Аршас чикитса — чикитса стхана | Чикитса стхана

Астанга-санграха · Чикитса стхана · Глава 8 · 91 стихов

Аршас чикитса — лечение геморроя

Глава 8 Чикитса стханы — лечебный раздел о лечение геморроя. Вагбхата описывает лечение детально, с конкретными формулами и дозировками.

अथातः छर्द्रिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄тах̣ чхардрихр̣дрогатр̣ш̣н̣а̄чикитситам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

आमाशयोत्क्लेशभवाः प्रायश्छर्द्यो हितं ततः लङ्घनं प्रागृते वायोः वमनं तत्र योजयेत्

а̄ма̄ш́айотклеш́абхава̄х̣ пра̄йаш́чхардйо хитам̣ татах̣ лан̇гханам̣ пра̄гр̣те ва̄йох̣ ваманам̣ татра йоджайет

बलिनो बहुदोषस्य वमतः प्रततं बहु ततो विरेकं क्रमशो हृद्यं मद्यैः फलाम्बुभिः

балино бахудош̣асйа ваматах̣ прататам̣ баху тато вирекам̣ крамаш́о хр̣дйам̣ мадйаих̣ пхала̄мбубхих̣

क्षीरैर्वा सह स ह्यूर्ध्वं गतं दोषं नयत्यधः शमनं चौषधं रूक्षदुर्बलस्य तदेव तु

кш̣ӣраирва̄ саха са хйӯрдхвам̣ гатам̣ дош̣ам̣ найатйадхах̣ ш́аманам̣ чауш̣адхам̣ рӯкш̣адурбаласйа тадева ту

परिशुष्कं प्रियं सात्म्यमन्नं लघु च शस्यते उपवासस्तथा यूषा रसाः काम्बलिकाः खलाः

париш́уш̣кам̣ прийам̣ са̄тмйаманнам̣ лагху ча ш́асйате упава̄састатха̄ йӯш̣а̄ раса̄х̣ ка̄мбалика̄х̣ кхала̄х̣

शाकानि लेहा भोज्यानि रागषाडवपानकाः भक्ष्याः शुष्का विचित्राश्च फलानि स्नानघर्षणम्

ш́а̄ка̄ни леха̄ бходжйа̄ни ра̄гаш̣а̄д̣авапа̄нака̄х̣ бхакш̣йа̄х̣ ш́уш̣ка̄ вичитра̄ш́ча пхала̄ни сна̄нагхарш̣ан̣ам

गन्धाः सुगन्धयो गन्धफलपुष्पान्न पानजाः भुक्तमात्रस्य सहसा मुखे शीताम्बुसेचनम्

гандха̄х̣ сугандхайо гандхапхалапуш̣па̄нна па̄наджа̄х̣ бхуктама̄трасйа сахаса̄ мукхе ш́ӣта̄мбусечанам

हन्ति मारुतजां छार्दिं सर्पिः पीतं ससैन्धवम् किञ्चिदुष्णं विशेषेण सकासहृदयद्रवाम्

ханти ма̄рутаджа̄м̣ чха̄рдим̣ сарпих̣ пӣтам̣ сасаиндхавам кин̃чидуш̣н̣ам̣ виш́еш̣ен̣а сака̄сахр̣дайадрава̄м

व्योषत्रिलवणाढ्यं वा सिद्धं वा दाडिमाम्बुना सशुण्ठीदधिधान्येन पीतं तुल्याम्बु वा पयः

вйош̣атрилаван̣а̄д̣хйам̣ ва̄ сиддхам̣ ва̄ да̄д̣има̄мбуна̄ саш́ун̣т̣хӣдадхидха̄нйена пӣтам̣ тулйа̄мбу ва̄ пайах̣

व्यक्तसैन्धवसर्पिर्वा फलाम्लो वैष्किरो रसः स्निग्धं च भोजनं शुण्ठीदधिदाडिमसाधितम् कोष्णं सलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम्

вйактасаиндхавасарпирва̄ пхала̄мло ваиш̣киро расах̣ снигдхам̣ ча бходжанам̣ ш́ун̣т̣хӣдадхида̄д̣имаса̄дхитам кош̣н̣ам̣ салаван̣ам̣ ча̄тра хитам̣ снехавиречанам

