Тимира рога — катаракта и помутнения | Уттара стхана

Астанга-санграха · Уттара стхана · Глава 2 · 148 стихов

Тимира рога — катаракта

Глава 2 Уттара стханы — «Тимира рога» — посвящена специализированному разделу: катаракта. Это наиболее обширная часть Астанга-санграхи.

अथातो बालामयप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄то ба̄ла̄майапратиш̣едхам̣ на̄ма̄дхйа̄йам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

त्रिविधो हि बालः प्रागुक्तस्तत्र क्षीरपस्य क्षीरमदुष्टं प्रयुञ्जीत अन्नादस्य हितमन्नम् उभयवृत्तेरुभयम्

тривидхо хи ба̄лах̣ пра̄гуктастатра кш̣ӣрапасйа кш̣ӣрамадуш̣т̣ам̣ прайун̃джӣта анна̄дасйа хитаманнам убхайавр̣ттерубхайам

क्षीरं हि यथोक्तैर्दोषकोपनैराहारविहारैर्धात्र्या व्यापन्नं विविधामयोदयाय बालस्य प्रकल्पते

кш̣ӣрам̣ хи йатхоктаирдош̣акопанаира̄ха̄равиха̄раирдха̄трйа̄ вйа̄паннам̣ вивидха̄майодайа̄йа ба̄ласйа пракалпате

तत्र श्यावारुणवर्णं तिक्तकषायानुरसं विशदं रूक्षमलक्ष्यगन्धं फेनिलमतृप्तिकरमाध्मानमूत्रवर्चोविबन्धकृत् कर्शनमप्सु विसर्पति विच्छिन्नं च प्लवते वातदुष्टम्

татра ш́йа̄ва̄рун̣аварн̣ам̣ тиктакаш̣а̄йа̄нурасам̣ виш́адам̣ рӯкш̣амалакш̣йагандхам̣ пхениламатр̣птикарама̄дхма̄намӯтраварчовибандхакр̣т карш́анамапсу висарпати виччхиннам̣ ча плавате ва̄тадуш̣т̣ам

कृष्णनीलताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णमप्सु पीतराजिमद्विदाहकरं च पित्तदुष्टम्

кр̣ш̣н̣анӣлата̄мра̄вабха̄сам̣ тикта̄млакат̣ука̄нурасам̣ кун̣апарудхирагандхи бхр̣ш́ош̣н̣амапсу пӣтара̄джимадвида̄хакарам̣ ча питтадуш̣т̣ам

अत्यर्थशुक्लमधुरं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं बहलं तन्तुमत् गुरु सलिले ऽवसीदति निद्राबहुलं च श्लेष्मदुष्टम्

атйартхаш́укламадхурам̣ лаван̣а̄нурасам̣ гхр̣татаилаваса̄маджджагандхи пиччхилам̣ бахалам̣ тантумат гуру салиле 'васӣдати нидра̄бахулам̣ ча ш́леш̣мадуш̣т̣ам

तदुपयुज्यमानं यथास्वलिङ्गान् व्याधीनभिनिर्वर्तयति

тадупайуджйама̄нам̣ йатха̄свалин̇га̄н вйа̄дхӣнабхинирвартайати

स यं प्रदेशमभीक्ष्णं स्पृशति स्पर्शं च न क्षमते तत्र रुजमुपलक्षयेत्

са йам̣ прадеш́амабхӣкш̣н̣ам̣ спр̣ш́ати спарш́ам̣ ча на кш̣амате татра руджамупалакш̣айет

निमीलिताक्षतया मूर्ध्नि रुजम् जिह्वौष्ठदंशश्वासमुष्टिवन्धोर्ध्वेक्षणैर्हृदये विण्मूत्रच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनस्तनदंशवेष्टनपृष्ठविनमनजठरोन्नमनैर्जठरे मूत्रसङ्गतृण्मूर्च्छोत्रासदिग्वीक्षणखल्लीहस्तपादस्तम्भकुब्जीभवनकेशलुञ्चनैर्बस्तौ गुह्ये च सर्वत्र च स्वभा वातिरिक्तरोदनेन मुखविकूणनेन च

нимӣлита̄кш̣атайа̄ мӯрдхни руджам джихвауш̣т̣хадам̣ш́аш́ва̄самуш̣т̣ивандхордхвекш̣ан̣аирхр̣дайе вин̣мӯтраччхардйа̄дхма̄на̄нтракӯджанастанадам̣ш́авеш̣т̣анапр̣ш̣т̣хавинаманаджат̣хароннаманаирджат̣харе мӯтрасан̇гатр̣н̣мӯрччхотра̄садигвӣкш̣ан̣акхаллӣхастапа̄дастамбхакубджӣбхаванакеш́алун̃чанаирбастау гухйе ча сарватра ча свабха̄ ва̄тириктароданена мукхавикӯн̣анена ча

अथ यथामयं यथादोषं च धात्र्याः शमनशोधनानि प्रयुञ्जीत

атха йатха̄майам̣ йатха̄дош̣ам̣ ча дха̄трйа̄х̣ ш́аманаш́одхана̄ни прайун̃джӣта

तत्र वातदूषिते स्तन्ये देवदारुसरलकटुरोहिणीवचाकुष्ठपाठाभार्ङ्गीमागधिकावृश्चिकालीचित्रकाजमोदशुण्ठीमरीचानां क्वाथं दशमूलक्वाथं वा त्रिरात्रं पाययित्वा वातव्याधिविहितानां सर्पिषामन्यतमं निगदमदिरानुपानं दद्याद्वातहरद्रव्यसिद्धं वा ततः स्निग्धां मृदु विरेच्य बस्तिकर्मणोपचरेत् वातघ्नैश्चाभ्यङ्गस्वेदोपदेहोन्मर्दनैः सरलरास्नाजमोदादेवदारुचूर्णं सर्पिषा बालमवलेहयेत् एवंविधैरेव च विपक्वं सशर्करं सर्पिः

татра ва̄тадӯш̣ите станйе девада̄русаралакат̣урохин̣ӣвача̄куш̣т̣хапа̄т̣ха̄бха̄рн̇гӣма̄гадхика̄вр̣ш́чика̄лӣчитрака̄джамодаш́ун̣т̣хӣмарӣча̄на̄м̣ ква̄тхам̣ даш́амӯлаква̄тхам̣ ва̄ трира̄трам̣ па̄йайитва̄ ва̄тавйа̄дхивихита̄на̄м̣ сарпиш̣а̄манйатамам̣ нигадамадира̄нупа̄нам̣ дадйа̄два̄тахарадравйасиддхам̣ ва̄ татах̣ снигдха̄м̣ мр̣ду виречйа бастикарман̣опачарет ва̄тагхнаиш́ча̄бхйан̇гасведопадехонмарданаих̣ саралара̄сна̄джамода̄девада̄ручӯрн̣ам̣ сарпиш̣а̄ ба̄ламавалехайет евам̣видхаирева ча випаквам̣ саш́аркарам̣ сарпих̣

अपि च तिक्तानुरसं स्तन्यं मुद्गमाषपलाशाभ्यां काकोलीयुगलेन च शोधयेत् प्रियङ्गुधातकीपुष्पपद्मकदेवदारुक्षौद्रैर्वा कषायानुरसं हिङ्गुसैन्धववता घृतेन फेनिलं विच्छिन्नं प्लवमानं च बिल्वाग्निमन्थशृतेन पयसा हविषा च सूप्यपर्णी काकोलीबृहत्यवल्गुजफलैर्वा

апи ча тикта̄нурасам̣ станйам̣ мудгама̄ш̣апала̄ш́а̄бхйа̄м̣ ка̄колӣйугалена ча ш́одхайет прийан̇гудха̄такӣпуш̣пападмакадевада̄рукш̣аудраирва̄ каш̣а̄йа̄нурасам̣ хин̇гусаиндхававата̄ гхр̣тена пхенилам̣ виччхиннам̣ плавама̄нам̣ ча билва̄гнимантхаш́р̣тена пайаса̄ хавиш̣а̄ ча сӯпйапарн̣ӣ ка̄колӣбр̣хатйавалгуджапхалаирва̄

पित्ते ऽमृतापटोलपत्रसारिवाशतावरीनिम्बचन्दनक्वाथं धात्री बालश्च पिबेत् त्रिफलाभूनिम्बकटुकामुस्तक्वाथं वा जीवकर्षभकद्विकाकोलीमधुककट्फलकर्कटशृङ्गीक्वाथं वा सक्षौद्रं पटोलादिं पद्मकादिं वा सारिवादिं न्यग्रोधादिं वा एभिरेव च द्रव्यैः सर्पीषि पित्तघ्नानि च विरेचनानि शीतांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान् कुर्यात्

