम्

гр̣н̃джанакасурасасиддха̄м̣ дадйа̄дйамакена бхарджита̄м̣ пейа̄м ракта̄тиса̄раграхан̣ӣправа̄хика̄ш́опханиграхан̣ӣм

काश्मर्यामलकानां सकच्छुराणां खलान् फलाम्लांश्च गृञ्जनकशाल्मलीनां दुग्धीकाचुक्रिकाणां च

ка̄ш́марйа̄малака̄на̄м̣ сакаччхура̄н̣а̄м̣ кхала̄н пхала̄мла̄м̣ш́ча гр̣н̃джанакаш́а̄лмалӣна̄м̣ дугдхӣка̄чукрика̄н̣а̄м̣ ча

न्यग्रोधशृङ्गिकानां खलांस्तथा कोचिदारपुष्पाणाम् दध्नः सरेण सिद्धान् दद्याद्रक्ते प्रवृत्ते ऽति

нйагродхаш́р̣н̇гика̄на̄м̣ кхала̄м̣статха̄ кочида̄рапуш̣па̄н̣а̄м дадхнах̣ сарен̣а сиддха̄н дадйа̄дракте правр̣тте 'ти

सिद्धं पलाण्डुशाकं तक्रेणोपोदकां सबदरां च रुधिरस्रुतौ प्रदद्यान्मसूरसूपं सतक्राम्लम्

сиддхам̣ пала̄н̣д̣уш́а̄кам̣ такрен̣оподака̄м̣ сабадара̄м̣ ча рудхирасрутау прададйа̄нмасӯрасӯпам̣ сатакра̄млам

पयसा शृतेन यूषैः सतीनमुद्गाढकीमसूराणाम् भोजनमद्यादम्लैः शालिश्यामाककोद्रवजम्

пайаса̄ ш́р̣тена йӯш̣аих̣ сатӣнамудга̄д̣хакӣмасӯра̄н̣а̄м бходжанамадйа̄дамлаих̣ ш́а̄лиш́йа̄ма̄какодраваджам

शशहरिणलावमांसैः सकपिञ्जलैणेयकैः सुसिद्धैश्च शालीनद्यान्मधुरैरम्लैरीषत्समरिचैर्वा

ш́аш́ахарин̣ала̄вама̄м̣саих̣ сакапин̃джалаин̣ейакаих̣ сусиддхаиш́ча ш́а̄лӣнадйа̄нмадхураирамлаирӣш̣атсамаричаирва̄

दक्षशिखितित्तिरिरसौर्द्विककुल्लोपाकजैश्च मधुराम्लैः अद्याद्रसैरतिवहेष्वर्शःस्वनिलोल्बणशरीरः

дакш̣аш́икхититтирирасаурдвикакуллопа̄каджаиш́ча мадхура̄млаих̣ адйа̄драсаиративахеш̣варш́ах̣сванилолбан̣аш́арӣрах̣

छगलीपयः प्रयुक्तं निहन्तिरक्तं सवास्तुकरसश्च धन्वविहगमृगाणां रसो निरम्लः कदम्लो वा

чхагалӣпайах̣ прайуктам̣ нихантирактам̣ сава̄стукарасаш́ча дханвавихагамр̣га̄н̣а̄м̣ расо нирамлах̣ кадамло ва̄

रसखलशाकयवागूघृतयुक्तः केवलो ऽथवा जयति रक्तमतिवर्तमानं वातं च पलाण्डुरुपयुक्तः छागान्तराधितरुणं सरुधिरमुपसाधितं बहुपलाण्डु

расакхалаш́а̄кайава̄гӯгхр̣тайуктах̣ кевало 'тхава̄ джайати рактамативартама̄нам̣ ва̄там̣ ча пала̄н̣д̣урупайуктах̣ чха̄га̄нтара̄дхитарун̣ам̣ сарудхирамупаса̄дхитам̣ бахупала̄н̣д̣у

व्यत्यासान्मधुरामं विट्शोणितसङ्क्षये योज्यम् नवनीततिलाभ्यासात् केसरनवनीतशर्कराभ्यासात् दधिसरमथिताभ्यासात् गुदजाः शाम्यन्ति रक्तवहाः

вйатйа̄са̄нмадхура̄мам̣ вит̣ш́он̣итасан̇кш̣айе йоджйам наванӣтатила̄бхйа̄са̄т кесаранаванӣташ́аркара̄бхйа̄са̄т дадхисараматхита̄бхйа̄са̄т гудаджа̄х̣ ш́а̄мйанти рактаваха̄х̣