पित्तजायां विरेकाथ द्राक्षेक्षुस्वरसैस्त्रिवृत् सर्पिर्वा तैल्वकं योज्यं वृद्धं च श्लेष्मधामगम्

питтаджа̄йа̄м̣ вирека̄тха дра̄кш̣екш̣усварасаистривр̣т сарпирва̄ таилвакам̣ йоджйам̣ вр̣ддхам̣ ча ш́леш̣мадха̄магам

ऊर्ध्वमेव हरेत् पित्तं स्वादुतिक्तैर्विशुद्धिमान् पिबेन्मन्थं यवागूं वा लाजैः समधुशर्करैः गुद्गजाङ्गलजैरद्याद्व्यञ्जनैः शालिषष्टिकम्

ӯрдхвамева харет питтам̣ сва̄дутиктаирвиш́уддхима̄н пибенмантхам̣ йава̄гӯм̣ ва̄ ла̄джаих̣ самадхуш́аркараих̣ гудгаджа̄н̇галаджаирадйа̄двйан̃джанаих̣ ш́а̄лиш̣аш̣т̣икам

मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं सुशीतं सलिलं पिबेत् मुद्गोशीरकणाधान्यैः सह वा संस्थितं निशाम् द्राक्षारसं रसञ्चेक्षोर्गुडूच्यम्बु पयो ऽपि

мр̣дбхр̣ш̣т̣алош̣т̣апрабхавам̣ суш́ӣтам̣ салилам̣ пибет мудгош́ӣракан̣а̄дха̄нйаих̣ саха ва̄ сам̣стхитам̣ ниш́а̄м дра̄кш̣а̄расам̣ расан̃чекш̣оргуд̣ӯчйамбу пайо 'пи

जम्ब्वाम्रपल्लवोशीरवटाश्वत्थाङ्कुरोद्भवः क्वाथः क्षौद्रयुतः पीतः शीतो वा विनियच्छति

джамбва̄мрапаллавош́ӣрават̣а̄ш́ваттха̄н̇куродбхавах̣ ква̄тхах̣ кш̣аудрайутах̣ пӣтах̣ ш́ӣто ва̄ винийаччхати

छर्दिं ज्वरमतीसारं मूर्छां तृष्णां च दुर्जयाम् धात्रीरसेन शीतं वा पिबेन्मुद्गदलाम्बु वा

чхардим̣ джвараматӣса̄рам̣ мӯрчха̄м̣ тр̣ш̣н̣а̄м̣ ча дурджайа̄м дха̄трӣрасена ш́ӣтам̣ ва̄ пибенмудгадала̄мбу ва̄

कोलमज्जासितालाजमक्षिकाविट्कणाञ्जनम् कोलास्थिमज्जास्रोतोजलाजोत्पलरजांसि वा

коламаджджа̄сита̄ла̄джамакш̣ика̄вит̣кан̣а̄н̃джанам кола̄стхимаджджа̄сротоджала̄джотпалараджа̄м̣си ва̄

लिह्यात् क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा पिबेच्छीताम्बुना शालिस्वर्णगैरिकजं रजः पिष्टं वा चन्दनद्राक्षामांसीसेव्याम्बुगैरिकम्

лихйа̄т кш̣аудрен̣а патхйа̄м̣ ва̄ дра̄кш̣а̄м̣ ва̄ бадара̄н̣и ва̄ пибеччхӣта̄мбуна̄ ш́а̄лисварн̣агаирикаджам̣ раджах̣ пиш̣т̣ам̣ ва̄ чанданадра̄кш̣а̄ма̄м̣сӣсевйа̄мбугаирикам

शालितण्डुलतोयेन पिबेद्वा ससितामधु मधूकमधुकद्राक्षाकमलामलकाम्बुदम्

ш́а̄литан̣д̣улатойена пибедва̄ сасита̄мадху мадхӯкамадхукадра̄кш̣а̄камала̄малака̄мбудам

ससारिवापरूषाक्षं मूर्वां वा माक्षिकान्विताम् मधुकं सात्मगुप्तं वा शीतं धात्रीरसेन वा

саса̄рива̄парӯш̣а̄кш̣ам̣ мӯрва̄м̣ ва̄ ма̄кш̣ика̄нвита̄м мадхукам̣ са̄тмагуптам̣ ва̄ ш́ӣтам̣ дха̄трӣрасена ва̄

