Шваса каса санграха — одышка и кашель — обзор | Уттара стхана

Астанга-санграха · Уттара стхана · Глава 19 · 80 стихов

Мурча рога — обмороки

Глава 19 Уттара стханы — «Мурча рога» — посвящена специализированному разделу: обмороки. Это наиболее обширная часть Астанга-санграхи.

अथातो ऽभिष्यन्दप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयोमहर्षयः

атха̄то 'бхиш̣йандапратиш̣едхам̣ на̄ма̄дхйа̄йам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайомахарш̣айах̣

अथ खलु सर्वगाक्षिरोगाणां पूर्वरूप एव शिरोविरेककवलधूमोपवासानासेवेतान्यत्र मारुतोद्रेकात्

атха кхалу сарвага̄кш̣ирога̄н̣а̄м̣ пӯрварӯпа ева ш́ировирекакаваладхӯмопава̄са̄на̄севета̄нйатра ма̄рутодрека̄т

सर्वत्र तु चन्दनमरिचपत्रैलास्वर्णगैरिकतगररसाञ्जनलवणयष्ट्याह्वैर्बिडालकं कुर्यात्

сарватра ту чанданамаричапатраила̄сварн̣агаирикатагарараса̄н̃джаналаван̣айаш̣т̣йа̄хваирбид̣а̄лакам̣ курйа̄т

तथा दार्वीतुत्थहरीतकीभिर्वातपित्ते कफे तु हरीतकीनागररसाञ्जनस्वर्णगैरिकैः

татха̄ да̄рвӣтуттхахарӣтакӣбхирва̄тапитте капхе ту харӣтакӣна̄гарараса̄н̃джанасварн̣агаирикаих̣

अपि च कुष्ठामिसिपिप्पलीचन्दनोत्पलैर्बिडालको वेदनाघ्नः मुस्तागरुचन्दनैः क्षौद्रयुतैः शूलदाहरागघ्नः सन्धवागरुत्रिजातकत्रिकटुकस्वर्णगैरिककुष्ठतगरशैलेयकैः शूलश्वयथुदाहरागनुत्

апи ча куш̣т̣ха̄мисипиппалӣчанданотпалаирбид̣а̄лако ведана̄гхнах̣ муста̄гаручанданаих̣ кш̣аудрайутаих̣ ш́ӯлада̄хара̄гагхнах̣ сандхава̄гарутриджа̄такатрикат̣укасварн̣агаирикакуш̣т̣хатагараш́аилейакаих̣ ш́ӯлаш́вайатхуда̄хара̄ганут

शिग्रुफलमनोह्वाशाबरलोध्रैः क्रमाच्चतुर्गुणप्रवृद्धैः श्लक्ष्णरजोभिः सूक्ष्मतान्तवस्थैर्नयनमवचूर्णयेत्

ш́игрупхаламанохва̄ш́а̄баралодхраих̣ крама̄ччатургун̣аправр̣ддхаих̣ ш́лакш̣н̣араджобхих̣ сӯкш̣мата̄нтавастхаирнайанамавачӯрн̣айет

श्वेतलोध्रत्वचं बहिर्विलिखितां निम्बपत्रकल्केन प्रदिग्धां पुटपाके विपक्वामर्धपलोन्मितां मरिचचतुष्टययुक्तां श्लक्ष्णरजीकृतां वस्त्रबद्धामक्ष्ण्यवकिरेत् एतदवगुण्ठनं शूलदाहाश्रुश्वयथुकण्डूषापाकक्लेदोपदेहहरम् तयैव च पोट्टलिकयाश्च्योतनकाले ऽवन्तिसोमाप्लुतयाश्च्योतयेत्

ш́веталодхратвачам̣ бахирвиликхита̄м̣ нимбапатракалкена прадигдха̄м̣ пут̣апа̄ке випаква̄мардхапалонмита̄м̣ маричачатуш̣т̣айайукта̄м̣ ш́лакш̣н̣араджӣкр̣та̄м̣ вастрабаддха̄макш̣н̣йавакирет етадавагун̣т̣ханам̣ ш́ӯлада̄ха̄ш́руш́вайатхукан̣д̣ӯш̣а̄па̄какледопадехахарам тайаива ча пот̣т̣аликайа̄ш́чйотанака̄ле 'вантисома̄плутайа̄ш́чйотайет

पूर्ववद्वा लोध्रवल्कलकल्कमुपस्कृतं तन्मात्रमेव मरिचद्वयेन मनश्शिलापादेनाष्टांशकैश्च यष्टीमधुकशतपुष्पाञ्जनैर्युक्तं प्रकल्पयेत् अपि च

пӯрвавадва̄ лодхравалкалакалкамупаскр̣там̣ танма̄трамева маричадвайена манаш́ш́ила̄па̄дена̄ш̣т̣а̄м̣ш́акаиш́ча йаш̣т̣ӣмадхукаш́атапуш̣па̄н̃джанаирйуктам̣ пракалпайет апи ча

आरण्याश्छगणरसे पटावबद्धाः सुस्विन्ना नखवितुषीकृताः कुलत्थाः तच्चूर्णं सकृचूदवर्णनान्निशीथे नेत्राणां विधमति सद्य एव कोपम्

а̄ран̣йа̄ш́чхаган̣арасе пат̣а̄вабаддха̄х̣ сусвинна̄ накхавитуш̣ӣкр̣та̄х̣ кулаттха̄х̣ таччӯрн̣ам̣ сакр̣чӯдаварн̣ана̄нниш́ӣтхе нетра̄н̣а̄м̣ видхамати садйа ева копам

अथ दारुहरिद्रापलमुदकार्धप्रस्थेनाष्टांशशेषं क्वथितं माक्षिकयुक्तमाश्च्योतनं कुर्वीत

атха да̄рухаридра̄паламудака̄рдхапрастхена̄ш̣т̣а̄м̣ш́аш́еш̣ам̣ кватхитам̣ ма̄кш̣икайуктама̄ш́чйотанам̣ курвӣта