питте 'мр̣та̄пат̣олапатраса̄рива̄ш́ата̄варӣнимбачанданаква̄тхам̣ дха̄трӣ ба̄лаш́ча пибет трипхала̄бхӯнимбакат̣ука̄мустаква̄тхам̣ ва̄ джӣвакарш̣абхакадвика̄колӣмадхукакат̣пхалакаркат̣аш́р̣н̇гӣква̄тхам̣ ва̄ сакш̣аудрам̣ пат̣ола̄дим̣ падмака̄дим̣ ва̄ са̄рива̄дим̣ нйагродха̄дим̣ ва̄ ебхирева ча дравйаих̣ сарпӣш̣и питтагхна̄ни ча виречана̄ни ш́ӣта̄м̣ш́ча̄бхйан̇гапрадехасека̄н курйа̄т

अपि च ताम्रावभासं पयो हृदयमुद्वेष्टयति तत्प्रियङ्गुमुस्ताशाबरलोद्ध्रैः शोधयेत् अम्लानुरसमम्लपित्तकरम् तत् द्राक्षामधुकपयस्याश्रीपर्णीभिः कटुकानुरसं छर्द्यतीसारकासश्वासकरम् तत् काकोलीविदारीभ्यां मधुपर्ण्या च भृशोष्णमनामदाहज्वरकरं विरेचनं च तच्चन्दनोत्पलकमलैः

апи ча та̄мра̄вабха̄сам̣ пайо хр̣дайамудвеш̣т̣айати татприйан̇гумуста̄ш́а̄баралоддхраих̣ ш́одхайет амла̄нурасамамлапиттакарам тат дра̄кш̣а̄мадхукапайасйа̄ш́рӣпарн̣ӣбхих̣ кат̣ука̄нурасам̣ чхардйатӣса̄рака̄саш́ва̄сакарам тат ка̄колӣвида̄рӣбхйа̄м̣ мадхупарн̣йа̄ ча бхр̣ш́ош̣н̣амана̄мада̄хаджваракарам̣ виречанам̣ ча таччанданотпалакамалаих̣

कफे तु सैन्धवपिप्पलीयुक्तं सर्पिर्बालं पाययेत् सैन्धवमधुकसंसृष्टं वा मदनपुष्पकल्केन च सक्षौद्रेण स्तनं बालस्य चोष्ठमालिम्पेत् तेन सुखं वमति धात्रीं तु तीक्ष्णैर्वामयेत् ततः कृतसंसर्जनां पञ्चमूलघनवचातिविषाक्वाथं पाययेत् तगरसुरदारुसुरेन्द्रयवपृथ्वीकावृश्चिकालीक्वाथं वा आरग्वधादिं मुस्तादिं वा रूक्षोष्णांश्च नस्यधूमगण्डूषप्रदेहपरिषेकान् शीलयेत् अविरुद्धं चान्नपानं योजयेत्

капхе ту саиндхавапиппалӣйуктам̣ сарпирба̄лам̣ па̄йайет саиндхавамадхукасам̣ср̣ш̣т̣ам̣ ва̄ маданапуш̣пакалкена ча сакш̣аудрен̣а станам̣ ба̄ласйа чош̣т̣хама̄лимпет тена сукхам̣ вамати дха̄трӣм̣ ту тӣкш̣н̣аирва̄майет татах̣ кр̣тасам̣сарджана̄м̣ пан̃чамӯлагханавача̄тивиш̣а̄ква̄тхам̣ па̄йайет тагарасурада̄русурендрайавапр̣тхвӣка̄вр̣ш́чика̄лӣква̄тхам̣ ва̄ а̄рагвадха̄дим̣ муста̄дим̣ ва̄ рӯкш̣ош̣н̣а̄м̣ш́ча насйадхӯмаган̣д̣ӯш̣апрадехапариш̣ека̄н ш́ӣлайет авируддхам̣ ча̄ннапа̄нам̣ йоджайет

अपि च लवणानुरसं विसर्पकोठकण्डूकरम् तत् पिचुमन्दपटोलीक्षीरीवृक्षैः शोधयेत् तन्तुमद्दौर्बल्यश्वासकासकरम् तत् पिप्पलीनागरचूर्णेन समधुघृतेन गुरु सदनात्मकं प्रतिश्यायसिङ्घाणकक्षीरालसककरम् तत् पाठाव्योषकल्केन पञ्चकोलचूर्णेन वा क्षौद्रघृताप्लुतेन दोषोपक्रमणीयं चेक्षेत

апи ча лаван̣а̄нурасам̣ висарпакот̣хакан̣д̣ӯкарам тат пичумандапат̣олӣкш̣ӣрӣвр̣кш̣аих̣ ш́одхайет тантумаддаурбалйаш́ва̄сака̄сакарам тат пиппалӣна̄гарачӯрн̣ена самадхугхр̣тена гуру садана̄тмакам̣ пратиш́йа̄йасин̇гха̄н̣акакш̣ӣра̄ласакакарам тат па̄т̣ха̄вйош̣акалкена пан̃чаколачӯрн̣ена ва̄ кш̣аудрагхр̣та̄плутена дош̣опакраман̣ӣйам̣ чекш̣ета

यदा पुनर्धात्री सन्निपातप्रकोपनान्यासेवेत तदस्यास्त्रयो मला युगपद्वक्षो ऽभिप्रपन्नाः क्षीरवहा रसायनीः समनुसृत्य सङ्गीर्णलिङ्गं स्तन्यमावहन्ति तच्चेदविज्ञानात् सततमप्रत्यवेक्षणात् प्रमादाद्वा मातुः कुमारः पिबति ततः स तेन सलिलोपममच्छं विच्छिन्नमामं दुर्गन्धि नानावर्णवेदनं फेनिलमतिसार्यते पीतश्वेतमूत्रताविष्टम्भतृष्णाज्वरच्छर्दिविजृम्भिकाशुष्कोद्गारारुचिभ्रमाङ्गभङ्गविक्षेपकूजनघ्राणाक्षिमुखपाकदृष्ट्युपप्लवस्वरसादादयश्चास्य प्रादुर्भवन्ति तं क्षीरालसकमत्ययं चाचक्षते

йада̄ пунардха̄трӣ саннипа̄тапракопана̄нйа̄севета тадасйа̄страйо мала̄ йугападвакш̣о 'бхипрапанна̄х̣ кш̣ӣраваха̄ раса̄йанӣх̣ самануср̣тйа сан̇гӣрн̣алин̇гам̣ станйама̄ваханти таччедавиджн̃а̄на̄т сататамапратйавекш̣ан̣а̄т прама̄да̄два̄ ма̄тух̣ кума̄рах̣ пибати татах̣ са тена салилопамамаччхам̣ виччхиннама̄мам̣ дургандхи на̄на̄варн̣аведанам̣ пхениламатиса̄рйате пӣташ́ветамӯтрата̄виш̣т̣амбхатр̣ш̣н̣а̄джвараччхардивиджр̣мбхика̄ш́уш̣кодга̄ра̄ручибхрама̄н̇габхан̇гавикш̣епакӯджанагхра̄н̣а̄кш̣имукхапа̄кадр̣ш̣т̣йупаплавасвараса̄да̄дайаш́ча̄сйа пра̄дурбхаванти там̣ кш̣ӣра̄ласакаматйайам̣ ча̄чакш̣ате

तत्र धात्रीं बालं च पूर्वमेवाशु वामयेत् विहितसंसर्गयोश्च मुस्तापाठातिविषाकुष्ठकटुकानां क्वाथं पानाय दद्यात् रास्नाजमोदाप्रियङ्गुभद्रदारूणां वा पाठातेजोवतीपुनर्नववृश्चिकालीनां वा भूनिम्बामृताकुटजफलसारिवाणां वा वचाहरिद्रादिगणयोर्वा पाठादिमहाकषायस्य वा जम्ब्वाम्रतिन्दुककपित्थपत्राणां वा बिल्वभङ्गस्य वा अनुबन्धे च यथाव्याधि प्रतिकुर्वीत

татра дха̄трӣм̣ ба̄лам̣ ча пӯрвамева̄ш́у ва̄майет вихитасам̣саргайош́ча муста̄па̄т̣ха̄тивиш̣а̄куш̣т̣хакат̣ука̄на̄м̣ ква̄тхам̣ па̄на̄йа дадйа̄т ра̄сна̄джамода̄прийан̇губхадрада̄рӯн̣а̄м̣ ва̄ па̄т̣ха̄теджоватӣпунарнававр̣ш́чика̄лӣна̄м̣ ва̄ бхӯнимба̄мр̣та̄кут̣аджапхаласа̄рива̄н̣а̄м̣ ва̄ вача̄харидра̄диган̣айорва̄ па̄т̣ха̄димаха̄каш̣а̄йасйа ва̄ джамбва̄мратиндукакапиттхапатра̄н̣а̄м̣ ва̄ билвабхан̇гасйа ва̄ анубандхе ча йатха̄вйа̄дхи пратикурвӣта

दन्तोद्भेदश्च सर्वरोगायतनम् विशेषेण तु तन्मूला ज्वरशिरोभितापतृष्णाभ्रमाभिष्यन्दकुकूणकपोथकीवमथुकासश्वासातीसारविसर्पाः

дантодбхедаш́ча сарварога̄йатанам виш́еш̣ен̣а ту танмӯла̄ джвараш́иробхита̄патр̣ш̣н̣а̄бхрама̄бхиш̣йандакукӯн̣акапотхакӣваматхука̄саш́ва̄са̄тӣса̄рависарпа̄х̣