कफजायां वमेन्निम्बकृष्णापिण्डीतसर्षपैः युक्तेन कोष्णतोयेन दुर्बलं चोपवासयेत्

капхаджа̄йа̄м̣ ваменнимбакр̣ш̣н̣а̄пин̣д̣ӣтасарш̣апаих̣ йуктена кош̣н̣атойена дурбалам̣ чопава̄сайет

आरग्वधादेर्निर्यूहं शीतं क्षौद्रयुतं पिबेत् त्रिफलाकणचव्याद्वा पेयां पत्रैः करञ्जजैः

а̄рагвадха̄дернирйӯхам̣ ш́ӣтам̣ кш̣аудрайутам̣ пибет трипхала̄кан̣ачавйа̄два̄ пейа̄м̣ патраих̣ каран̃джаджаих̣

मन्थान्यवैर्वा बहुशश्छर्दिघ्नौषधभावितैः कफघ्नमन्नं हृद्यं च रागाः सार्जकभूस्तृणाः

мантха̄нйаваирва̄ бахуш́аш́чхардигхнауш̣адхабха̄витаих̣ капхагхнаманнам̣ хр̣дйам̣ ча ра̄га̄х̣ са̄рджакабхӯстр̣н̣а̄х̣

लीढं मनश्शिलाकृष्णामरिचं बीजपूरकात् स्वरसेन कपित्थाच्च सक्षौद्रेण वमिं जयेत्

лӣд̣хам̣ манаш́ш́ила̄кр̣ш̣н̣а̄маричам̣ бӣджапӯрака̄т сварасена капиттха̄чча сакш̣аудрен̣а вамим̣ джайет

समुस्तां मधुना शृङ्गीं कोलाम्लं वा सजाम्बवम् तद्वद्विडङ्गत्रिफलाकृमिघ्नपरिपेलवम्

самуста̄м̣ мадхуна̄ ш́р̣н̇гӣм̣ кола̄млам̣ ва̄ саджа̄мбавам тадвадвид̣ан̇гатрипхала̄кр̣мигхнапарипелавам

तद्वद्दुरालभां खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा अनुकूलोपचारेण याति द्विष्टार्थजा शमम्

тадваддура̄лабха̄м̣ кха̄дет капиттхам̣ трйӯш̣ан̣ена ва̄ анукӯлопача̄рен̣а йа̄ти двиш̣т̣а̄ртхаджа̄ ш́амам

कृमिजा कृमिहृद्रोगगदितैश्च भिषग्जितैः यथास्वं परिशिष्टाश्च तत्कृताश्च तथामयाः

кр̣миджа̄ кр̣михр̣дрогагадитаиш́ча бхиш̣агджитаих̣ йатха̄свам̣ париш́иш̣т̣а̄ш́ча таткр̣та̄ш́ча татха̄майа̄х̣

त्वरमाणो जयेच्छर्दिं प्रसक्तामनुबन्धिनीम् कोष्ठाश्रयमहामर्मपीडाकरतरा हि सा

тварама̄н̣о джайеччхардим̣ прасакта̄манубандхинӣм кош̣т̣ха̄ш́райамаха̄мармапӣд̣а̄каратара̄ хи са̄

नचान्नेन विना कायस्तन्मयो वर्तते ऽपि च धातुक्षयो ऽतिवमथौ समीरणसमीरणात्

нача̄ннена вина̄ ка̄йастанмайо вартате 'пи ча дха̄тукш̣айо 'тиваматхау самӣран̣асамӣран̣а̄т

नियतं जायते तस्माद्द्रुतं तत्र प्रयोजयेत् प्रच्छर्दनातियोगोक्तं क्रमं स्तम्भनबृंहणम्

нийатам̣ джа̄йате тасма̄ддрутам̣ татра прайоджайет праччхардана̄тийогоктам̣ крамам̣ стамбханабр̣м̣хан̣ам

सर्पिर्गुडान् रसान् क्षीरं घृतं कल्याणजीवनम् धान्वन्तरं त्र्यूषणं वा दोषदेहानुरोधतः