एवं चानुपशमे वाताभिष्यन्दिनमादावेव जाङ्गलरसैर्भेजयित्वा दशमूलरास्नात्रिफलाक्वाथेन जीवनीयकल्केन च पयोयुतं सिद्धमितरद्वा पुराणसर्पिः पाययेत्

евам̣ ча̄нупаш́аме ва̄та̄бхиш̣йандинама̄да̄вева джа̄н̇галарасаирбхеджайитва̄ даш́амӯлара̄сна̄трипхала̄ква̄тхена джӣванӣйакалкена ча пайойутам̣ сиддхамитарадва̄ пура̄н̣асарпих̣ па̄йайет

आश्च्योतनं चास्यैरण्डमूलपल्लवैः शृतमजाक्षीरं कुर्यात् सालपर्णीपृश्निपर्णीद्विबृहतीमधुकोरुपूगैर्वा तद्वत्तगरद्रीबेरशार्ङ्गेष्ठोदुम्बरमधुकपिप्पलीबृहतीद्वयैरण्डमूलैर्वा

а̄ш́чйотанам̣ ча̄сйаиран̣д̣амӯлапаллаваих̣ ш́р̣тамаджа̄кш̣ӣрам̣ курйа̄т са̄лапарн̣ӣпр̣ш́нипарн̣ӣдвибр̣хатӣмадхукорупӯгаирва̄ тадваттагарадрӣбераш́а̄рн̇геш̣т̣ходумбарамадхукапиппалӣбр̣хатӣдвайаиран̣д̣амӯлаирва̄

अंशुमतीद्वयबृहतीकण्टकारिकाभिर्वा तान्तवावबद्धाभिः सुरामद्यधान्याम्लान्यतमाप्लुताभिरानूपमांसाम्लक्वाथेन वा

ам̣ш́уматӣдвайабр̣хатӣкан̣т̣ака̄рика̄бхирва̄ та̄нтава̄вабаддха̄бхих̣ сура̄мадйадха̄нйа̄мла̄нйатама̄плута̄бхира̄нӯпама̄м̣са̄млаква̄тхена ва̄

तैरेव च मांसैर्वेशवारीकृतस्विन्नैर्महास्नेहवद्भिर्यवचूर्णलवणप्रगाढामुत्कारिकां कृत्वा ललाटगण्डादीन् स्वेदयेत्

таирева ча ма̄м̣саирвеш́ава̄рӣкр̣тасвиннаирмаха̄снехавадбхирйавачӯрн̣алаван̣апрага̄д̣ха̄мутка̄рика̄м̣ кр̣тва̄ лала̄т̣аган̣д̣а̄дӣн сведайет

अथवा रास्नाभीरुदशमूलबलाकोलकुलत्थयवानामजाक्षीरस्विन्नानां बाष्पेण रास्नादिभिरेव सिद्धं तैलं सर्पिर्वा नावनम् एवंविधैरेव नाडीस्वेदं कुर्यात्

атхава̄ ра̄сна̄бхӣрудаш́амӯлабала̄колакулаттхайава̄на̄маджа̄кш̣ӣрасвинна̄на̄м̣ ба̄ш̣пен̣а ра̄сна̄дибхирева сиддхам̣ таилам̣ сарпирва̄ на̄ванам евам̣видхаирева на̄д̣ӣсведам̣ курйа̄т

सरलसुरभिघनदेवदारुहिंस्राकरञ्जफलबिल्वसर्षपैश्च सभृष्टतिलैः पयसा पिष्टैः सुखोष्णैर्मुखालेपो ऽक्षिवेदनास्तम्भप्रशमनः

сараласурабхигханадевада̄рухим̣сра̄каран̃джапхалабилвасарш̣апаиш́ча сабхр̣ш̣т̣атилаих̣ пайаса̄ пиш̣т̣аих̣ сукхош̣н̣аирмукха̄лепо 'кш̣иведана̄стамбхапраш́аманах̣

एवमस्यानुपशान्तरुजः सिरां मोक्षयेत् स्नेहस्वेदविष्यन्दं हि वातदुष्टमसृङ्निर्द्रियमाणं नानिलप्रकोपाय पुनश्च स्निग्धाय तिल्वकेन संयुक्तं वा तिल्वककषायानुपानं सर्पिर्विरेचनं दद्यात् शुद्धं च वातप्रतिश्यायवदास्थापयेदनुवासयेच्च

евамасйа̄нупаш́а̄нтаруджах̣ сира̄м̣ мокш̣айет снехасведавиш̣йандам̣ хи ва̄тадуш̣т̣амаср̣н̇нирдрийама̄н̣ам̣ на̄нилапракопа̄йа пунаш́ча снигдха̄йа тилвакена сам̣йуктам̣ ва̄ тилвакакаш̣а̄йа̄нупа̄нам̣ сарпирвиречанам̣ дадйа̄т ш́уддхам̣ ча ва̄тапратиш́йа̄йавада̄стха̄пайеданува̄сайечча

अथ तिलान् निस्तुषान् बिल्वफलक्वाथेन भावयेन्निशि दिवा शोषयेदेवं पञ्चाहम् तेभ्यस्तैलं गृहीत्वा वराहमेदोयुक्तं बिल्वमूलमधुयष्टिकाकल्केन पयसा च पचेत् तेन नस्यं शिरोबस्तिं च कुर्यात् सर्वगन्धनिर्यूहेण वा मधुकगर्भं सक्षीरं तैलम् स्नैहिकं च धूमं पिबेत्

атха тила̄н нистуш̣а̄н билвапхалаква̄тхена бха̄вайенниш́и дива̄ ш́ош̣айедевам̣ пан̃ча̄хам тебхйастаилам̣ гр̣хӣтва̄ вара̄хамедойуктам̣ билвамӯламадхуйаш̣т̣ика̄калкена пайаса̄ ча пачет тена насйам̣ ш́иробастим̣ ча курйа̄т сарвагандханирйӯхен̣а ва̄ мадхукагарбхам̣ сакш̣ӣрам̣ таилам снаихикам̣ ча дхӯмам̣ пибет