स दीर्घायुषो ऽष्टमान्मासात् परतो वा प्रवर्तते इतरेषां तु चतुर्थात् तेह्यतिबाल्ये दन्तोत्पादवेदनयातिपीडिता न सम्यक् सम्पूर्णधातुबला भवन्ति

са дӣргха̄йуш̣о 'ш̣т̣ама̄нма̄са̄т парато ва̄ правартате итареш̣а̄м̣ ту чатуртха̄т техйатиба̄лйе дантотпа̄даведанайа̄типӣд̣ита̄ на самйак сампӯрн̣адха̄тубала̄ бхаванти

तत्रास्थिमज्जानौ दन्तोत्पत्तिहेतू तदा च तयोरसम्पूर्णवीर्यत्वात् पुनः कालान्तरेण दन्तानां पतनमापूर्यमाणधातुत्वाच्च पुनरुत्थानमत एव च वृद्धानां न पुनर्दन्तोत्पत्तिः

татра̄стхимаджджа̄нау дантотпаттихетӯ тада̄ ча тайорасампӯрн̣авӣрйатва̄т пунах̣ ка̄ла̄нтарен̣а данта̄на̄м̣ патанама̄пӯрйама̄н̣адха̄тутва̄чча пунаруттха̄намата ева ча вр̣ддха̄на̄м̣ на пунардантотпаттих̣

बलान्निपतितानां तु सहसा तदधिष्ठानगतधातुबीजभ्रंशात् सन्ततिव्युच्छेदाच्छोणितातिप्रवृत्याभिघाताच्च निस्सारितत्वात् सिराणां पुनरनुत्पादः एतेन रोगच्युता अपि प्रायशो व्याख्याताः

бала̄ннипатита̄на̄м̣ ту сахаса̄ тададхиш̣т̣ха̄нагатадха̄тубӣджабхрам̣ш́а̄т сантативйуччхеда̄ччхон̣ита̄типравр̣тйа̄бхигха̄та̄чча нисса̄ритатва̄т сира̄н̣а̄м̣ пунаранутпа̄дах̣ етена рогачйута̄ апи пра̄йаш́о вйа̄кхйа̄та̄х̣

तौ तु धातू कालक्रमेण पच्यमानौ यदा दन्ताशयमनुप्रपद्येते तदास्य किञ्चिदुत्सेधेनोर्ध्वाधोदन्तमांससङ्घट्टनादङ्गहर्षो जायते तद्गतेन च श्लेष्मणा कण्डूस्तया चूचुकं दश्यते यद्यदालभते तत्तदास्यमानयति मारुतश्चास्य दन्तमूलेषु मूर्छति ततः स कफानुविद्धो ऽस्थिमज्जस्थितः सर्वतो विसरन् सह पित्तेन धातून् मलांश्च दूषयन् विविधान्यथोदितानुपद्रवानभिनिर्वर्तयति

тау ту дха̄тӯ ка̄лакрамен̣а пачйама̄нау йада̄ данта̄ш́айаманупрападйете тада̄сйа кин̃чидутседхенордхва̄дходантама̄м̣сасан̇гхат̣т̣ана̄дан̇гахарш̣о джа̄йате тадгатена ча ш́леш̣ман̣а̄ кан̣д̣ӯстайа̄ чӯчукам̣ даш́йате йадйада̄лабхате таттада̄сйама̄найати ма̄руташ́ча̄сйа дантамӯлеш̣у мӯрчхати татах̣ са капха̄нувиддхо 'стхимаджджастхитах̣ сарвато висаран саха питтена дха̄тӯн мала̄м̣ш́ча дӯш̣айан вивидха̄нйатходита̄нупадрава̄набхинирвартайати

यदा पुनर्दन्तमांसाश्रयी केवलो विकृतः प्रबलो ऽनिलः सपित्तो वास्थिमज्जानौ शोषयति तदा द्विजानामसम्भव एवेति भवन्ति चात्र

йада̄ пунардантама̄м̣са̄ш́райӣ кевало викр̣тах̣ прабало 'нилах̣ сапитто ва̄стхимаджджа̄нау ш́ош̣айати тада̄ двиджа̄на̄масамбхава евети бхаванти ча̄тра

पृष्ठभङ्गे बिडालानां बर्हिणां च शिखोद्गमे दन्तोद्भेदे च बालानां न हि किञ्चिन्न दूयते

пр̣ш̣т̣хабхан̇ге бид̣а̄ла̄на̄м̣ бархин̣а̄м̣ ча ш́икходгаме дантодбхеде ча ба̄ла̄на̄м̣ на хи кин̃чинна дӯйате

यथादोषं यथारोगं यथोद्रेकं यथाबलम् विभज्य देशकालादींस्तत्र योज्यं भिषग्जितम्

йатха̄дош̣ам̣ йатха̄рогам̣ йатходрекам̣ йатха̄балам вибхаджйа деш́ака̄ла̄дӣм̣статра йоджйам̣ бхиш̣агджитам

त एव दोषा दूष्याश्च ज्वराद्या व्याधयश्च यत् अतस्तदेव भैषज्यं मात्रा त्वस्य कनीयसी सौकुमार्याल्पकायत्वात् सर्वान्नानुपसेवनात्

та ева дош̣а̄ дӯш̣йа̄ш́ча джвара̄дйа̄ вйа̄дхайаш́ча йат атастадева бхаиш̣аджйам̣ ма̄тра̄ твасйа канӣйасӣ саукума̄рйа̄лпака̄йатва̄т сарва̄нна̄нупасевана̄т

स्निग्धा एव सदा बाला घृतक्षीरनिषेवणात् सद्यस्तान् वमनं तस्मात् पाययेन्मतिमान्मृदु

снигдха̄ ева сада̄ ба̄ла̄ гхр̣такш̣ӣраниш̣еван̣а̄т садйаста̄н ваманам̣ тасма̄т па̄йайенматима̄нмр̣ду

बस्तिं साध्ये विरेकेण मर्शेन प्रतिमर्शनम् युञ्ज्याद्विरेचनादींस्तु धात्र्या एव यथोचितान्

бастим̣ са̄дхйе вирекен̣а марш́ена пратимарш́анам йун̃джйа̄двиречана̄дӣм̣сту дха̄трйа̄ ева йатхочита̄н

मूर्वाव्योषवराकोलजम्बूत्वग्दारुसर्षपाः सपाठा मधुना लीढाः स्तन्यदोषहराः परम्

мӯрва̄вйош̣авара̄коладжамбӯтвагда̄русарш̣апа̄х̣ сапа̄т̣ха̄ мадхуна̄ лӣд̣ха̄х̣ станйадош̣ахара̄х̣ парам

इक्षुमूलकशेर्वाख्ययष्ट्याह्वैस्तनु शुध्यति सान्द्रं तु क्षौद्रकाश्मर्यगुडूचीतण्डुलाम्बुभिः

икш̣умӯлакаш́ерва̄кхйайаш̣т̣йа̄хваистану ш́удхйати са̄ндрам̣ ту кш̣аудрака̄ш́марйагуд̣ӯчӣтан̣д̣ула̄мбубхих̣

शृतैर्वा सुरसश्वेतसर्षपाबृहतीद्वयैः ग्रथितं पद्मकोशीरफलिनीश्वेतचन्दनैः

ш́р̣таирва̄ сурасаш́ветасарш̣апа̄бр̣хатӣдвайаих̣ гратхитам̣ падмакош́ӣрапхалинӣш́ветачанданаих̣

दन्तपालीं समधुना चूर्णेन प्रतिसारयेत् पिप्पल्या धातकीपुष्पधात्रीफलकृतेन वा

дантапа̄лӣм̣ самадхуна̄ чӯрн̣ена пратиса̄райет пиппалйа̄ дха̄такӣпуш̣падха̄трӣпхалакр̣тена ва̄

वाध्रीणसकपोतोत्थरजस्तद्वच्च योजितम् लावतित्तिरिवल्लूररजः पुष्परसद्रुतम्

ва̄дхрӣн̣асакапототтхараджастадвачча йоджитам ла̄ватиттириваллӯрараджах̣ пуш̣парасадрутам

द्रुतं करोति बालानां दन्तकेसरवन्मुखम् वचाद्विबृहतीपाठाकटुकातिविषाघनैः मधुरैश्च घृतं सिद्धं सिद्धं दशनजन्मनि

друтам̣ кароти ба̄ла̄на̄м̣ дантакесараванмукхам вача̄двибр̣хатӣпа̄т̣ха̄кат̣ука̄тивиш̣а̄гханаих̣ мадхураиш́ча гхр̣там̣ сиддхам̣ сиддхам̣ даш́анаджанмани

भद्रदारु घनं यष्टी समङ्गा ससितोपला वातज्वरपरीताङ्गः पिबेदन्तरपानकम्

бхадрада̄ру гханам̣ йаш̣т̣ӣ саман̇га̄ саситопала̄ ва̄таджварапарӣта̄н̇гах̣ пибедантарапа̄накам