नवनीतघृतं छागं सपयोमांसं सषष्टिकः शालिः तरुणश्च सुरामण्डस्तरुणीव सुरा जयत्यस्रम्

наванӣтагхр̣там̣ чха̄гам̣ сапайома̄м̣сам̣ саш̣аш̣т̣иках̣ ш́а̄лих̣ тарун̣аш́ча сура̄ман̣д̣астарун̣ӣва сура̄ джайатйасрам

प्रायेण वातबहुलान्यर्शांसि भवन्त्यतिस्रुते रक्ते दृष्टे ऽपि हि कफपित्ते तस्मादनिलो ऽधिकं जेयः

пра̄йен̣а ва̄табахула̄нйарш́а̄м̣си бхавантйатисруте ракте др̣ш̣т̣е 'пи хи капхапитте тасма̄данило 'дхикам̣ джейах̣

दृष्ट्वा शोणितपित्तं प्रबलं कफवातरूपमल्पं च शीताः क्रियाः प्रयोज्या यथेरिताः पित्तरोगेषु

др̣ш̣т̣ва̄ ш́он̣итапиттам̣ прабалам̣ капхава̄тарӯпамалпам̣ ча ш́ӣта̄х̣ крийа̄х̣ прайоджйа̄ йатхерита̄х̣ питтарогеш̣у

उदावर्ते तु दोषविलयनाय शीतज्वरघ्नतैलाभ्यक्तस्विन्नस्य श्यामात्रिवृत्पिप्पलीनिकुम्भनीलिनीचूर्णं गोमूत्रपरिपीतं द्विगुणलवणगुडेन कराङ्गुष्ठाकारां वर्तिं कृत्वा घृताभ्यक्तगुदस्य गुदे वातविण्मूत्रानुलोमनार्थं निदध्यात् पिप्पलीमदनफलसर्षपागारधूमैर्वा समूत्रगुडैः तुम्बीकरघाटकणासिद्धार्थकसैन्धवजीमूतकैर्वा एतेषामेव वा चूर्णं नाड्या प्रधमेत् तद्विघाते त्वानुलोमिकौषधतैलमूत्राम्ललवणक्षारयुक्तं सुतीक्ष्णमास्थापनं दद्यात्

уда̄варте ту дош̣авилайана̄йа ш́ӣтаджварагхнатаила̄бхйактасвиннасйа ш́йа̄ма̄тривр̣тпиппалӣникумбханӣлинӣчӯрн̣ам̣ гомӯтрапарипӣтам̣ двигун̣алаван̣агуд̣ена кара̄н̇гуш̣т̣ха̄ка̄ра̄м̣ вартим̣ кр̣тва̄ гхр̣та̄бхйактагудасйа гуде ва̄тавин̣мӯтра̄нуломана̄ртхам̣ нидадхйа̄т пиппалӣмаданапхаласарш̣апа̄га̄радхӯмаирва̄ самӯтрагуд̣аих̣ тумбӣкарагха̄т̣акан̣а̄сиддха̄ртхакасаиндхаваджӣмӯтакаирва̄ етеш̣а̄мева ва̄ чӯрн̣ам̣ на̄д̣йа̄ прадхамет тадвигха̄те тва̄нуломикауш̣адхатаиламӯтра̄млалаван̣акш̣а̄райуктам̣ сутӣкш̣н̣ама̄стха̄панам̣ дадйа̄т

त्रिफलात्रिकटुत्रिलवणदन्तीचित्रकभल्लातकानि जर्जरितानि सस्नेहमूत्राणि शरावद्वयकोष्ठे मृत्प्रलिप्ते गोमयाग्निना विपचेत् स कल्याणकाख्यः क्षारः क्षीरमांसरसाशिना घृतेन पीतो ऽन्नपाने वा प्रणीतो ऽर्शोगुल्मपाण्डुहृद्रोगोदावर्तग्रहणीमूत्रविबन्धाश्मरीकृमिश्वयथुहिध्माश्वासकासशूलानाहप्लीहमेहापहः वैरेचनिकमूलफलानि सहिंस्रार्कमूलदशमूलगुडाद्वीपिद्विपुनर्नवानि सर्वैश्च तुल्यानि पञ्चलवणानि क्षारः पूर्ववत् कृतः काङ्कायनोक्तो ऽधिकगुणः पूर्वस्मात् हिङ्गुपाठात्र्यूषणत्रिफलाकटभीबिल्वमध्यायोरजः कटुकापञ्चकोलकमुस्तकुष्ठक्षारद्वयमुष्ककमधुकोग्रगन्धाविडङ्गमूर्वाजमोदेन्द्रयवगुडूचीदेवदारूणि कार्षिकाणिपृथक् पलांशानि पञ्चलवणान्यैकध्यमापोथ्य घृततैलकुडवेन दधिकुडवेन च संयोज्य कल्याणकविधिना दग्धो महाक्षारस्तत्तुल्यः सर्वगरविषनिबर्हणश्च प्राग्भक्तं वा वितरेत् घृतगुडयवक्षारान्