उपशान्तरुजो ऽस्य च तर्पणम् काश्मर्यमधुकः कुमुदोत्पलोरुपूगकुष्ठबृहतीतमालमांसीसारिवाप्रपौण्डरीकदर्भमूलकशेरुकाभिः पयः साधयेत् तत्तर्पणनस्याभ्यङ्गेषु विदध्यात्

упаш́а̄нтаруджо 'сйа ча тарпан̣ам ка̄ш́марйамадхуках̣ кумудотпалорупӯгакуш̣т̣хабр̣хатӣтама̄лама̄м̣сӣса̄рива̄прапаун̣д̣арӣкадарбхамӯлакаш́ерука̄бхих̣ пайах̣ са̄дхайет таттарпан̣анасйа̄бхйан̇геш̣у видадхйа̄т

कृष्णसर्पशिरो वा क्षीरे क्वाथयेत् ततः स्नेहमुद्धृत्य चन्दनोशीरशर्करोत्पलकल्केन क्षीरवता पक्वं तर्पणम् अथवा पञ्चमूलजीवनीयकुक्कुटमांसैःपयो विपचेत् ततो नवनीतं घनानन्तासारिवोशीरचन्दनैः सपयस्कैः साधयेत्

кр̣ш̣н̣асарпаш́иро ва̄ кш̣ӣре ква̄тхайет татах̣ снехамуддхр̣тйа чанданош́ӣраш́аркаротпалакалкена кш̣ӣравата̄ паквам̣ тарпан̣ам атхава̄ пан̃чамӯладжӣванӣйакуккут̣ама̄м̣саих̣пайо випачет тато наванӣтам̣ гхана̄нанта̄са̄ривош́ӣрачанданаих̣ сапайаскаих̣ са̄дхайет

पुटपाकं च छागोरभ्रवराहाणामन्यतमस्य यकृत् पिप्पलीसैन्धवमधुघृतोपेतं कुर्यात् अञ्जनं चास्य दृक्प्रसादनार्थम्

пут̣апа̄кам̣ ча чха̄горабхравара̄ха̄н̣а̄манйатамасйа йакр̣т пиппалӣсаиндхавамадхугхр̣топетам̣ курйа̄т ан̃джанам̣ ча̄сйа др̣кпраса̄дана̄ртхам

कृष्णतिलान् निस्तुषान् कृत्वा स्तन्येन सप्ताहं भावयेच्छोषयेच्च तच्चूर्णं सितोपलासमं कृत्वा मधुकार्धभागेन सैन्धवांशेन कृष्णसर्पशिरसश्चान्तर्धूमदग्धस्य भागेन संसृष्टं दिव्योदकपिष्टां गुटिकां कारयेत्

кр̣ш̣н̣атила̄н нистуш̣а̄н кр̣тва̄ станйена сапта̄хам̣ бха̄вайеччхош̣айечча таччӯрн̣ам̣ ситопала̄самам̣ кр̣тва̄ мадхука̄рдхабха̄гена саиндхава̄м̣ш́ена кр̣ш̣н̣асарпаш́ирасаш́ча̄нтардхӯмадагдхасйа бха̄гена сам̣ср̣ш̣т̣ам̣ дивйодакапиш̣т̣а̄м̣ гут̣ика̄м̣ ка̄райет

गोधासर्पवसायामाजमेदसि च सैन्धवपिप्पलीचूर्णं रसाञ्जनं चावपेत् एषा मासं स्थिता रसक्रिया दृष्टिप्रसादनी रुजाहरा च

годха̄сарпаваса̄йа̄ма̄джамедаси ча саиндхавапиппалӣчӯрн̣ам̣ раса̄н̃джанам̣ ча̄вапет еш̣а̄ ма̄сам̣ стхита̄ расакрийа̄ др̣ш̣т̣ипраса̄данӣ руджа̄хара̄ ча

उद्धृतसरेण गव्येन दध्नाम्लेन राजतं भाजनमालिम्पेत् नीलीभूतं च तद्विशुष्कं मस्तुना वर्तयः कृताः छायाविशोषिता वाताक्षिरोगं जयन्ति मागधिकाकण्टकारिकाद्वयमूलत्वङ्मधुकसितासैन्धवताम्ररजांस्यजाक्षीरेण पिष्ट्वा ताम्रपात्रमालेपयेत् सप्ताहात् सप्ताहादपनीय पुनस्तथैव पिष्ट्वा लेपयेत् सप्तभिः सप्तरात्रैर्गुटिका कृताः परं वाताक्षिरोगवेदनारागशोफतिमिरकाचनक्तान्ध्यतापाधिमन्थाभिघातहराः

уддхр̣тасарен̣а гавйена дадхна̄млена ра̄джатам̣ бха̄джанама̄лимпет нӣлӣбхӯтам̣ ча тадвиш́уш̣кам̣ мастуна̄ вартайах̣ кр̣та̄х̣ чха̄йа̄виш́ош̣ита̄ ва̄та̄кш̣ирогам̣ джайанти ма̄гадхика̄кан̣т̣ака̄рика̄двайамӯлатван̇мадхукасита̄саиндхавата̄мрараджа̄м̣сйаджа̄кш̣ӣрен̣а пиш̣т̣ва̄ та̄мрапа̄трама̄лепайет сапта̄ха̄т сапта̄ха̄дапанӣйа пунастатхаива пиш̣т̣ва̄ лепайет саптабхих̣ саптара̄траиргут̣ика̄ кр̣та̄х̣ парам̣ ва̄та̄кш̣ирогаведана̄ра̄гаш́опхатимирака̄чанакта̄ндхйата̄па̄дхимантха̄бхигха̄тахара̄х̣

प्रत्यञ्जनं चात्र स्फटिकशङ्खनाभिमधुकगैरिकैरिक्षुरसपिष्टैर्वर्त्तिः

пратйан̃джанам̣ ча̄тра спхат̣икаш́ан̇кхана̄бхимадхукагаирикаирикш̣урасапиш̣т̣аирварттих̣