सुराह्वघनयष्ट्याह्वपयस्यांशुमतीद्वयम् नागरं मरिचं भार्ङ्गी वृश्चिकाली शतावरी

сура̄хвагханайаш̣т̣йа̄хвапайасйа̄м̣ш́уматӣдвайам на̄гарам̣ маричам̣ бха̄рн̇гӣ вр̣ш́чика̄лӣ ш́ата̄варӣ

घृतं तत्क्वाथदुग्धाभ्यां सिद्धं हन्त्यनिलज्वरम् बालस्य पानाभ्यङ्गाभ्यामेभिश्चोन्मर्दनं हितम्

гхр̣там̣ татква̄тхадугдха̄бхйа̄м̣ сиддхам̣ хантйаниладжварам ба̄ласйа па̄на̄бхйан̇га̄бхйа̄мебхиш́чонмарданам̣ хитам

हरिद्राकुष्ठषङ्ग्रन्थाशतपुष्पाहरेणुभिः भार्ङ्ग्येलासुषवीरास्नावर्षाभूनतसर्षपैः

харидра̄куш̣т̣хаш̣ан̇грантха̄ш́атапуш̣па̄харен̣убхих̣ бха̄рн̇гйела̄суш̣авӣра̄сна̄варш̣а̄бхӯнатасарш̣апаих̣

अक्षांशैः साम्बुसौवीरैर्मस्तुपिष्टैर्मरुज्ज्वरे तैलप्रस्थं सुरामण्डतुल्यमभ्यञ्जनं पचेत्

акш̣а̄м̣ш́аих̣ са̄мбусаувӣраирмаступиш̣т̣аирмаруджджваре таилапрастхам̣ сура̄ман̣д̣атулйамабхйан̃джанам̣ пачет

लाजनीलोत्पलकणामधुकाञ्जनशर्करम् पित्तज्वरमतीसारं मधुलीढं निवर्तयेत्

ла̄джанӣлотпалакан̣а̄мадхука̄н̃джанаш́аркарам питтаджвараматӣса̄рам̣ мадхулӣд̣хам̣ нивартайет

लाजद्विपिप्पलीक्वाथः शर्करामधुसंयुतः पीतो ज्वरमतीसारं तृष्णां छर्दिं च नाशयेत्

ла̄джадвипиппалӣква̄тхах̣ ш́аркара̄мадхусам̣йутах̣ пӣто джвараматӣса̄рам̣ тр̣ш̣н̣а̄м̣ чхардим̣ ча на̄ш́айет

आमातिसारे रक्ते च कल्कितां गजपिप्पलीम् पाययेच्छर्करोपेतां चूर्णं वा देवदारुजम्

а̄ма̄тиса̄ре ракте ча калкита̄м̣ гаджапиппалӣм па̄йайеччхаркаропета̄м̣ чӯрн̣ам̣ ва̄ девада̄руджам

शिरोभितापे सघृतैः शिरः शीतैः प्रलेपयेत् पत्रैः कपित्थचाङ्गेरीबदरीकाकमाचिजैः

ш́иробхита̄пе сагхр̣таих̣ ш́ирах̣ ш́ӣтаих̣ пралепайет патраих̣ капиттхача̄н̇герӣбадарӣка̄кама̄чиджаих̣

शिरोरुक्च्छर्द्यतीसारनाशनं मूर्धलेपनम् गवादनीं दाडिमं च तृड्वान् कोष्णाम्भसा पिबेत्

ш́ирорукччхардйатӣса̄рана̄ш́анам̣ мӯрдхалепанам гава̄данӣм̣ да̄д̣имам̣ ча тр̣д̣ва̄н кош̣н̣а̄мбхаса̄ пибет

कुर्यात् कुकूणपोथक्योर्यथोक्तं स्वं स्वमौषधम् मनश्शिलाशङ्खनाभिः पिप्पल्यो मधुयष्टिका

курйа̄т кукӯн̣апотхакйорйатхоктам̣ свам̣ свамауш̣адхам манаш́ш́ила̄ш́ан̇кхана̄бхих̣ пиппалйо мадхуйаш̣т̣ика̄

क्षौद्रेण घृष्टा गुलिका शिशोः सर्वाक्षिरोगजित् पिप्पलीतण्डुलैर्मुद्गैः सुमनःकोरकैर्यवैः नीलोत्पलस्य पत्रैश्च श्रेष्ठा वर्तिः शतोन्मितैः

кш̣аудрен̣а гхр̣ш̣т̣а̄ гулика̄ ш́иш́ох̣ сарва̄кш̣ирогаджит пиппалӣтан̣д̣улаирмудгаих̣ суманах̣коракаирйаваих̣ нӣлотпаласйа патраиш́ча ш́реш̣т̣ха̄ вартих̣ ш́атонмитаих̣

प्रियङ्ग्वञ्जनमुस्तानां चूर्णस्तण्डुलवारिणा तृष्णातीसारवमथून् हन्ति पीतः समाक्षिकः

прийан̇гван̃джанамуста̄на̄м̣ чӯрн̣астан̣д̣улава̄рин̣а̄ тр̣ш̣н̣а̄тӣса̄раваматхӯн ханти пӣтах̣ сама̄кш̣иках̣

पटोलनिम्बकुटजसप्तपर्णं सदीप्यकम् देवदारुविडङ्गानि सरलो माक्षिकं घृतम्

пат̣оланимбакут̣аджасаптапарн̣ам̣ садӣпйакам девада̄рувид̣ан̇га̄ни сарало ма̄кш̣икам̣ гхр̣там

लीढं ज्वरमतीसारं कासं पाण्ड्वामयं वमिम् हन्याच्च मातृकादोषान् रोगानन्यांश्च तद्विधान्

лӣд̣хам̣ джвараматӣса̄рам̣ ка̄сам̣ па̄н̣д̣ва̄майам̣ вамим ханйа̄чча ма̄тр̣ка̄дош̣а̄н рога̄нанйа̄м̣ш́ча тадвидха̄н

मधुकव्योषषड्ग्रन्थाग्रन्थिकास्पृष्टरोदिकाः क्षीरिणां च प्रवालानि पाठा च विपचेत् घृतम् तत् पीतं समधु श्लेष्मज्वरघ्नं दीपनं परम्

мадхукавйош̣аш̣ад̣грантха̄грантхика̄спр̣ш̣т̣ародика̄х̣ кш̣ӣрин̣а̄м̣ ча права̄ла̄ни па̄т̣ха̄ ча випачет гхр̣там тат пӣтам̣ самадху ш́леш̣маджварагхнам̣ дӣпанам̣ парам

रास्नैलानततर्कारीमधुशिग्रुसुराह्वयैः सबिल्वकुष्ठवरणरेणुकामिसिभिः कृतः

ра̄снаила̄нататарка̄рӣмадхуш́игрусура̄хвайаих̣ сабилвакуш̣т̣хаваран̣арен̣ука̄мисибхих̣ кр̣тах̣

श्लेष्मज्वरहरो लेपस्तैलमभ्यञ्जनं च तैः मण्डलानि तु साज्येन गजमूत्रेण लेपयेत्

ш́леш̣маджварахаро лепастаиламабхйан̃джанам̣ ча таих̣ ман̣д̣ала̄ни ту са̄джйена гаджамӯтрен̣а лепайет

रजनी दारु सरलश्रेयसी बृहतीद्वयम् पृश्निपर्णी शताह्वा च लीढं माक्षिकसर्पिषा ग्रहणीदीपनं श्रेष्ठं मारुतस्यानुलोमनम्

раджанӣ да̄ру саралаш́рейасӣ бр̣хатӣдвайам пр̣ш́нипарн̣ӣ ш́ата̄хва̄ ча лӣд̣хам̣ ма̄кш̣икасарпиш̣а̄ грахан̣ӣдӣпанам̣ ш́реш̣т̣хам̣ ма̄рутасйа̄нуломанам

अतीसारज्वरश्वासकामलापाण्डुकासजित् बालस्य सर्वरोगेषु पूजितं बलवर्णदम्

атӣса̄раджвараш́ва̄сака̄мала̄па̄н̣д̣ука̄саджит ба̄ласйа сарварогеш̣у пӯджитам̣ балаварн̣адам

बिल्वपेशीगजकणाधातकीलोध्रवालकम् हन्ति लीढमतीसारं शिशोः क्षौद्रद्रुतं द्रुतम्

билвапеш́ӣгаджакан̣а̄дха̄такӣлодхрава̄лакам ханти лӣд̣хаматӣса̄рам̣ ш́иш́ох̣ кш̣аудрадрутам̣ друтам

त्रिफलाधातकीपुष्पपद्मबिल्वशलाटुभिः सक्ट्वङ्गैर्घृतं सिद्धमुदरामयनाशनम्

трипхала̄дха̄такӣпуш̣пападмабилваш́ала̄т̣убхих̣ сакт̣ван̇гаиргхр̣там̣ сиддхамудара̄майана̄ш́анам

पथ्यासौवर्चलक्षारवेल्लव्योषाग्निहिङ्गुभिः तिक्तया च घृतं सिद्धं समक्षीरं व्यपोहति शूलानाहगुदभ्रंशश्वासकासविलम्बिकाः