сарпиргуд̣а̄н раса̄н кш̣ӣрам̣ гхр̣там̣ калйа̄н̣аджӣванам дха̄нвантарам̣ трйӯш̣ан̣ам̣ ва̄ дош̣адеха̄нуродхатах̣

हृद्रोगचिकित्सितम् हृद्रोगे वातजे तैलं मस्तुसौवीरतक्रवत् पिबेत् सुखोष्णं सबिडं गुल्मानाहार्तिजिच्च तत्

хр̣дрогачикитситам хр̣дроге ва̄тадже таилам̣ мастусаувӣратакрават пибет сукхош̣н̣ам̣ сабид̣ам̣ гулма̄на̄ха̄ртиджичча тат

तलं च लवणैः सिद्धं समूत्राम्लं तथागुणम् बिल्वं रास्नां यवान् कोलं देवदारु पुनर्नवम्

талам̣ ча лаван̣аих̣ сиддхам̣ самӯтра̄млам̣ татха̄гун̣ам билвам̣ ра̄сна̄м̣ йава̄н колам̣ девада̄ру пунарнавам

कुलत्थान् पञ्चमूलं च पक्त्वा तस्मिन् जले पचेत् तैलं तन्नावने पाने बस्तौ च विनियोजयेत्

кулаттха̄н пан̃чамӯлам̣ ча пактва̄ тасмин джале пачет таилам̣ танна̄ване па̄не бастау ча винийоджайет

शुण्ठीवयस्थालवणकायस्थाहिङ्गुपौष्करैः पथ्यया च शृतं पार्श्वहृद्रुजागुल्मजिद्घृतम्

ш́ун̣т̣хӣвайастха̄лаван̣ака̄йастха̄хин̇гупауш̣караих̣ патхйайа̄ ча ш́р̣там̣ па̄рш́вахр̣друджа̄гулмаджидгхр̣там

सौवर्चलस्य द्विपले पथ्यापञ्चाशदन्विते घृतस्य साधितः प्रस्था हृद्रोगश्वासगुल्मनुत्

сауварчаласйа двипале патхйа̄пан̃ча̄ш́аданвите гхр̣тасйа са̄дхитах̣ прастха̄ хр̣дрогаш́ва̄сагулманут

दाडिमं कृष्णलवणं हिङ्गुशुण्ठ्यम्लवेतसम् अपतन्त्रकहृद्रोगश्वासघ्नं चूर्णमुत्तमम्

да̄д̣имам̣ кр̣ш̣н̣алаван̣ам̣ хин̇гуш́ун̣т̣хйамлаветасам апатантракахр̣дрогаш́ва̄сагхнам̣ чӯрн̣амуттамам

पुष्कराह्वशठीशुण्ठीबीजपूरजटाभयाः पीताः कल्कीकृताः क्षारघृताम्ललवणैर्युताः विकर्तिकाशूलहरा क्वाथः कोष्णश्च तद्गुणः

пуш̣кара̄хваш́ат̣хӣш́ун̣т̣хӣбӣджапӯраджат̣а̄бхайа̄х̣ пӣта̄х̣ калкӣкр̣та̄х̣ кш̣а̄рагхр̣та̄млалаван̣аирйута̄х̣ викартика̄ш́ӯлахара̄ ква̄тхах̣ кош̣н̣аш́ча тадгун̣ах̣

यवानीलवणक्षारवचाजाज्यौषधैः कृतः सपीतदारुबीजाह्वपलाशशठिपौष्करैः

йава̄нӣлаван̣акш̣а̄равача̄джа̄джйауш̣адхаих̣ кр̣тах̣ сапӣтада̄рубӣджа̄хвапала̄ш́аш́ат̣хипауш̣караих̣

पञ्चकोलशठीपथ्यागुडबीजाह्वपौष्करम् वारुणीकल्कितं भृष्टं यमके लवणान्वितम्

пан̃чаколаш́ат̣хӣпатхйа̄гуд̣абӣджа̄хвапауш̣карам ва̄рун̣ӣкалкитам̣ бхр̣ш̣т̣ам̣ йамаке лаван̣а̄нвитам

हृत्पार्श्वयोनिशूलेषु खादेत् गुल्मोदरेषु च स्निग्धाश्चेह हिताः स्वेदाः संस्कृतानि घृतानि च