अयमेव च सर्वो विधिरधिमन्धादिष्वपि प्रयोज्यः

айамева ча сарво видхирадхимандха̄диш̣вапи прайоджйах̣

विशेषतस्त्वधिमन्थे सहचरस्फूर्जातककतकबीजबिल्ववृक्षादनीनिर्यूहेण सपयस्कं सर्पिः सिद्धं पिबेत्

виш́еш̣атаствадхимантхе сахачараспхӯрджа̄такакатакабӣджабилвавр̣кш̣а̄данӣнирйӯхен̣а сапайаскам̣ сарпих̣ сиддхам̣ пибет

सर्पिषानुपशमे तैलं वसां मज्जानं पूर्वोक्तविधिवद्व्यत्यासेन कुर्यात् सर्वथानुपशान्तावुपरिभ्रुवोर्यथोक्तो दाहः

сарпиш̣а̄нупаш́аме таилам̣ васа̄м̣ маджджа̄нам̣ пӯрвоктавидхивадвйатйа̄сена курйа̄т сарватха̄нупаш́а̄нта̄вупарибхруворйатхокто да̄хах̣

पित्ताभिष्यन्दाधिमन्थयोः शर्करावचूर्णितं सर्पिः पानम् तिक्तकानामन्यतमं वा

питта̄бхиш̣йанда̄дхимантхайох̣ ш́аркара̄вачӯрн̣итам̣ сарпих̣ па̄нам тиктака̄на̄манйатамам̣ ва̄

प्रपौण्डरीकामलकद्विबृहतीदर्भदशमूलशतावरीतालीसपत्रमञ्जिष्ठानीलोत्पलक्वाथः सितास्तन्येनाश्च्योतनम् मधुककटङ्कटेरीनिर्यूहो वा सक्षौद्रश्चन्दनमधुकलोध्रमञ्जिष्ठास्वर्णगैरिकक्वाथस्तीव्रशूलदाहहरः

прапаун̣д̣арӣка̄малакадвибр̣хатӣдарбхадаш́амӯлаш́ата̄варӣта̄лӣсапатраман̃джиш̣т̣ха̄нӣлотпалаква̄тхах̣ сита̄станйена̄ш́чйотанам мадхукакат̣ан̇кат̣ерӣнирйӯхо ва̄ сакш̣аудраш́чанданамадхукалодхраман̃джиш̣т̣ха̄сварн̣агаирикаква̄тхастӣвраш́ӯлада̄хахарах̣

लोध्रदार्वीमधुकप्रपौण्डरीकान्यापोथ्य नन्तकेन बध्नीयात् तेन क्षौद्रसलिलाप्लुतेन सेको वेदनाघ्नः तेनैव च सशर्करस्त्रीस्तन्ये च्छागदुग्धे वा दाहरागघ्नः

лодхрада̄рвӣмадхукапрапаун̣д̣арӣка̄нйа̄потхйа нантакена бадхнӣйа̄т тена кш̣аудрасалила̄плутена секо ведана̄гхнах̣ тенаива ча саш́аркарастрӣстанйе ччха̄гадугдхе ва̄ да̄хара̄гагхнах̣

श्वेतलोध्रं मधुकं च समं घृतेन भर्जयित्वा चूर्णयेत् ततः पोट्टलिकावबद्धं स्तन्येन तोयेन वा मृदितमाशु शूलदाहरागशोफानपोहति चन्दननलिनकुमुदनलदादिभिर्वा क्षीरसंस्कृतैः तैश्च शिरोवक्त्रप्रलेपपरिषेकाः

ш́веталодхрам̣ мадхукам̣ ча самам̣ гхр̣тена бхарджайитва̄ чӯрн̣айет татах̣ пот̣т̣алика̄вабаддхам̣ станйена тойена ва̄ мр̣дитама̄ш́у ш́ӯлада̄хара̄гаш́опха̄напохати чандананалинакумуданалада̄дибхирва̄ кш̣ӣрасам̣скр̣таих̣ таиш́ча ш́ировактрапралепапариш̣ека̄х̣

एवमसिद्धौ सिराव्यधः पुनः स्निग्धस्य च त्रिफलाकाश्मर्यक्वाथशर्करात्रिवृच्चूर्णौर्विरेकः

евамасиддхау сира̄вйадхах̣ пунах̣ снигдхасйа ча трипхала̄ка̄ш́марйаква̄тхаш́аркара̄тривр̣ччӯрн̣аурвиреках̣

शङ्खमधुकसैन्धवबृहतीमूलत्वचः पयसाजेन पिष्ट्वा ताम्रपात्रं परलेपयेत् पुनः सप्ताहादेवं सप्तभिः सप्तरात्रैर्गुटिकाः कुर्यात् ताः स्तन्यघृष्टाः पित्तामयेष्वञ्जनाद्रुजमपहरन्ति

ш́ан̇кхамадхукасаиндхавабр̣хатӣмӯлатвачах̣ пайаса̄джена пиш̣т̣ва̄ та̄мрапа̄трам̣ паралепайет пунах̣ сапта̄ха̄девам̣ саптабхих̣ саптара̄траиргут̣ика̄х̣ курйа̄т та̄х̣ станйагхр̣ш̣т̣а̄х̣ питта̄майеш̣ван̃джана̄друджамапахаранти

सुवर्णगैरिकं निशां देव्येम्भासि स्थितमहः शोषयेत् सप्ताह मेवमेव च सुशीतेन मधुरवर्गकषायेण भावयेदेतच्चूर्णाञ्जनं दाहरागघ्नम्

суварн̣агаирикам̣ ниш́а̄м̣ девйембха̄си стхитамахах̣ ш́ош̣айет сапта̄ха мевамева ча суш́ӣтена мадхураваргакаш̣а̄йен̣а бха̄вайедетаччӯрн̣а̄н̃джанам̣ да̄хара̄гагхнам

पञ्चाशद्दार्वीपलानि पलिकानि च सारिवामधुककाकोलीद्विनिशामृद्वीकाकाश्मर्यसुनिषण्णकमञ्जिष्ठालोध्रोशीरचन्दानि जलद्रोणेष्टभागावशेषं पचेत् परिस्रुतं च पुनरादर्वीलेपादवतार्य च सितोपलासमांशं मधुघृतद्विपलं प्रक्षिपेत् रसक्रियेयं मधुरा सर्वाक्षिरोगेषु हिता