патхйа̄сауварчалакш̣а̄равеллавйош̣а̄гнихин̇губхих̣ тиктайа̄ ча гхр̣там̣ сиддхам̣ самакш̣ӣрам̣ вйапохати ш́ӯла̄на̄хагудабхрам̣ш́аш́ва̄сака̄савиламбика̄х̣

समङ्गाधातकीलोध्रकुटन्नटबलाद्वयैः महासहाक्षुद्रसहामुद्गबिल्वशलाटुभिः

саман̇га̄дха̄такӣлодхракут̣аннат̣абала̄двайаих̣ маха̄саха̄кш̣удрасаха̄мудгабилваш́ала̄т̣убхих̣

सकार्पासीफलैस्तोये साधितैः साधितं घृतम् क्षारमस्तुयुतं हन्ति शीघ्रं दन्तोद्भवोद्भवान् विविधानामयानेतद्वृद्धकाश्यपनिर्मितम्

сака̄рпа̄сӣпхалаистойе са̄дхитаих̣ са̄дхитам̣ гхр̣там кш̣а̄рамастуйутам̣ ханти ш́ӣгхрам̣ дантодбхаводбхава̄н вивидха̄на̄майа̄нетадвр̣ддхака̄ш́йапанирмитам

दन्तोद्भेदोत्थरोगेषु न बालमतियन्त्रयेत् स्वयमाप्युपशाम्यन्ति जातदन्तस्य यत् गदाः

дантодбхедоттхарогеш̣у на ба̄ламатийантрайет свайама̄пйупаш́а̄мйанти джа̄тадантасйа йат гада̄х̣

यावन्मासस्य यो जातस्तावद्वर्षस्य स द्विजः पतति प्रायशो ऽष्टानां तेषां पूर्वेषु सम्भवः

йа̄ванма̄сасйа йо джа̄таста̄вадварш̣асйа са двиджах̣ патати пра̄йаш́о 'ш̣т̣а̄на̄м̣ теш̣а̄м̣ пӯрвеш̣у самбхавах̣

अत्यहःस्वप्नशीताम्बुश्लैष्मिकस्तन्यसेविनः शिशोः कफेन रुद्धेषु स्रोतस्सु रसवाहिषु

атйахах̣свапнаш́ӣта̄мбуш́лаиш̣микастанйасевинах̣ ш́иш́ох̣ капхена руддхеш̣у сротассу расава̄хиш̣у

अरोचकः प्रतिश्यायो ज्वरः कासश्च जायते कुमारः शुष्यति ततः स्निग्धशुक्लमुखेक्षणः

арочаках̣ пратиш́йа̄йо джварах̣ ка̄саш́ча джа̄йате кума̄рах̣ ш́уш̣йати татах̣ снигдхаш́укламукхекш̣ан̣ах̣

सैन्धवव्योषशाअर्ङ्गेष्टअपाठागिरिकदम्बकान् शुष्यतो मधुसर्पिर्भ्यामरुच्यादिषु योजयेत्

саиндхававйош̣аш́а̄арн̇геш̣т̣аапа̄т̣ха̄гирикадамбака̄н ш́уш̣йато мадхусарпирбхйа̄маручйа̄диш̣у йоджайет

अशोकरोहिणीयुक्तं पञ्चकोलं च चूर्णितम् बदरीधातकीधात्रीचूर्णं वा सर्पिषा द्रुतम्

аш́окарохин̣ӣйуктам̣ пан̃чаколам̣ ча чӯрн̣итам бадарӣдха̄такӣдха̄трӣчӯрн̣ам̣ ва̄ сарпиш̣а̄ друтам

अश्वलिण्डरसक्षौद्रयुक्तां वा मधुयष्टिकाम् द्विवार्ताकीफलरसं केवलं वाश्वविड्रसम्

аш́валин̣д̣арасакш̣аудрайукта̄м̣ ва̄ мадхуйаш̣т̣ика̄м двива̄рта̄кӣпхаларасам̣ кевалам̣ ва̄ш́вавид̣расам

मधुना वा घनव्योषपाठा मूर्वा शतावरी सपयस्या पृथक्पर्णी घृतं वा माक्षिकान्वितम् स्थिरामरतरुव्योषद्विपुनर्नवसाधितम्

мадхуна̄ ва̄ гханавйош̣апа̄т̣ха̄ мӯрва̄ ш́ата̄варӣ сапайасйа̄ пр̣тхакпарн̣ӣ гхр̣там̣ ва̄ ма̄кш̣ика̄нвитам стхира̄маратарувйош̣адвипунарнаваса̄дхитам

स्थिरावचाद्विबृहतीकाकोलीपिप्पलीनतैः निचुलोत्पलवर्षाभूभार्ङ्गीमुस्तैश्च कार्षिकैः

стхира̄вача̄двибр̣хатӣка̄колӣпиппалӣнатаих̣ ничулотпалаварш̣а̄бхӯбха̄рн̇гӣмустаиш́ча ка̄рш̣икаих̣

सिद्धं प्रस्थार्धमाज्यस्य स्रोतसां शोधनं परम् सिंह्यश्वगन्धासुरसकणागर्भं च तद्गुणम्

сиддхам̣ прастха̄рдхама̄джйасйа сротаса̄м̣ ш́одханам̣ парам сим̣хйаш́вагандха̄сурасакан̣а̄гарбхам̣ ча тадгун̣ам

यष्ट्याह्वपिप्पलीलोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः तालीससारिवाभ्यां च साधितं शोषजित् घृतम्

йаш̣т̣йа̄хвапиппалӣлодхрападмакотпалачанданаих̣ та̄лӣсаса̄рива̄бхйа̄м̣ ча са̄дхитам̣ ш́ош̣аджит гхр̣там

रास्नामधूलिकाभार्ङ्गीपिप्पलीदेवदारुभिः अश्वगन्धाद्विकाकोली शृङ्ग्यर्षभकजीवैकः

ра̄сна̄мадхӯлика̄бха̄рн̇гӣпиппалӣдевада̄рубхих̣ аш́вагандха̄двика̄колӣ ш́р̣н̇гйарш̣абхакаджӣваиках̣

सूप्यपर्णीविडङ्गैश्च कल्कितैः साधितं घृतम् शशोत्तमाङ्गनिर्यूहे शुष्यतः पुष्टिकृत् परम्

сӯпйапарн̣ӣвид̣ан̇гаиш́ча калкитаих̣ са̄дхитам̣ гхр̣там ш́аш́оттама̄н̇ганирйӯхе ш́уш̣йатах̣ пуш̣т̣икр̣т парам

वचावयस्थातगरकायस्थाचोरकैः शृतम् बस्तमूत्रसुराभ्यां च तैलमभ्यञ्जने हितम्

вача̄вайастха̄тагарака̄йастха̄чоракаих̣ ш́р̣там бастамӯтрасура̄бхйа̄м̣ ча таиламабхйан̃джане хитам

द्वे बले तुम्बुरुच्छल्ली वचा गिरिकदम्बकः सुरापिष्टः प्रदेहः स्यादधःकाये विशुष्यताम्

две бале тумбуруччхаллӣ вача̄ гирикадамбаках̣ сура̄пиш̣т̣ах̣ прадехах̣ сйа̄дадхах̣ка̄йе виш́уш̣йата̄м

सिंहस्कन्दीसिंहवल्लीकरमर्दीत्रिकण्टकैः भङ्गैः क्वाथः कुमाराणां शुष्यतां परिषेचनम्

сим̣хаскандӣсим̣хаваллӣкарамардӣтрикан̣т̣акаих̣ бхан̇гаих̣ ква̄тхах̣ кума̄ра̄н̣а̄м̣ ш́уш̣йата̄м̣ париш̣ечанам

साशोकरोहिणीं कृष्णां मध्वाज्येन लिहन्जयेत् शिशुः शोषं शरीरस्य ससितच्छागदुग्धभुक्

са̄ш́окарохин̣ӣм̣ кр̣ш̣н̣а̄м̣ мадхва̄джйена лиханджайет ш́иш́ух̣ ш́ош̣ам̣ ш́арӣрасйа саситаччха̄гадугдхабхук

शुष्ककासे कुमारस्य धात्र्याः स्तन्यविशोधनः माषयूषः प्रयोक्तव्यः सकृष्णो घृतभर्जितः

ш́уш̣кака̄се кума̄расйа дха̄трйа̄х̣ станйавиш́одханах̣ ма̄ш̣айӯш̣ах̣ прайоктавйах̣ сакр̣ш̣н̣о гхр̣табхарджитах̣

मधुनातिविषाशृङ्गीपिप्पलीर्लेहयेच्छिशुम् एकांवातिविषां कासज्वरच्छर्दिरुपद्रुतम्

мадхуна̄тивиш̣а̄ш́р̣н̇гӣпиппалӣрлехайеччхиш́ум ека̄м̣ва̄тивиш̣а̄м̣ ка̄саджвараччхардирупадрутам