хр̣тпа̄рш́вайониш́ӯлеш̣у кха̄дет гулмодареш̣у ча снигдха̄ш́чеха хита̄х̣ сведа̄х̣ сам̣скр̣та̄ни гхр̣та̄ни ча

लघुना पञ्चमूलेन शुण्ठ्या वा साधितं जलम् वारुणीदधिमण्डं वा धान्याम्लं वा पिबेत्तृषि

лагхуна̄ пан̃чамӯлена ш́ун̣т̣хйа̄ ва̄ са̄дхитам̣ джалам ва̄рун̣ӣдадхиман̣д̣ам̣ ва̄ дха̄нйа̄млам̣ ва̄ пибеттр̣ш̣и

सायामस्तम्भशूलामे हृदि मारुतदूषिते क्रियषा सद्रवायामपमोहे तु हिता रसाः

са̄йа̄мастамбхаш́ӯла̄ме хр̣ди ма̄рутадӯш̣ите крийаш̣а̄ садрава̄йа̄мапамохе ту хита̄ раса̄х̣

स्नेहाढ्यास्तित्तिरिक्रौञ्चशिखिवर्तकदक्षजाः बलातैलं सहृद्रोगी पिबेद्वा सुकुमारकम्

снеха̄д̣хйа̄ститтирикраун̃чаш́икхивартакадакш̣аджа̄х̣ бала̄таилам̣ сахр̣дрогӣ пибедва̄ сукума̄ракам

यष्ट्याह्वशतपाकं वा महास्नेहं तथोत्तमम् रास्नाजीवकजीवन्तीबलाव्याघ्रीपुनर्नवैः

йаш̣т̣йа̄хваш́атапа̄кам̣ ва̄ маха̄снехам̣ татхоттамам ра̄сна̄джӣвакаджӣвантӣбала̄вйа̄гхрӣпунарнаваих̣

भार्ङ्गीस्थिरावचाव्योषैर्महास्नेहं विपाचयेत् दधिपादं तथाम्लैश्च लाभतः स निषेवितः तर्पणो बृंहणो बल्यो वातहृद्रोगनाशनः

бха̄рн̇гӣстхира̄вача̄вйош̣аирмаха̄снехам̣ випа̄чайет дадхипа̄дам̣ татха̄млаиш́ча ла̄бхатах̣ са ниш̣евитах̣ тарпан̣о бр̣м̣хан̣о балйо ва̄тахр̣дрогана̄ш́анах̣

त्र्यूषणत्रिफलापाठमधूकं मधुकं चुटी पञ्चमूलं लघु बले मेदे ऋद्दिः शतावरी

трйӯш̣ан̣атрипхала̄па̄т̣хамадхӯкам̣ мадхукам̣ чут̣ӣ пан̃чамӯлам̣ лагху бале меде р̣ддих̣ ш́ата̄варӣ

कण्डूकरी तामलकी जीवकं चाक्षसंमितैः तैः पचेत् सर्पिषः प्रस्थं दध्नः प्रस्थेन माहिषात्

кан̣д̣ӯкарӣ та̄малакӣ джӣвакам̣ ча̄кш̣асам̣митаих̣ таих̣ пачет сарпиш̣ах̣ прастхам̣ дадхнах̣ прастхена ма̄хиш̣а̄т

युक्तं सिद्धं च मधुना तन्निहन्ति निषेवितम् हृत्पाण्डुग्रहणीदोषकासश्वासहलीमकान्

йуктам̣ сиддхам̣ ча мадхуна̄ танниханти ниш̣евитам хр̣тпа̄н̣д̣уграхан̣ӣдош̣ака̄саш́ва̄сахалӣмака̄н

दीप्ते ऽग्नौ सद्रवायामे हृद्रोगे वातिके हितम् क्षीरं दधि गुडः सर्पिरौदकानूपमामिषम्

дӣпте 'гнау садрава̄йа̄ме хр̣дроге ва̄тике хитам кш̣ӣрам̣ дадхи гуд̣ах̣ сарпираудака̄нӯпама̄миш̣ам

घृतान्येव च वर्ज्यानि ह्रद्रोगेषु चतुर्ष्वपि शेषेषु स्तम्भजाड्यामसंयुक्ते ऽपि च वातिके कफानुबन्धे तस्मिंस्तु रूक्षोष्णामाचरेत् क्रियाम्

