Стхавара виша — растительные яды | Уттара стхана

Астанга-санграха · Уттара стхана · Глава 36 · 31 стихов

Виша агада — противоядия

Глава 36 Уттара стханы — «Виша агада» — посвящена специализированному разделу: противоядия. Это наиболее обширная часть Астанга-санграхи.

अथातः क्षुद्ररोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄тах̣ кш̣удрарогавиджн̃а̄нӣйам̣ на̄ма̄дхйа̄йам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

स्निग्धाः सवर्णा ग्रथिता नीरुजा मुद्गसन्निभाः पिटकाः कफवाताभ्यां बालानामजगल्लिका

снигдха̄х̣ саварн̣а̄ гратхита̄ нӣруджа̄ мудгасаннибха̄х̣ пит̣ака̄х̣ капхава̄та̄бхйа̄м̣ ба̄ла̄на̄маджагаллика̄

यवप्रख्या यवप्रख्या ताभ्यां मांसाश्रिता घना अवक्त्रा त्वलजी वृत्ताः स्तोकपूया घनोन्नताः ग्रन्थयः पञ्च वा षड्वा कच्छपी कच्छपोन्नताः

йавапракхйа̄ йавапракхйа̄ та̄бхйа̄м̣ ма̄м̣са̄ш́рита̄ гхана̄ авактра̄ тваладжӣ вр̣тта̄х̣ стокапӯйа̄ гханонната̄х̣ грантхайах̣ пан̃ча ва̄ ш̣ад̣ва̄ каччхапӣ каччхапонната̄х̣

कर्णस्योर्ध्वं समन्ताद्वा पिटका कठिनोग्ररुक् शालूकाभा पनसिका शोफस्त्वल्परुजः स्थिरः हनुसन्धिसमुद्भूतस्ताभ्यां पाषाणगर्दभः

карн̣асйордхвам̣ саманта̄два̄ пит̣ака̄ кат̣хинограрук ш́а̄лӯка̄бха̄ панасика̄ ш́опхаствалпаруджах̣ стхирах̣ ханусандхисамудбхӯтаста̄бхйа̄м̣ па̄ш̣а̄н̣агардабхах̣

शाल्मलीकण्टकाकाराः पिटकाः सरुजो घनाः मेदोगर्भा मुखे शूनां ताभ्यां च मुखदूषिका

ш́а̄лмалӣкан̣т̣ака̄ка̄ра̄х̣ пит̣ака̄х̣ саруджо гхана̄х̣ медогарбха̄ мукхе ш́ӯна̄м̣ та̄бхйа̄м̣ ча мукхадӯш̣ика̄

ते पद्मकण्टका ज्ञेया यैः पद्ममिव कण्टकैः चीयते नीरुजैः श्वेतैः शरीरं कफवातजैः

те падмакан̣т̣ака̄ джн̃ейа̄ йаих̣ падмамива кан̣т̣акаих̣ чӣйате нӣруджаих̣ ш́ветаих̣ ш́арӣрам̣ капхава̄таджаих̣

पित्तेन पिटका वृत्ता पक्वोदुम्बरसन्निभा महादाहज्वरकरी विवृता विवृतानना

питтена пит̣ака̄ вр̣тта̄ пакводумбарасаннибха̄ маха̄да̄хаджваракарӣ вивр̣та̄ вивр̣та̄нана̄

गात्रेष्वन्तश्च वक्त्रस्य दाहज्वररुजान्विताः मसूरमात्रास्तद्वर्णास्तत्संज्ञाः पिटका घनाः

га̄треш̣ванташ́ча вактрасйа да̄хаджвараруджа̄нвита̄х̣ масӯрама̄тра̄стадварн̣а̄статсам̣джн̃а̄х̣ пит̣ака̄ гхана̄х̣

ततः कष्टतराः स्फोटा विस्फोटाख्या महारुजाः

татах̣ каш̣т̣атара̄х̣ спхот̣а̄ виспхот̣а̄кхйа̄ маха̄руджа̄х̣

या पद्मकर्णिकाकारा पिटका पिटकाचिता सा विद्धा वातपित्ताभ्यां ताभ्यामेव च गर्दभी

йа̄ падмакарн̣ика̄ка̄ра̄ пит̣ака̄ пит̣ака̄чита̄ са̄ виддха̄ ва̄тапитта̄бхйа̄м̣ та̄бхйа̄мева ча гардабхӣ

मण्डला विपुलोत्सन्ना सरागपिटकाचिता

ман̣д̣ала̄ випулотсанна̄ сара̄гапит̣ака̄чита̄

कक्ष्येति कक्षासन्नेषु प्रायो देशेषु सानिलात् पित्तात् भवन्ति पिटकाः सूक्ष्मा लाजोपमा घनाः तादृशी महतीत्वेका गन्धनामेति कीर्तिता