कासतृट्च्छर्द्यतीसारैरर्दितं लाजतर्पणम् लाजतालीसपत्रं वा बीजानि कमलस्य वा

ка̄сатр̣т̣ччхардйатӣса̄раирардитам̣ ла̄джатарпан̣ам ла̄джата̄лӣсапатрам̣ ва̄ бӣджа̄ни камаласйа ва̄

लोध्रप्रियङ्गुकल्कं वा पाययेत्तण्डुलाम्भसा शर्करामधुसंयुक्तं लाजकुस्तुम्बरीरजः

лодхраприйан̇гукалкам̣ ва̄ па̄йайеттан̣д̣ула̄мбхаса̄ ш́аркара̄мадхусам̣йуктам̣ ла̄джакустумбарӣраджах̣

बृहतीफलमूलत्वक्पिप्पलीग्रन्थिकैः कृतः तवक्षीरीयुतैः क्वाथो मधुना हन्ति शीलितः

бр̣хатӣпхаламӯлатвакпиппалӣгрантхикаих̣ кр̣тах̣ тавакш̣ӣрӣйутаих̣ ква̄тхо мадхуна̄ ханти ш́ӣлитах̣

छर्दिमूर्छाज्वरश्वासकासातीसारपीनसान् पञ्चकोलद्विवार्ताकीमूलभार्ङ्गीतुगाह्वयाः

чхардимӯрчха̄джвараш́ва̄сака̄са̄тӣса̄рапӣнаса̄н пан̃чаколадвива̄рта̄кӣмӯлабха̄рн̇гӣтуга̄хвайа̄х̣

क्षौद्राज्यलीढाः श्वसनकासपीनसरुक्च्छिदः श्यामातिमुक्तातर्कारीकुसुमक्वाथसाधितम् यष्टीगर्भं घृतं तृष्णाहिध्माश्वासास्रपित्तनुत्

кш̣аудра̄джйалӣд̣ха̄х̣ ш́васанака̄сапӣнасарукччхидах̣ ш́йа̄ма̄тимукта̄тарка̄рӣкусумаква̄тхаса̄дхитам йаш̣т̣ӣгарбхам̣ гхр̣там̣ тр̣ш̣н̣а̄хидхма̄ш́ва̄са̄срапиттанут

पीतं पीतं वमति यः स्तन्यं तं मधुसर्पिषा द्विवार्ताकीफलरसं पञ्चकोलं च लेहयेत्

пӣтам̣ пӣтам̣ вамати йах̣ станйам̣ там̣ мадхусарпиш̣а̄ двива̄рта̄кӣпхаларасам̣ пан̃чаколам̣ ча лехайет

पिप्पलीपञ्चलवणं कृमिजित् पारिभद्रकम् तद्वल्लिह्यात्तथा व्योषं मषीं वा रोमचर्मणाम् लाभतःशल्यकश्वाविड्गोधर्ष्यशिखिजन्मनाम्

пиппалӣпан̃чалаван̣ам̣ кр̣миджит па̄рибхадракам тадваллихйа̄ттатха̄ вйош̣ам̣ маш̣ӣм̣ ва̄ ромачарман̣а̄м ла̄бхатах̣ш́алйакаш́ва̄вид̣годхарш̣йаш́икхиджанмана̄м

खदिरार्जुनतालीसकुष्ठचन्दनजे रसे सक्षीरं साधितं सर्पिर्वमथुं विनियच्छति

кхадира̄рджуната̄лӣсакуш̣т̣хачанданадже расе сакш̣ӣрам̣ са̄дхитам̣ сарпирваматхум̣ винийаччхати

क्षीरीप्रवालमधुकदर्भमूलबिसोत्पलैः तृष्णादाहज्वरहरः कषायः ससितामधुः

кш̣ӣрӣправа̄ламадхукадарбхамӯлабисотпалаих̣ тр̣ш̣н̣а̄да̄хаджварахарах̣ каш̣а̄йах̣ сасита̄мадхух̣

शर्करादाडिमकणानागकेसरजीवकम् लिहन् कुमारः क्षौद्रेण तृट्च्छर्दिभ्यां विमुच्याते

ш́аркара̄да̄д̣имакан̣а̄на̄гакесараджӣвакам лихан кума̄рах̣ кш̣аудрен̣а тр̣т̣ччхардибхйа̄м̣ вимучйа̄те

लाजैः सचन्दनोशीरयष्टीमधुकपद्मकैः लिप्तो धौतः स्तनः पीतो भ्रमतृड्दाहमोहहा

ла̄джаих̣ сачанданош́ӣрайаш̣т̣ӣмадхукападмакаих̣ липто дхаутах̣ станах̣ пӣто бхраматр̣д̣да̄хамохаха̄

अस्नेहलवणं पीत्वा संस्कृतं लावजं रसम् सशर्करं विजयते बालो लङ्घनजान् गदान्

аснехалаван̣ам̣ пӣтва̄ сам̣скр̣там̣ ла̄ваджам̣ расам саш́аркарам̣ виджайате ба̄ло лан̇гханаджа̄н гада̄н

विसर्पस्तु शिशोः प्राणनाशनो बस्तिशीर्षजः पद्मवर्णो महापद्मनामा दोषत्रयोद्भवः

висарпасту ш́иш́ох̣ пра̄н̣ана̄ш́ано бастиш́ӣрш̣аджах̣ падмаварн̣о маха̄падмана̄ма̄ дош̣атрайодбхавах̣

शाखाभ्यां हृदयं याति हृदयाद्वा गुदं व्रजेत् सदन्तो जायते यस्तु दन्ताः प्राग्यस्य चोत्तराः

ш́а̄кха̄бхйа̄м̣ хр̣дайам̣ йа̄ти хр̣дайа̄два̄ гудам̣ враджет саданто джа̄йате йасту данта̄х̣ пра̄гйасйа чоттара̄х̣

कुर्वीत तस्मिन्नुत्पाते शान्तिं तं च द्विजतये दद्यात् सदक्षिणं बालं नैगमेषं च पूजयेत्

курвӣта тасминнутпа̄те ш́а̄нтим̣ там̣ ча двиджатайе дадйа̄т садакш̣ин̣ам̣ ба̄лам̣ наигамеш̣ам̣ ча пӯджайет

वत्सस्य मधुलाजानामापूर्यप्राङ्मुखो मुखम् चुम्बेत्कुमारस्त्रीन् वारान् प्रायश्चित्तमिदं परम्

ватсасйа мадхула̄джа̄на̄ма̄пӯрйапра̄н̇мукхо мукхам чумбеткума̄растрӣн ва̄ра̄н пра̄йаш́читтамидам̣ парам

नावमारोहयेत् बालं स्नातं स्कन्धं गजस्य वा भोजयेत् ब्राह्मणांश्चात्र पायसं मधुसर्पिषा

на̄вама̄рохайет ба̄лам̣ сна̄там̣ скандхам̣ гаджасйа ва̄ бходжайет бра̄хман̣а̄м̣ш́ча̄тра па̄йасам̣ мадхусарпиш̣а̄

मातुः कुमारो गर्भिण्याः स्तन्यं प्रायो ऽपिबन्नपि कासाग्निसादवमथुतन्द्राकार्श्यारुचिभ्रमैः

ма̄тух̣ кума̄ро гарбхин̣йа̄х̣ станйам̣ пра̄йо 'пибаннапи ка̄са̄гниса̄даваматхутандра̄ка̄рш́йа̄ручибхрамаих̣

युज्यते कोष्ठवृध्या च तमाहुः पारिगर्भिकम् रोगं परिभवाख्यं च युञ्ज्यात्तत्राग्निदीपनम्

йуджйате кош̣т̣хавр̣дхйа̄ ча тама̄хух̣ па̄ригарбхикам рогам̣ парибхава̄кхйам̣ ча йун̃джйа̄ттатра̄гнидӣпанам

पिप्पलीपिप्पलीमूलकटुकादेवदारुभिः क्षारद्वयबिडाजाजीबिल्वमध्याग्निदीप्यकैः

пиппалӣпиппалӣмӯлакат̣ука̄девада̄рубхих̣ кш̣а̄радвайабид̣а̄джа̄джӣбилвамадхйа̄гнидӣпйакаих̣

100

दधिसौवीरकसुरामण्डैश्च विपचेत् घृतम् हन्ति प्रयुक्तं तत् काले रोगान् पारिभवाश्रयान्

дадхисаувӣракасура̄ман̣д̣аиш́ча випачет гхр̣там ханти прайуктам̣ тат ка̄ле рога̄н па̄рибхава̄ш́райа̄н

101

अन्नेनोपहितं स्तन्यं पिबतो विहितात् परम् इमानेव गदान् कुर्यात् कुर्यात्तेष्वेतदेव च

анненопахитам̣ станйам̣ пибато вихита̄т парам има̄нева гада̄н курйа̄т курйа̄ттеш̣ветадева ча

102

पीतं पीतं च यः स्तन्यं सवातमतिसर्यते तस्याप्येतत् परं पथ्यं दीपनं बलवर्णकृत्

пӣтам̣ пӣтам̣ ча йах̣ станйам̣ сава̄таматисарйате тасйа̄пйетат парам̣ патхйам̣ дӣпанам̣ балаварн̣акр̣т