трипхала̄трикат̣утрилаван̣адантӣчитракабхалла̄така̄ни джарджарита̄ни саснехамӯтра̄н̣и ш́ара̄вадвайакош̣т̣хе мр̣тпралипте гомайа̄гнина̄ випачет са калйа̄н̣ака̄кхйах̣ кш̣а̄рах̣ кш̣ӣрама̄м̣сараса̄ш́ина̄ гхр̣тена пӣто 'ннапа̄не ва̄ пран̣ӣто 'рш́огулмапа̄н̣д̣ухр̣дрогода̄вартаграхан̣ӣмӯтравибандха̄ш́марӣкр̣миш́вайатхухидхма̄ш́ва̄сака̄саш́ӯла̄на̄хаплӣхамеха̄пахах̣ ваиречаникамӯлапхала̄ни сахим̣сра̄ркамӯладаш́амӯлагуд̣а̄двӣпидвипунарнава̄ни сарваиш́ча тулйа̄ни пан̃чалаван̣а̄ни кш̣а̄рах̣ пӯрвават кр̣тах̣ ка̄н̇ка̄йанокто 'дхикагун̣ах̣ пӯрвасма̄т хин̇гупа̄т̣ха̄трйӯш̣ан̣атрипхала̄кат̣абхӣбилвамадхйа̄йораджах̣ кат̣ука̄пан̃чаколакамустакуш̣т̣хакш̣а̄радвайамуш̣какамадхукограгандха̄вид̣ан̇гамӯрва̄джамодендрайавагуд̣ӯчӣдевада̄рӯн̣и ка̄рш̣ика̄н̣ипр̣тхак пала̄м̣ш́а̄ни пан̃чалаван̣а̄нйаикадхйама̄потхйа гхр̣татаилакуд̣авена дадхикуд̣авена ча сам̣йоджйа калйа̄н̣акавидхина̄ дагдхо маха̄кш̣а̄растаттулйах̣ сарвагаравиш̣анибархан̣аш́ча пра̄гбхактам̣ ва̄ витарет гхр̣тагуд̣айавакш̣а̄ра̄н

दाडिमरसं वा सयवानीपाठामहौषधलवणगुडतक्रम् यमकस्नेहभृष्टान् वा सक्तुयुक्तान् करञ्जप्रसवान् दधिदाडिमाम्लबदरतिन्तिणीकमातुलुङ्गलवणसुरां यमकसंस्कृताम् त्रिवृद्दन्तीगुडचित्रकचाङ्गेरीबालमूलकलोणीकासुवर्चलोपोदकाचुञ्चुपर्णीवीरावास्तुकपल्लवांस्तथा दक्षशिखिश्वाविङ्गोधामार्जारोष्ट्रलोपाककूर्मशल्यकमांसान् मांसरसान् यवप्रायं चान्नं भोजनार्थे पानार्थे तु सपिप्पलीचूर्णं गौडमच्छसुरां सलवणानासवांश्च दीपनीयवातहरानारनालमस्तु वा संस्कृतम्

да̄д̣имарасам̣ ва̄ сайава̄нӣпа̄т̣ха̄махауш̣адхалаван̣агуд̣атакрам йамакаснехабхр̣ш̣т̣а̄н ва̄ сактуйукта̄н каран̃джапрасава̄н дадхида̄д̣има̄млабадаратинтин̣ӣкама̄тулун̇галаван̣асура̄м̣ йамакасам̣скр̣та̄м тривр̣ддантӣгуд̣ачитракача̄н̇герӣба̄ламӯлакалон̣ӣка̄суварчалоподака̄чун̃чупарн̣ӣвӣра̄ва̄стукапаллава̄м̣статха̄ дакш̣аш́икхиш́ва̄вин̇годха̄ма̄рджа̄рош̣т̣ралопа̄какӯрмаш́алйакама̄м̣са̄н ма̄м̣сараса̄н йавапра̄йам̣ ча̄ннам̣ бходжана̄ртхе па̄на̄ртхе ту сапиппалӣчӯрн̣ам̣ гауд̣амаччхасура̄м̣ салаван̣а̄на̄сава̄м̣ш́ча дӣпанӣйава̄тахара̄на̄рана̄ламасту ва̄ сам̣скр̣там