пан̃ча̄ш́адда̄рвӣпала̄ни палика̄ни ча са̄рива̄мадхукака̄колӣдвиниш́а̄мр̣двӣка̄ка̄ш́марйасуниш̣ан̣н̣акаман̃джиш̣т̣ха̄лодхрош́ӣрачанда̄ни джаладрон̣еш̣т̣абха̄га̄ваш́еш̣ам̣ пачет парисрутам̣ ча пунара̄дарвӣлепа̄давата̄рйа ча ситопала̄сама̄м̣ш́ам̣ мадхугхр̣тадвипалам̣ пракш̣ипет расакрийейам̣ мадхура̄ сарва̄кш̣ирогеш̣у хита̄

काश्मर्यस्वरसपिष्टः सारिवाशर्कराकल्को नस्यमिक्षुरसपिष्टं वा यष्ट्याह्वम् क्षतशुक्रोक्तं चात्र तर्पणं पुटपाकश्च

ка̄ш́марйасварасапиш̣т̣ах̣ са̄рива̄ш́аркара̄калко насйамикш̣урасапиш̣т̣ам̣ ва̄ йаш̣т̣йа̄хвам кш̣аташ́укроктам̣ ча̄тра тарпан̣ам̣ пут̣апа̄каш́ча

श्लेष्माभिष्यन्देधिमन्थे च त्र्यहमुपवासस्तीक्ष्णानि धूमकवलनावनानि शार्ङ्गेष्ठाकुष्ठतगरमुरुङ्गीव्योषैलादारुभिर्बिडालकः

ш́леш̣ма̄бхиш̣йандедхимантхе ча трйахамупава̄састӣкш̣н̣а̄ни дхӯмакавалана̄вана̄ни ш́а̄рн̇геш̣т̣ха̄куш̣т̣хатагарамурун̇гӣвйош̣аила̄да̄рубхирбид̣а̄лаках̣

तिल्वकबृहतीनिदिग्धिकालोध्रारग्वधमूलत्वग्भिर्गोमूत्रक्वथितैराश्च्योतनं शोफोपदेहकण्डूघ्नम्

тилвакабр̣хатӣнидигдхика̄лодхра̄рагвадхамӯлатвагбхиргомӯтракватхитаира̄ш́чйотанам̣ ш́опхопадехакан̣д̣ӯгхнам

निम्बपत्रकल्कदिग्धं वा लोध्रमङ्गारस्वेदितं चूर्णितं तान्तवावबद्धमुष्णाम्बुमृदितम् तद्वदेवाभयामलकोपकुल्यापाटलीचूर्णानि शिग्रुपल्लवरसो वा मधुमिश्रः मधुशिग्रुपाटलीबिल्वमूलशुण्ठीक्वाथो वा

нимбапатракалкадигдхам̣ ва̄ лодхраман̇га̄расведитам̣ чӯрн̣итам̣ та̄нтава̄вабаддхамуш̣н̣а̄мбумр̣дитам тадвадева̄бхайа̄малакопакулйа̄па̄т̣алӣчӯрн̣а̄ни ш́игрупаллаварасо ва̄ мадхумиш́рах̣ мадхуш́игрупа̄т̣алӣбилвамӯлаш́ун̣т̣хӣква̄тхо ва̄

निम्बपटोलजातिपत्रलोध्रद्वयमहौषधैः खण्डशः कल्पितैर्वस्त्रबद्धैः सक्षौद्रैर्गौडे सीधौ वा परिप्लुतैः सेकः परं श्लेष्मशूलध्रः

нимбапат̣оладжа̄типатралодхрадвайамахауш̣адхаих̣ кхан̣д̣аш́ах̣ калпитаирвастрабаддхаих̣ сакш̣аудраиргауд̣е сӣдхау ва̄ париплутаих̣ секах̣ парам̣ ш́леш̣маш́ӯладхрах̣

रोहिषपूतीककरञ्जकपित्थास्फोतपीलुबिल्वपत्रशिग्रुसुरसार्कनिम्बपत्रैर्गोमूत्रक्वथितैः स्वेदः

рохиш̣апӯтӣкакаран̃джакапиттха̄спхотапӣлубилвапатраш́игрусураса̄рканимбапатраиргомӯтракватхитаих̣ сведах̣

तथापि शोफघर्षानुबन्धे यवमदनभूर्जशमीपत्रैः सघृतैर्घृतेनैव वा नाड्याक्षि धूपयेत् लघ्वशितं च द्वितीयेह्नि प्रातर्व्योषविपक्वं यवक्षारावचूर्णितं सर्पिः पाययेत् ततः सिराव्यधो विरेकश्च

татха̄пи ш́опхагхарш̣а̄нубандхе йавамаданабхӯрджаш́амӣпатраих̣ сагхр̣таиргхр̣тенаива ва̄ на̄д̣йа̄кш̣и дхӯпайет лагхваш́итам̣ ча двитӣйехни пра̄тарвйош̣авипаквам̣ йавакш̣а̄ра̄вачӯрн̣итам̣ сарпих̣ па̄йайет татах̣ сира̄вйадхо вирекаш́ча

बृहतीत्वक्शुण्ठीताम्रकांस्यरजांसि दधिमस्तुना पिष्ट्वा तास्रपात्रे प्रलेपयेत् तथैव च सप्ताहे सप्तसप्ताहे च गते वर्तयः कार्याः मरिचहरिद्राभयाञ्जनैर्वा जलपिष्टा वर्तिः त्रिकटुकत्रिफलाविडङ्गसारहरिद्राभिर्वा