103

अत्युद्रिक्तक्षुधं बालं परिभूतं तु लेहयेत् विदारीयवगोधूमकणाचूर्णं घृताप्लुतम्

атйудриктакш̣удхам̣ ба̄лам̣ парибхӯтам̣ ту лехайет вида̄рӣйавагодхӯмакан̣а̄чӯрн̣ам̣ гхр̣та̄плутам

104

पाययेदनु च क्षीरं शृतं समधुशर्करम् अक्षमज्जाद्विकाकोलीयष्टीमधुकमोरटैः

па̄йайедану ча кш̣ӣрам̣ ш́р̣там̣ самадхуш́аркарам акш̣амаджджа̄двика̄колӣйаш̣т̣ӣмадхукаморат̣аих̣

105

श्रपयेत् क्षीरमाज्यं वा बीजैरिक्षुरकस्य च तत् प्रयोज्यं गुरु स्निग्धं यच्चात्यग्नौ पुरेरितम्

ш́рапайет кш̣ӣрама̄джйам̣ ва̄ бӣджаирикш̣уракасйа ча тат прайоджйам̣ гуру снигдхам̣ йачча̄тйагнау пуреритам

106

श्ववायसबिडालानामुच्छिष्टेन जलेन च स्नापयेत्तं नचेदेवं क्षुत्तस्य प्रशमं वरजेत्

ш́вава̄йасабид̣а̄ла̄на̄муччхиш̣т̣ена джалена ча сна̄пайеттам̣ начедевам̣ кш̣уттасйа праш́амам̣ вараджет

107

क्षीरिपादपमूलस्थं विधिना स्नापितं ततः वस्त्ररत्नाद्यलङ्कारैः कुमारं भूषयेत् सितैः

кш̣ӣрипа̄дапамӯластхам̣ видхина̄ сна̄питам̣ татах̣ вастраратна̄дйалан̇ка̄раих̣ кума̄рам̣ бхӯш̣айет ситаих̣

108

वृक्षं चानु ततः कुर्यात् भूषणव्यत्ययं तयोः एतदायुःप्रदं धन्यं स्नपनं सर्वरोगजित्

вр̣кш̣ам̣ ча̄ну татах̣ курйа̄т бхӯш̣ан̣авйатйайам̣ тайох̣ етада̄йух̣прадам̣ дханйам̣ снапанам̣ сарварогаджит

109

जटीभूतकचाक्ष्यादिपक्ष्माणमतिलोलुपम् गोमूत्रगन्धिं स्नपयेतीर्थे गव्यशकृद्रसैः

джат̣ӣбхӯтакача̄кш̣йа̄дипакш̣ма̄н̣аматилолупам гомӯтрагандхим̣ снапайетӣртхе гавйаш́акр̣драсаих̣

110

वचापुष्पशिलाकुष्ठवयस्थाहिङ्गुकट्फलैः सबस्तमूत्रमदिरैस्तैलमभ्यञ्जनं पचेत्

вача̄пуш̣паш́ила̄куш̣т̣хавайастха̄хин̇гукат̣пхалаих̣ сабастамӯтрамадираистаиламабхйан̃джанам̣ пачет

111

बलाविदारीत्रिकटुककुष्ठोशीरकुचन्दनैः सिद्धं पीतं हविर्हन्ति तं विकारमशेषतः

бала̄вида̄рӣтрикат̣укакуш̣т̣хош́ӣракучанданаих̣ сиддхам̣ пӣтам̣ хавирханти там̣ вика̄рамаш́еш̣атах̣

112

शिरः पृष्ठं ततो मुष्कौ ततः पादौ च यो रुजेत् हस्ताभ्यामुत्थितो वायुः सपर्वानुप्लवः स्मृतः

ш́ирах̣ пр̣ш̣т̣хам̣ тато муш̣кау татах̣ па̄дау ча йо руджет хаста̄бхйа̄муттхито ва̄йух̣ сапарва̄нуплавах̣ смр̣тах̣

113

गौरीवचासदापुष्पीहयगन्धाकटुत्रयैः सक्ट्फलद्विवार्ताकीवयस्थाहिङ्गुरोहिषैः

гаурӣвача̄сада̄пуш̣пӣхайагандха̄кат̣утрайаих̣ сакт̣пхаладвива̄рта̄кӣвайастха̄хин̇гурохиш̣аих̣

114

बस्तमूत्रसुरायुक्तैः साधितं तस्य योजयेत् तैलमभ्यञ्जने शेषं वातव्याधिवदाचरेत्

бастамӯтрасура̄йуктаих̣ са̄дхитам̣ тасйа йоджайет таиламабхйан̃джане ш́еш̣ам̣ ва̄тавйа̄дхивада̄чарет

115

तालुमांसे कफः क्रुद्धः कुरुते तालुकण्टकम् तेन तालुप्रदेशस्य निम्नता मूर्ध्नि जायते

та̄лума̄м̣се капхах̣ круддхах̣ куруте та̄лукан̣т̣акам тена та̄лупрадеш́асйа нимната̄ мӯрдхни джа̄йате

116

ताल्पातः स्तनद्वेषः कृच्छ्रात् पानं शकृद्द्रवम् तृडास्यकण्ड्वक्षिरुजा ग्रीवादुर्धरता वमिः

та̄лпа̄тах̣ станадвеш̣ах̣ кр̣ччхра̄т па̄нам̣ ш́акр̣ддравам тр̣д̣а̄сйакан̣д̣вакш̣ируджа̄ грӣва̄дурдхарата̄ вамих̣

117

तत्रोत्क्षिप्य यवक्षारक्षौद्राभ्यां प्रतिसारयेत् तालु तद्वत् कृअणाशुण्ठीगोशकृद्रससैन्धवैः

татроткш̣ипйа йавакш̣а̄ракш̣аудра̄бхйа̄м̣ пратиса̄райет та̄лу тадват кр̣ан̣а̄ш́ун̣т̣хӣгош́акр̣драсасаиндхаваих̣

118

शृङ्गिवेरनिशाकुष्ठं कल्कितं वटपल्लवैः बध्वा गोशकृता लिप्तं कुकूले स्वेदयेत्ततः

ш́р̣н̇гивераниш́а̄куш̣т̣хам̣ калкитам̣ ват̣апаллаваих̣ бадхва̄ гош́акр̣та̄ липтам̣ кукӯле сведайеттатах̣

119

रसेन लिम्पेत्ताल्वास्यं नेत्रे च परिषेचयेत् हरीतकीवचाकुष्ठकल्कं माक्षिकसंयुतम् पीत्वा कुमारः स्तन्येन मुच्यते तालुकण्टकात्

расена лимпетта̄лва̄сйам̣ нетре ча париш̣ечайет харӣтакӣвача̄куш̣т̣хакалкам̣ ма̄кш̣икасам̣йутам пӣтва̄ кума̄рах̣ станйена мучйате та̄лукан̣т̣ака̄т

120

मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत् तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम् पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यमुद्वेगश्चहिमाम्बुना

мастулун̇гакш̣айа̄дйасйа ва̄йуста̄лвастхи на̄майет тасйа тр̣д̣даинйайуктасйа сарпирмадхуракаих̣ ш́р̣там па̄на̄бхйан̃джанайорйоджйамудвегаш́чахима̄мбуна̄

121

मलोपलेपात् स्वेदाद्वा गुदे रक्तकफोद्भवः ताम्रो व्रणो ऽन्तः कण्डूमान् जायते भूर्युपद्रवः

малопалепа̄т сведа̄два̄ гуде рактакапходбхавах̣ та̄мро вран̣о 'нтах̣ кан̣д̣ӯма̄н джа̄йате бхӯрйупадравах̣

122

केचित्तं मातृकादोषं वदन्त्यन्ये तु पौतनम् पृष्ठारुर्गुदकुट्टं च केचिच्च तमनामकम्

кечиттам̣ ма̄тр̣ка̄дош̣ам̣ вадантйанйе ту паутанам пр̣ш̣т̣ха̄рургудакут̣т̣ам̣ ча кечичча тамана̄макам

123

तत्र धात्र्याः पयः शोध्यं पित्तश्लेष्महरौषधैः सितशीतं च शीताम्बुयुक्तमन्तरपानकम्

татра дха̄трйа̄х̣ пайах̣ ш́одхйам̣ питташ́леш̣махарауш̣адхаих̣ ситаш́ӣтам̣ ча ш́ӣта̄мбуйуктамантарапа̄накам

124

सक्षौद्रतार्क्ष्यशैलेन व्रणं तेन च लेपयेत् त्रिफलाबदरीप्लक्षत्वक्वाथपरिषेचितम्

сакш̣аудрата̄ркш̣йаш́аилена вран̣ам̣ тена ча лепайет трипхала̄бадарӣплакш̣атваква̄тхапариш̣ечитам

125

कासीसरोचनातुत्थमनोह्वालरसाञ्जनैः लेपयेदम्लपिष्टैर्वा चूर्णितैर्वावचूर्णयेत्

ка̄сӣсарочана̄туттхаманохва̄лараса̄н̃джанаих̣ лепайедамлапиш̣т̣аирва̄ чӯрн̣итаирва̄вачӯрн̣айет