какш̣йети какш̣а̄саннеш̣у пра̄йо деш́еш̣у са̄нила̄т питта̄т бхаванти пит̣ака̄х̣ сӯкш̣ма̄ ла̄джопама̄ гхана̄х̣ та̄др̣ш́ӣ махатӣтвека̄ гандхана̄мети кӣртита̄

घर्मस्वेदपरीतेङ्गे पिटकाः सरुजो घनाः राजिकावर्णसंस्थानप्रमाणा राजिकाह्वयाः

гхармасведапарӣтен̇ге пит̣ака̄х̣ саруджо гхана̄х̣ ра̄джика̄варн̣асам̣стха̄напрама̄н̣а̄ ра̄джика̄хвайа̄х̣

दोषैः पित्तोल्बणैर्मन्दैर्विसर्पति विसर्पवत् शोफो ऽपाकस्तनुस्ताम्रो ज्वरकृज्जालगर्दभः

дош̣аих̣ питтолбан̣аирмандаирвисарпати висарпават ш́опхо 'па̄кастануста̄мро джваракр̣джджа̄лагардабхах̣

मलैः पित्तोल्बणैः स्फोटा ज्वरिणो मांसदारणाः कक्ष्याभागेषु जायन्ते येग्न्याभाः साग्निरोहिणी पञ्चाहात् सप्तरात्राद्वा पक्षाद्वा हन्ति जीवितम्

малаих̣ питтолбан̣аих̣ спхот̣а̄ джварин̣о ма̄м̣сада̄ран̣а̄х̣ какш̣йа̄бха̄геш̣у джа̄йанте йегнйа̄бха̄х̣ са̄гнирохин̣ӣ пан̃ча̄ха̄т саптара̄тра̄два̄ пакш̣а̄два̄ ханти джӣвитам

त्रिलिङ्गा पिटका वृत्ता जत्रूर्ध्वमिरिवेल्लिका

трилин̇га̄ пит̣ака̄ вр̣тта̄ джатрӯрдхвамиривеллика̄

विदारीकन्दकठिना विदारी कक्षवङ्क्षणे

вида̄рӣкандакат̣хина̄ вида̄рӣ какш̣аван̇кш̣ан̣е

मेदोनिलकफैर्ग्रन्थिः स्नायुमांससिराश्रयैः भिन्नो वसाज्यमध्वाभं स्रवेत्तत्रोल्वणोनिलः

медонилакапхаиргрантхих̣ сна̄йума̄м̣сасира̄ш́райаих̣ бхинно васа̄джйамадхва̄бхам̣ сраветтатролван̣онилах̣

मांमं विशोष्य ग्रन्थितां शर्करामुपपादयेत् दुर्गन्धिं रुधिरं क्लिन्नं नानावर्णं ततो मलाः तां स्रावयन्ति निचितां विद्यात्तच्छर्करार्बुदम्

ма̄м̣мам̣ виш́ош̣йа грантхита̄м̣ ш́аркара̄мупапа̄дайет дургандхим̣ рудхирам̣ клиннам̣ на̄на̄варн̣ам̣ тато мала̄х̣ та̄м̣ сра̄вайанти ничита̄м̣ видйа̄ттаччхаркара̄рбудам

पाणिपादतले सन्धौ जत्रूर्ध्वंवोपचीयते वल्मीकवच्छनैर्ग्रन्थिस्तद्वत्बह्वणुभिर्मुखैः रुग्दाहकण्डूक्लेदाढ्यैर्वल्मीकोसौ समस्तजः

па̄н̣ипа̄датале сандхау джатрӯрдхвам̣вопачӣйате валмӣкаваччханаиргрантхистадватбахван̣убхирмукхаих̣ ругда̄хакан̣д̣ӯкледа̄д̣хйаирвалмӣкосау самастаджах̣

शर्करोन्मथिते पादे क्षते वा कण्टकादिभिः ग्रन्थिःकीलवदुत्सन्नो जायते कदरं तु तत्

ш́аркаронматхите па̄де кш̣ате ва̄ кан̣т̣ака̄дибхих̣ грантхих̣кӣлавадутсанно джа̄йате кадарам̣ ту тат

वेगसन्धारणाद्वायुरपानो ऽपानसंश्रयम् अणूकरोति बाह्यान्तर्मार्गमस्य ततः शकृत् कृच्छ्रान्निर्गच्छति व्याधिरयं रुद्धगुदो मतः