бр̣хатӣтвакш́ун̣т̣хӣта̄мрака̄м̣сйараджа̄м̣си дадхимастуна̄ пиш̣т̣ва̄ та̄срапа̄тре пралепайет татхаива ча сапта̄хе саптасапта̄хе ча гате вартайах̣ ка̄рйа̄х̣ маричахаридра̄бхайа̄н̃джанаирва̄ джалапиш̣т̣а̄ вартих̣ трикат̣укатрипхала̄вид̣ан̇гаса̄рахаридра̄бхирва̄

हरीतकी तुत्थं च समभागं तुत्थादष्टांशेन मरिचमेषा वर्तिः कुमारी सर्वश्लेष्माक्षिरोगघ्नी

харӣтакӣ туттхам̣ ча самабха̄гам̣ туттха̄даш̣т̣а̄м̣ш́ена маричамеш̣а̄ вартих̣ кума̄рӣ сарваш́леш̣ма̄кш̣ирогагхнӣ

विडङ्गचूर्णो वा वारुण्या भावितः शङ्खो बीजपूररसेन मधुकं त्रिफलारसेन पृथगैकध्यं वा चूर्णाञ्जनं वा पिण्डो वा पोथकीबहलकफोत्क्लेशाभिष्यन्दानपहरति

вид̣ан̇гачӯрн̣о ва̄ ва̄рун̣йа̄ бха̄витах̣ ш́ан̇кхо бӣджапӯрарасена мадхукам̣ трипхала̄расена пр̣тхагаикадхйам̣ ва̄ чӯрн̣а̄н̃джанам̣ ва̄ пин̣д̣о ва̄ потхакӣбахалакапхотклеш́а̄бхиш̣йанда̄напахарати

स्वर्णगैरिकसैन्धवमनश्शिलालाक्षानतकरञ्जिकासुरसशङ्खव्योषतालीसकुष्ठकलिङ्गकदेवदारुनलदजातीमुकुलरसाञ्जनैः सुरामण्डपिष्टैर्वर्त्तिः सर्वश्लेष्माक्षिरोगविकारहरा

сварн̣агаирикасаиндхаваманаш́ш́ила̄ла̄кш̣а̄натакаран̃джика̄сурасаш́ан̇кхавйош̣ата̄лӣсакуш̣т̣хакалин̇гакадевада̄руналададжа̄тӣмукулараса̄н̃джанаих̣ сура̄ман̣д̣апиш̣т̣аирварттих̣ сарваш́леш̣ма̄кш̣ирогавика̄рахара̄

पुष्पकासीसचूर्णं ताम्रसमुद्गे सुरसपत्रस्वरसेन सप्ताहं भावयेत् तच्चूर्णाञ्जनं वर्त्मोपचयपक्ष्मशातघ्नम्

пуш̣пака̄сӣсачӯрн̣ам̣ та̄мрасамудге сурасапатрасварасена сапта̄хам̣ бха̄вайет таччӯрн̣а̄н̃джанам̣ вартмопачайапакш̣маш́а̄тагхнам

सैन्धवव्योषवराविडङ्गलोध्रप्रपौण्डरीकमधुकतुत्थकतार्क्ष्यशैलताम्रचूर्णैः छागपयःपिष्टैर्मार्कवस्वरसपरिपीतैर्वर्त्तिः काण्डचित्राख्या सर्वाक्षिरोगान् जयति

саиндхававйош̣авара̄вид̣ан̇галодхрапрапаун̣д̣арӣкамадхукатуттхаката̄ркш̣йаш́аилата̄мрачӯрн̣аих̣ чха̄гапайах̣пиш̣т̣аирма̄ркавасварасапарипӣтаирварттих̣ ка̄н̣д̣ачитра̄кхйа̄ сарва̄кш̣ирога̄н джайати

कण्ड्वां मनश्शिलासैन्धवश्वेतमरिचैर्मातुलुङ्गरसपिष्टैर्वर्त्तिः सशोफायां नागरदेवदारुसैन्धवजातिक्षारकैः सुरामण्डपिष्टैः

кан̣д̣ва̄м̣ манаш́ш́ила̄саиндхаваш́ветамаричаирма̄тулун̇гарасапиш̣т̣аирварттих̣ саш́опха̄йа̄м̣ на̄гарадевада̄русаиндхаваджа̄тикш̣а̄ракаих̣ сура̄ман̣д̣апиш̣т̣аих̣

नक्तमाललशुनशिग्रुशिग्रुकबीजैर्वा रसक्रिया तर्पणं च

нактама̄лалаш́унаш́игруш́игрукабӣджаирва̄ расакрийа̄ тарпан̣ам̣ ча

यकृदाजमगरुप्रियङ्गुनलददेवदारुयुतं पयसि क्वाथयेत्तस्मिन् शीते खजमथिते यन्नवनीतं तदेभिरेवौषधैर्विपक्वम् पुटपाकश्च कुष्ठतगरदार्वीसर्वगन्धैराजेन यकृता सह पिष्टैर्मधुघृतयुतैः

йакр̣да̄джамагаруприйан̇гуналададевада̄руйутам̣ пайаси ква̄тхайеттасмин ш́ӣте кхаджаматхите йаннаванӣтам̣ тадебхиревауш̣адхаирвипаквам пут̣апа̄каш́ча куш̣т̣хатагарада̄рвӣсарвагандхаира̄джена йакр̣та̄ саха пиш̣т̣аирмадхугхр̣тайутаих̣

रक्तजं पुनरभिष्यन्दमधिमन्थं च पित्तवदुपत्रमेत् स्तन्येक्षुरसशर्करोदकान्यतमेन वाश्च्योतयेत् पुनःपुनश्चास्य रुधिरमवसेचयेत् सिराव्यधेन जलौकोभिश्च तीव्रवेदनायां महतीं घृतमात्रां पाययेत्

рактаджам̣ пунарабхиш̣йандамадхимантхам̣ ча питтавадупатрамет станйекш̣урасаш́аркародака̄нйатамена ва̄ш́чйотайет пунах̣пунаш́ча̄сйа рудхирамавасечайет сира̄вйадхена джалаукобхиш́ча тӣвраведана̄йа̄м̣ махатӣм̣ гхр̣тама̄тра̄м̣ па̄йайет