гхр̣та̄нйева ча варджйа̄ни храдрогеш̣у чатурш̣вапи ш́еш̣еш̣у стамбхаджа̄д̣йа̄масам̣йукте 'пи ча ва̄тике капха̄нубандхе тасмим̣сту рӯкш̣ош̣н̣а̄ма̄чарет крийа̄м

पैत्ते द्राक्षेक्षुनिर्याससिताक्षाद्रपरूषकैः युक्तो विरेको हृद्यः स्यात् क्रमः शुद्धे च पित्तहा

паитте дра̄кш̣екш̣унирйа̄сасита̄кш̣а̄драпарӯш̣акаих̣ йукто виреко хр̣дйах̣ сйа̄т крамах̣ ш́уддхе ча питтаха̄

क्षतपित्तज्वरोक्तं च बाह्यान्तःपरिमार्जनम् कट्वीमधुककल्कं च पिबेत् ससितमम्भसा

кш̣атапиттаджвароктам̣ ча ба̄хйа̄нтах̣парима̄рджанам кат̣вӣмадхукакалкам̣ ча пибет саситамамбхаса̄

श्रेयसीशर्कराद्राक्षाजीवकर्षभकोत्पलैः बलाखर्जूरकाकोलीमेदायुग्मैश्च साधितम्

ш́рейасӣш́аркара̄дра̄кш̣а̄джӣвакарш̣абхакотпалаих̣ бала̄кхарджӯрака̄колӣмеда̄йугмаиш́ча са̄дхитам

सक्षीरं माहिषं सर्पिः पित्तहृद्रोगनाशनम् प्रपौण्डरीकमधुकबिसग्रन्थिकशेरुकाः

сакш̣ӣрам̣ ма̄хиш̣ам̣ сарпих̣ питтахр̣дрогана̄ш́анам прапаун̣д̣арӣкамадхукабисагрантхикаш́ерука̄х̣

सशुण्ठीशैवलास्ताभिः सक्षीरं विपचेत् घृतम् शीतं समधु तच्चेष्टं स्वादुवर्गकृतं च यत् बस्तिं च दद्यात् सक्षौद्रं तैलं मधुकसाधितम्

саш́ун̣т̣хӣш́аивала̄ста̄бхих̣ сакш̣ӣрам̣ випачет гхр̣там ш́ӣтам̣ самадху таччеш̣т̣ам̣ сва̄дуваргакр̣там̣ ча йат бастим̣ ча дадйа̄т сакш̣аудрам̣ таилам̣ мадхукаса̄дхитам

कफोद्भवे वमेत् स्विन्नः पिचुमन्दवचाम्भसा कुलत्थधन्वोत्थरसतीक्ष्णमद्ययवाशनः

капходбхаве вамет свиннах̣ пичумандавача̄мбхаса̄ кулаттхадханвоттхарасатӣкш̣н̣амадйайава̄ш́анах̣

पिबेच्चूर्णं वचाहिङ्गुलवणद्वयनागरात् सैला यवानककणा यवक्षारात् सुखाम्बुना

пибеччӯрн̣ам̣ вача̄хин̇гулаван̣адвайана̄гара̄т саила̄ йава̄накакан̣а̄ йавакш̣а̄ра̄т сукха̄мбуна̄

फलधान्याम्लकौलत्थयूषमूत्रासवैस्तथा पुष्कराह्वाभयाशुण्ठीशठीरास्नावचाकणात् क्वाथं तथाभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्

пхаладха̄нйа̄млакаулаттхайӯш̣амӯтра̄саваистатха̄ пуш̣кара̄хва̄бхайа̄ш́ун̣т̣хӣш́ат̣хӣра̄сна̄вача̄кан̣а̄т ква̄тхам̣ татха̄бхайа̄ш́ун̣т̣хӣма̄дрӣпӣтадрукат̣пхала̄т

क्वाथे रौहीतकाश्वत्थखदिरोदुम्बरार्जुने सपलाशवटे व्योषत्रिवृच्चूर्णान्विते कृतः

ква̄тхе раухӣтака̄ш́ваттхакхадиродумбара̄рджуне сапала̄ш́ават̣е вйош̣атривр̣ччӯрн̣а̄нвите кр̣тах̣