126

सुश्लक्ष्णैरस्थवा यष्टीशङ्खसौवीरकाञ्जनैः सारिवाशङ्खनाभिभ्यामसनस्य त्वचाथ वा

суш́лакш̣н̣аирастхава̄ йаш̣т̣ӣш́ан̇кхасаувӣрака̄н̃джанаих̣ са̄рива̄ш́ан̇кхана̄бхибхйа̄масанасйа твача̄тха ва̄

127

रागकण्डूत्कटे कुर्याद्रक्तस्रावं जलौकसा सर्वं च पित्तव्रणजिच्छस्यते गुदकुट्टके

ра̄гакан̣д̣ӯткат̣е курйа̄драктасра̄вам̣ джалаукаса̄ сарвам̣ ча питтавран̣аджиччхасйате гудакут̣т̣аке

128

अनामस्थौल्यपित्तास्रकण्डूगण्डगलामये उदरात्युन्नतौ चेष्टं तार्क्ष्यमन्तरपानकम्

ана̄мастхаулйапитта̄сракан̣д̣ӯган̣д̣агала̄майе удара̄тйуннатау чеш̣т̣ам̣ та̄ркш̣йамантарапа̄накам

129

गृह्णाति सूतिकागारे न स्तनं चेत् स्पृशेत्ततः पथ्याधात्रीफलकणैर्जिह्वां सघृतमाक्षिकैः

гр̣хн̣а̄ти сӯтика̄га̄ре на станам̣ чет спр̣ш́еттатах̣ патхйа̄дха̄трӣпхалакан̣аирджихва̄м̣ сагхр̣тама̄кш̣икаих̣

130

पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं घृतक्षौद्रपरिप्लुतम् रुदते त्रस्यते वापि लेहं दद्यात् सुखावहम्

пиппалӣтрипхала̄чӯрн̣ам̣ гхр̣такш̣аудрапариплутам рудате трасйате ва̄пи лехам̣ дадйа̄т сукха̄вахам

131

प्रदीप्ताङ्गाररजसा प्रशान्तेनावचूर्णयेत् पञ्चमे ऽह्न्यपातन्नालं लेपयेद्वा गुडाम्भसा

прадӣпта̄н̇га̄рараджаса̄ праш́а̄нтена̄вачӯрн̣айет пан̃чаме 'хнйапа̄танна̄лам̣ лепайедва̄ гуд̣а̄мбхаса̄

132

सान्द्रेण भूमौ घृष्टेन नालपाते ऽपि चोन्नताम् नाभिं छागेन शकृता दग्धेनान्तर्विचूर्णयेत्

са̄ндрен̣а бхӯмау гхр̣ш̣т̣ена на̄лапа̄те 'пи чонната̄м на̄бхим̣ чха̄гена ш́акр̣та̄ дагдхена̄нтарвичӯрн̣айет

133

अश्वगन्धाज्जनाजाविविड्यष्टीमधुकादिभिः रोपयेच्चूर्णितैर्नाभिं स्नेहयुक्तैरनुन्नताम्

аш́вагандха̄джджана̄джа̄вивид̣йаш̣т̣ӣмадхука̄дибхих̣ ропайеччӯрн̣итаирна̄бхим̣ снехайуктаиранунната̄м

134

यष्टीलोध्रनिशाश्यामाकल्कपक्वेन सेचयेत् नाभिं पाके तु तैलेन तच्चूर्णेश्चावचूर्णयेत्

йаш̣т̣ӣлодхраниш́а̄ш́йа̄ма̄калкапаквена сечайет на̄бхим̣ па̄ке ту таилена таччӯрн̣еш́ча̄вачӯрн̣айет

135

वातेनाध्मापितां नाभिं सरुजां तुण्डिसंज्ञिताम् मारुतघ्नैः प्रशम्येत् स्नेहस्वेदोपनाहनैः

ва̄тена̄дхма̄пита̄м̣ на̄бхим̣ саруджа̄м̣ тун̣д̣исам̣джн̃ита̄м ма̄рутагхнаих̣ праш́амйет снехасведопана̄ханаих̣

136

असम्यक्कल्पनान्नाभेः स्याद्विनामो विजृम्भिका वातपित्तहरं कर्म तत्रान्तर्बहिराचरेत्

асамйаккалпана̄нна̄бхех̣ сйа̄двина̄мо виджр̣мбхика̄ ва̄тапиттахарам̣ карма татра̄нтарбахира̄чарет

137

गर्भाम्भसामवमनाच्श्लेष्मणः कण्ठगस्य वा सम्पर्काद्धृदये दुष्टो मार्गानावृणुते रसः

гарбха̄мбхаса̄мавамана̄чш́леш̣ман̣ах̣ кан̣т̣хагасйа ва̄ сампарка̄ддхр̣дайе душ̣т̣о ма̄рга̄на̄вр̣н̣уте расах̣

138

बद्धमुष्टिस्ततो मुह्यन्रोगैर्बालो ऽभिभूयते हृद्रोगाक्षेपकश्वासकासच्छर्दिज्वरादिभिः उल्बकं सहजं व्याधिमम्बुपूर्णं च तं वदेत्

баддхамуш̣т̣истато мухйанрогаирба̄ло 'бхибхӯйате хр̣дрога̄кш̣епакаш́ва̄сака̄саччхардиджвара̄дибхих̣ улбакам̣ сахаджам̣ вйа̄дхимамбупӯрн̣ам̣ ча там̣ вадет

139

स्रोतोविशोधनं प्रातस्तस्मिन्नन्तरपानकम् विदध्याच्छागलं मूत्रं स्नानाभ्यङ्गौ च वर्जयेत्

сротовиш́одханам̣ пра̄тастасминнантарапа̄накам видадхйа̄ччха̄галам̣ мӯтрам̣ сна̄на̄бхйан̇гау ча варджайет

140

बिल्वादिमूलबृहतीपञ्चकोलं पलांशकम् धन्वमांसपलान्यष्टौ शशमूर्ध्नः पलाष्टकम्

билва̄димӯлабр̣хатӣпан̃чаколам̣ пала̄м̣ш́акам дханвама̄м̣сапала̄нйаш̣т̣ау ш́аш́амӯрдхнах̣ пала̄ш̣т̣акам

141

साधयेत् षोडशगुणे सलिले ऽष्टांशशेषितम् तेन क्वाथेन कर्षांशैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्

са̄дхайет ш̣од̣аш́агун̣е салиле 'ш̣т̣а̄м̣ш́аш́еш̣итам тена ква̄тхена карш̣а̄м̣ш́аиргхр̣тапрастхам̣ випа̄чайет

142

छगलीमूत्रमदिरादधिक्षीरसमांशकम् विडङ्गसैन्धवाजाजीचविकादेवदारुभिः

чхагалӣмӯтрамадира̄дадхикш̣ӣрасама̄м̣ш́акам вид̣ан̇гасаиндхава̄джа̄джӣчавика̄девада̄рубхих̣

143

सहिंस्राहिङ्गुलशुनैः सव्योषैः श्लक्ष्णकल्कितैः तत् पानाद्धन्ति सहजगुल्महिध्मानिलामयान् पाण्डुरोगं च वातोत्थं स्वस्थवृत्ते च पुष्टिदम्

сахим̣сра̄хин̇гулаш́унаих̣ савйош̣аих̣ ш́лакш̣н̣акалкитаих̣ тат па̄на̄ддханти сахаджагулмахидхма̄нила̄майа̄н па̄н̣д̣урогам̣ ча ва̄тоттхам̣ свастхавр̣тте ча пуш̣т̣идам

144

परिदग्धच्छविं बालं दिह्याद्दूर्वातिलोत्पलैः शमीपत्रशिरीषत्वक्सारिवामधुकाभयैः

паридагдхаччхавим̣ ба̄лам̣ дихйа̄ддӯрва̄тилотпалаих̣ ш́амӣпатраш́ирӣш̣атвакса̄рива̄мадхука̄бхайаих̣

145

मूर्वाधात्रीनिशाचूर्णं मूत्रेण मधुमत् पिबेत् पाण्डुरोगी शृतं सर्पिर्वराभृङ्गरसेन वा

мӯрва̄дха̄трӣниш́а̄чӯрн̣ам̣ мӯтрен̣а мадхумат пибет па̄н̣д̣урогӣ ш́р̣там̣ сарпирвара̄бхр̣н̇гарасена ва̄

146

पाठावेल्लद्विरजनीमुस्ताभार्ङ्गीपुनर्नवैः सबिल्वत्र्यूषणैः सर्पिर्वृश्चिकालीयुतैः शृतम् लिहानो मात्रया रोगैर्मुच्यते मृत्तिकोद्भवैः

па̄т̣ха̄велладвираджанӣмуста̄бха̄рн̇гӣпунарнаваих̣ сабилватрйӯш̣ан̣аих̣ сарпирвр̣ш́чика̄лӣйутаих̣ ш́р̣там лиха̄но ма̄трайа̄ рогаирмучйате мр̣ттикодбхаваих̣