आढकीकुर्यटपाटलीश्रीपर्णीविदुलार्जुनबृहतीचम्पकमालतीमूलानि खर्जूररसपिष्टानि गुटिकाञ्जनम्

а̄д̣хакӣкурйат̣апа̄т̣алӣш́рӣпарн̣ӣвидула̄рджунабр̣хатӣчампакама̄латӣмӯла̄ни кхарджӯрарасапиш̣т̣а̄ни гут̣ика̄н̃джанам

केशैर्जलार्द्रैः कांस्यमुद्घर्षयेत् तान् कांस्यमलदिग्धानन्तर्धूमं दग्ध्वा तत् भस्म त्रिफलाक्वाथे सुरसास्वरसे क्षीरे च छागे पञ्चाहं भावयेत् एतच्चूर्णं स्रोतोजतुल्यं प्रत्यञ्जनम्

кеш́аирджала̄рдраих̣ ка̄м̣сйамудгхарш̣айет та̄н ка̄м̣сйамаладигдха̄нантардхӯмам̣ дагдхва̄ тат бхасма трипхала̄ква̄тхе сураса̄сварасе кш̣ӣре ча чха̄ге пан̃ча̄хам̣ бха̄вайет етаччӯрн̣ам̣ сротоджатулйам̣ пратйан̃джанам

कृष्णसर्पं पयसि क्वाथयेत्ततः पूतशीतमथितात् स्नेहमुपोषिताय कृकवाकवे दद्यात् तस्य यत् पुरीषं तत् स्नेहाञ्जनम्

кр̣ш̣н̣асарпам̣ пайаси ква̄тхайеттатах̣ пӯташ́ӣтаматхита̄т снехамупош̣ита̄йа кр̣кава̄каве дадйа̄т тасйа йат пурӣш̣ам̣ тат снеха̄н̃джанам

कृष्णसर्पमुखमञ्जनसर्पिषोः पूर्णं दर्भवेष्टितं मृदवलिप्तमधोमुखं गोमयेनाग्निनादग्ध्वा ततोञ्जनमादाय पत्रनलदनीलोत्पलतुल्यं चूर्णीकृतं परं दृक्प्रसादजननमञ्जनम्

кр̣ш̣н̣асарпамукхаман̃джанасарпиш̣ох̣ пӯрн̣ам̣ дарбхавеш̣т̣итам̣ мр̣давалиптамадхомукхам̣ гомайена̄гнина̄дагдхва̄ татон̃джанама̄да̄йа патраналаданӣлотпалатулйам̣ чӯрн̣ӣкр̣там̣ парам̣ др̣кпраса̄даджананаман̃джанам

घृतमण्डश्च शर्करामधुकनीलोत्पलैर्मानुषीदुग्धयुक्तैः सिद्धो नस्यमिति भवति चात्र

гхр̣таман̣д̣аш́ча ш́аркара̄мадхуканӣлотпалаирма̄нуш̣ӣдугдхайуктаих̣ сиддхо насйамити бхавати ча̄тра

सर्वेक्षिरोगा यत् प्रायो जायन्ते स्यन्दपूर्वकाः यतश्च रक्तं सन्दूष्य तानतस्त्वरया जयेत्

сарвекш̣ирога̄ йат пра̄йо джа̄йанте сйандапӯрвака̄х̣ йаташ́ча рактам̣ сандӯш̣йа та̄натастварайа̄ джайет

सर्वोर्ध्वजत्रुगस्रोतस्यन्दनात् स्यन्द उच्यते तत्स्थानां तद्वदङ्गानामधिमन्थो ऽतिमन्थनात्

сарвордхваджатругасротасйандана̄т сйанда учйате татстха̄на̄м̣ тадвадан̇га̄на̄мадхимантхо 'тимантхана̄т

वाते ऽक्षिसेकस्सैरण्डबृहतीमधुशिग्रुणा सिद्धेन पञ्चमूलेन ससितैः पित्तरक्तयोः

ва̄те 'кш̣исекассаиран̣д̣абр̣хатӣмадхуш́игрун̣а̄ сиддхена пан̃чамӯлена саситаих̣ питтарактайох̣

दार्वीलाक्षोत्पलद्राक्षामञ्जिष्ठामधुकद्वयैः श्लेष्मणि त्रिफलाशुण्ठीनिम्बलोध्राटरूषकैः समस्तैस्सन्निपातोत्थे कुर्यात् स्यन्दे ऽक्षिसेचनम्

да̄рвӣла̄кш̣отпаладра̄кш̣а̄ман̃джиш̣т̣ха̄мадхукадвайаих̣ ш́леш̣ман̣и трипхала̄ш́ун̣т̣хӣнимбалодхра̄т̣арӯш̣акаих̣ самастаиссаннипа̄тоттхе курйа̄т сйанде 'кш̣исечанам

तुत्थव्योषाभयालोध्रयष्ट्याह्वैस्ताम्रसंस्थितैः धान्याम्लपिष्टैः सेकोयं सर्वाभिष्यन्दरुक्प्रणुत्

туттхавйош̣а̄бхайа̄лодхрайаш̣т̣йа̄хваиста̄мрасам̣стхитаих̣ дха̄нйа̄млапиш̣т̣аих̣ секойам̣ сарва̄бхиш̣йандарукпран̣ут

तद्वतुत्थाभयालोध्रयष्टीमधुरसाञ्जनैः शताह्वार्द्धांशसंयुक्तैः सेकः सर्वाक्षिशूलजित्

тадватуттха̄бхайа̄лодхрайаш̣т̣ӣмадхураса̄н̃джанаих̣ ш́ата̄хва̄рддха̄м̣ш́асам̣йуктаих̣ секах̣ сарва̄кш̣иш́ӯладжит

पुष्पाञ्जनसिताक्षौद्रैस्ताम्रसंस्थैस्तिलाम्भसा सेचनं हन्ति रुग्रागदाहश्वयथुघर्षणम्

пуш̣па̄н̃джанасита̄кш̣аудраиста̄мрасам̣стхаистила̄мбхаса̄ сечанам̣ ханти ругра̄гада̄хаш́вайатхугхарш̣ан̣ам