अनुबन्धे तु भूयो मदिरामस्तुमूत्रयुक्तं विरेकम् सपिप्पलीं वा घृतभृष्टां सगुडां हरीतकीं सकुम्भनिकुम्भां वा द्विविधोपक्रमणीयोदितान् वा तर्पणप्रयोगान् त्रिवृच्चूर्णं वा त्रिफलारसानुविद्धम् अभयामलकविडङ्गान् वा समत्रिवृतान् सगुडान् माणिभद्रकाख्यान् मिश्रकस्नेहं सुकुमारकं नीलिनीघृतं वा कल्पोदितानि वा विरेचनान्यवचारयेत् गुदाश्रये हि दोषे ऽपहृते व्याधयो ऽपि तज्जाः प्रशाम्यन्ति

анубандхе ту бхӯйо мадира̄мастумӯтрайуктам̣ вирекам сапиппалӣм̣ ва̄ гхр̣табхр̣ш̣т̣а̄м̣ сагуд̣а̄м̣ харӣтакӣм̣ сакумбханикумбха̄м̣ ва̄ двивидхопакраман̣ӣйодита̄н ва̄ тарпан̣апрайога̄н тривр̣ччӯрн̣ам̣ ва̄ трипхала̄раса̄нувиддхам абхайа̄малакавид̣ан̇га̄н ва̄ саматривр̣та̄н сагуд̣а̄н ма̄н̣ибхадрака̄кхйа̄н миш́ракаснехам̣ сукума̄ракам̣ нӣлинӣгхр̣там̣ ва̄ калподита̄ни ва̄ виречана̄нйавача̄райет гуда̄ш́райе хи дош̣е 'пахр̣те вйа̄дхайо 'пи таджджа̄х̣ праш́а̄мйанти

रूक्षतया च विड्वातविब्न्धेन शूलोदावर्तसम्भवः तस्मात्तत्राशुतरं स्नेहनमनुवासनं विदध्यात् पिप्पलीमदनबिल्ववचामधुकशतपुष्पाशठीकुष्ठपुष्करमूलद्वीपिदेवदारुभिः श्लक्ष्णपिष्टैर्द्विगुणपयस्तैलं सिद्धमर्शोगुदभ्रंशयोनिशूलवङ्क्षणानाहगुदशोफोत्थानप्रवाहिकपिच्छास्रावोरुकटीपृष्ठदौर्बल्यवैवर्ण्यमूत्रकृच्छ्रनिषूदनं वातमूत्रशकृत्पित्तश्लेष्मानुलोमकरं च वातानुलोम्ये हि सति ध्रुवमनलो याति दीप्तिमर्शांसि चातः सङ्कोचमिति भवन्ति चात्र

рӯкш̣атайа̄ ча вид̣ва̄тавибндхена ш́ӯлода̄вартасамбхавах̣ тасма̄ттатра̄ш́утарам̣ снеханаманува̄санам̣ видадхйа̄т пиппалӣмаданабилвавача̄мадхукаш́атапуш̣па̄ш́ат̣хӣкуш̣т̣хапуш̣карамӯладвӣпидевада̄рубхих̣ ш́лакш̣н̣апиш̣т̣аирдвигун̣апайастаилам̣ сиддхамарш́огудабхрам̣ш́айониш́ӯлаван̇кш̣ан̣а̄на̄хагудаш́опхоттха̄направа̄хикапиччха̄сра̄ворукат̣ӣпр̣ш̣т̣хадаурбалйаваиварн̣йамӯтракр̣ччхраниш̣ӯданам̣ ва̄тамӯтраш́акр̣тпитташ́леш̣ма̄нуломакарам̣ ча ва̄та̄нуломйе хи сати дхруваманало йа̄ти дӣптимарш́а̄м̣си ча̄тах̣ сан̇кочамити бхаванти ча̄тра