вегасандха̄ран̣а̄два̄йурапа̄но 'па̄насам̣ш́райам ан̣ӯкароти ба̄хйа̄нтарма̄ргамасйа татах̣ ш́акр̣т кр̣ччхра̄нниргаччхати вйа̄дхирайам̣ руддхагудо матах̣

कुर्यात् पित्तानिलं पाकं नखमांसे सरुग्ज्वरम् चिप्पमक्षतरोगं च विद्यादुपनखं च तम्

курйа̄т питта̄нилам̣ па̄кам̣ накхама̄м̣се саругджварам чиппамакш̣атарогам̣ ча видйа̄дупанакхам̣ ча там

कृष्णोभिघाताद्रूक्षश्च खरश्च कुनखो नखः दुष्टकर्दमसंस्पर्शात् कण्डूक्लेदान्वितान्तराः अङ्गुल्यो ऽलसमित्याहुः तिलामांस्तिलकालकान्

кр̣ш̣н̣обхигха̄та̄дрӯкш̣аш́ча кхараш́ча кунакхо накхах̣ душ̣т̣акардамасам̣спарш́а̄т кан̣д̣ӯкледа̄нвита̄нтара̄х̣ ан̇гулйо 'ласамитйа̄хух̣ тила̄ма̄м̣стилака̄лака̄н

कृष्णानवेदनांस्त्वक्स्थान् मषांस्तानेव चोन्नतान् मषेभ्यस्तून्नततरान् चर्मकीलान् सितासितान् तथाविधो जतुमणिः सरुजो लोहितस्तु सः

кр̣ш̣н̣а̄наведана̄м̣ствакстха̄н маш̣а̄м̣ста̄нева чонната̄н маш̣ебхйастӯннататара̄н чармакӣла̄н сита̄сита̄н татха̄видхо джатуман̣их̣ саруджо лохитасту сах̣

कृष्णं सितं वा सहजं मण्डलं लाञ्छनं समम्

кр̣ш̣н̣ам̣ ситам̣ ва̄ сахаджам̣ ман̣д̣алам̣ ла̄н̃чханам̣ самам

शोकक्रोधादिकुपिताद्वातपित्तान्मुखे तनु श्यामलं मण्डलं व्यङ्गं वक्त्रादन्यत्र नीलिका

ш́окакродха̄дикупита̄два̄тапитта̄нмукхе тану ш́йа̄малам̣ ман̣д̣алам̣ вйан̇гам̣ вактра̄данйатра нӣлика̄

परुषं परुषस्पर्शं व्यङ्गं श्यावं च मारुतात् पित्तात्ताम्रान्तमानीलं श्वेतान्तं कण्डुमत्कफात् रक्ताद्रक्तान्तमाताम्रं सेषं चिमिचिमायते

паруш̣ам̣ паруш̣аспарш́ам̣ вйан̇гам̣ ш́йа̄вам̣ ча ма̄рута̄т питта̄тта̄мра̄нтама̄нӣлам̣ ш́вета̄нтам̣ кан̣д̣уматкапха̄т ракта̄дракта̄нтама̄та̄мрам̣ сеш̣ам̣ чимичима̄йате

वायुनोदीरितः श्लेष्मा त्वचं प्राप्य विशुष्यति ततस्त्वग्जायते पाण्डुः क्रमेण च विचेतना अल्पकण्डूरविक्लेदा सा प्रसुप्तिः प्रसुप्तितः

ва̄йунодӣритах̣ ш́леш̣ма̄ твачам̣ пра̄пйа виш́уш̣йати татаствагджа̄йате па̄н̣д̣ух̣ крамен̣а ча вичетана̄ алпакан̣д̣ӯравикледа̄ са̄ прасуптих̣ прасуптитах̣

असम्यग्वमनोदीर्णपित्तश्लेष्मान्ननिग्रहैः मण्डलान्यतिकण्डूनि रागवन्ति बहूनि च उत्कोठः सोनुबन्धस्तु कोठ इत्यभिधीयते

асамйагваманодӣрн̣апитташ́леш̣ма̄ннаниграхаих̣ ман̣д̣ала̄нйатикан̣д̣ӯни ра̄гаванти бахӯни ча уткот̣хах̣ сонубандхасту кот̣ха итйабхидхӣйате

प्रोक्ताः षड्त्रिंशदित्येते क्षुद्ररोगा विभागशः यान् विज्ञाय न सम्मुह्येच्चिकित्सायां चिकित्सकः

прокта̄х̣ ш̣ад̣трим̣ш́адитйете кш̣удрарога̄ вибха̄гаш́ах̣ йа̄н виджн̃а̄йа на саммухйеччикитса̄йа̄м̣ чикитсаках̣