द्विनिशात्रिफलामुस्तैः प्रमदादुग्धकल्कितैः सेकः सशर्कराक्षौद्रैरभिघातरुजापहः

двиниш́а̄трипхала̄мустаих̣ прамада̄дугдхакалкитаих̣ секах̣ саш́аркара̄кш̣аудраирабхигха̄таруджа̄пахах̣

निषिक्तं तुत्थकं वारान् गोर्जले पञ्चविंशतिम् स्तन्ये वा छागदुग्धे वा सद्यःकोपे तदञ्जनम्

ниш̣иктам̣ туттхакам̣ ва̄ра̄н горджале пан̃чавим̣ш́атим станйе ва̄ чха̄гадугдхе ва̄ садйах̣копе тадан̃джанам

बदरीदलयष्ट्याह्वतुत्थधात्रीफलैः समैः पुटअन्तर्बादराग्नीद्धैर्दृगुत्कोपघ्नमञ्जनम्

бадарӣдалайаш̣т̣йа̄хватуттхадха̄трӣпхалаих̣ самаих̣ пут̣аантарба̄дара̄гнӣддхаирдр̣гуткопагхнаман̃джанам

बृहत्यैरण्डमूलत्वक्शिग्रुमूलैः ससैन्धवैः वर्त्तिराजपयःपिष्टैस्सर्ववाताक्षिरोगजित्

бр̣хатйаиран̣д̣амӯлатвакш́игрумӯлаих̣ сасаиндхаваих̣ варттира̄джапайах̣пиш̣т̣аиссарвава̄та̄кш̣ирогаджит

सुमनःक्षारकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला पित्तरक्तापहा वर्त्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा

суманах̣кш̣а̄рака̄х̣ ш́ан̇кхастрипхала̄ мадхукам̣ бала̄ питтаракта̄паха̄ варттих̣ пиш̣т̣а̄ дивйена ва̄рин̣а̄

सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिस्समुद्रजः फेनः शैलेयकं सर्जो वर्त्तिः श्लेष्माक्षिरोगजित्

саиндхавам̣ трипхала̄ вйош̣ам̣ ш́ан̇кхана̄бхиссамудраджах̣ пхенах̣ ш́аилейакам̣ сарджо варттих̣ ш́леш̣ма̄кш̣ирогаджит

शङ्खविद्रुमवैडूर्यलोहिताक्षप्लवास्थिभिः स्रोतोजश्वेतमरिचैर्वर्त्तिः सर्वाक्षिरोगजित्

ш́ан̇кхавидрумаваид̣ӯрйалохита̄кш̣аплава̄стхибхих̣ сротоджаш́ветамаричаирварттих̣ сарва̄кш̣ирогаджит

पिप्पल्यः किंशुकरसो वसा सर्पस्य सैधवम् घृतं च जीर्णं सर्वाक्षिविकारघ्नी रसक्रिया

пиппалйах̣ ким̣ш́укарасо васа̄ сарпасйа саидхавам гхр̣там̣ ча джӣрн̣ам̣ сарва̄кш̣ивика̄рагхнӣ расакрийа̄

कृष्णसर्पवसा क्षौद्रं रसो धात्र्या रसक्रिया शस्ता सर्वाक्षिरोगेषु काचार्मपटलेषु च

кр̣ш̣н̣асарпаваса̄ кш̣аудрам̣ расо дха̄трйа̄ расакрийа̄ ш́аста̄ сарва̄кш̣ирогеш̣у ка̄ча̄рмапат̣алеш̣у ча

रसाञ्जनं शृङ्गवेरमभया तुत्थकं शुभम् यथोत्तरं द्विगुणितैस्तैर्वर्त्तिरपराजिता

раса̄н̃джанам̣ ш́р̣н̇гаверамабхайа̄ туттхакам̣ ш́убхам йатхоттарам̣ двигун̣итаистаирварттирапара̄джита̄

ऋते वातादभिष्यन्दात्तिमिराणि कुकूणकम् पोथकीपिटकाः पिल्लानर्माणि च नियच्छति

р̣те ва̄та̄дабхиш̣йанда̄ттимира̄н̣и кукӯн̣акам потхакӣпит̣ака̄х̣ пилла̄нарма̄н̣и ча нийаччхати

ताम्रे मस्तुसमुद्घृष्टं तुत्थकं श्यावतां गतम् सर्वाभिष्यन्दशुक्लार्मसिराजालजिदञ्जनम्

та̄мре мастусамудгхр̣ш̣т̣ам̣ туттхакам̣ ш́йа̄вата̄м̣ гатам сарва̄бхиш̣йандаш́укла̄рмасира̄джа̄ладжидан̃джанам

मरिचवरलवणभागो भागौ द्वौ कणसमुद्रफेनाभ्याम् सौवीरभागनवकं चित्रायां चूर्णितं कफामयजित्

маричаваралаван̣абха̄го бха̄гау двау кан̣асамудрапхена̄бхйа̄м саувӣрабха̄ганавакам̣ читра̄йа̄м̣ чӯрн̣итам̣ капха̄майаджит

मरिचामलकजलोद्भवतुत्थाञ्जनताप्यधातुभिः क्रमवृद्धैः षण्माक्षिक इति योगस्तिमिरार्मक्लेदकाचकण्डूघ्रः

марича̄малакаджалодбхаватуттха̄н̃джаната̄пйадха̄тубхих̣ крамавр̣ддхаих̣ ш̣ан̣ма̄кш̣ика ити йогастимира̄рмакледака̄чакан̣д̣ӯгхрах̣

पिप्पलीं सतगरोत्पलपत्रा वर्त्तयेत् समधुकां सहरिद्रां एतया सततमञ्जयितव्यं यः सुपर्णसममिच्छति चक्षुः

пиппалӣм̣ сатагаротпалапатра̄ варттайет самадхука̄м̣ сахаридра̄м̣ етайа̄ сататаман̃джайитавйам̣ йах̣ супарн̣асамамиччхати чакш̣ух̣