सुखोदकानुपानः स्याल्लेहः कफविकारहा श्लेष्मगुल्मोदिताज्यानि क्षारांश्च विविधान् पिबेत्

сукходака̄нупа̄нах̣ сйа̄ллехах̣ капхавика̄раха̄ ш́леш̣магулмодита̄джйа̄ни кш̣а̄ра̄м̣ш́ча вивидха̄н пибет

प्रयोजयेच्छिलाह्रं वा ब्राह्मं चात्र रसायनम् तथामलकलेहं वा प्राशं वागस्त्यनिर्मितम्

прайоджайеччхила̄храм̣ ва̄ бра̄хмам̣ ча̄тра раса̄йанам татха̄малакалехам̣ ва̄ пра̄ш́ам̣ ва̄гастйанирмитам

स्याच्छूलं यस्य भुक्ते ऽति जीर्यत्यल्पं जरां गते शाम्येत् सकुष्ठकृमिजिल्लवणद्वयतिल्वकैः

сйа̄ччхӯлам̣ йасйа бхукте 'ти джӣрйатйалпам̣ джара̄м̣ гате ш́а̄мйет сакуш̣т̣хакр̣миджиллаван̣адвайатилвакаих̣

सदेवदार्वतिविषैश्चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत् यस्य जीर्णे ऽधिकं स्नेहैः स विरेच्यः फलैःपुनः

садевада̄рвативиш̣аиш́чӯрн̣амуш̣н̣а̄мбуна̄ пибет йасйа джӣрн̣е 'дхикам̣ снехаих̣ са виречйах̣ пхалаих̣пунах̣

जीर्यत्यन्ने तथा मूलैस्तीक्ष्णैः शूले सदाधिके प्रायो ऽनिलो रुद्धगतिः कुप्यत्यामाशये यतः

джӣрйатйанне татха̄ мӯлаистӣкш̣н̣аих̣ ш́ӯле сада̄дхике пра̄йо 'нило руддхагатих̣ купйатйа̄ма̄ш́айе йатах̣

तस्यानुलोमनं कार्यं शुद्धिलङ्घनपाचनैः कृमिघ्नमौषधं सर्वं कृमिजे हृदयामये

тасйа̄нуломанам̣ ка̄рйам̣ ш́уддхилан̇гханапа̄чанаих̣ кр̣мигхнамауш̣адхам̣ сарвам̣ кр̣мидже хр̣дайа̄майе

तृष्णाचिकित्सितम् तृष्णासु वातपित्तघ्नो विधिः प्रायेण शस्यते सर्वासु शीतो बाह्यान्तस्तथा शमनशोधनः

тр̣ш̣н̣а̄чикитситам тр̣ш̣н̣а̄су ва̄тапиттагхно видхих̣ пра̄йен̣а ш́асйате сарва̄су ш́ӣто ба̄хйа̄нтастатха̄ ш́аманаш́одханах̣

दिव्याम्बु शीतं सक्षौद्रं तद्वद्भौमं च तद्गुणम् निर्वापितं तप्तलोष्टकपालसिकतादिभिः

дивйа̄мбу ш́ӣтам̣ сакш̣аудрам̣ тадвадбхаумам̣ ча тадгун̣ам нирва̄питам̣ тапталош̣т̣акапа̄ласиката̄дибхих̣

सशर्करं वा क्वथितं पञ्चमूलेन वा जलम् दर्भपूर्वेण मन्थश्च प्रशस्तो लाजसक्तुभिः

саш́аркарам̣ ва̄ кватхитам̣ пан̃чамӯлена ва̄ джалам дарбхапӯрвен̣а мантхаш́ча праш́асто ла̄джасактубхих̣

वाट्यश्चामयवैः शीतः शर्करामाक्षिकान्वितः यवागूः शालिभिस्तद्वत् कोद्रवैश्च चिरन्तनैः

ва̄т̣йаш́ча̄майаваих̣ ш́ӣтах̣ ш́аркара̄ма̄кш̣ика̄нвитах̣ йава̄гӯх̣ ш́а̄либхистадват кодраваиш́ча чирантанаих̣

शीतेन शीतवीर्यैश्च द्रव्यैः सिद्धेन भोजनम् हिमाम्बुपरिषिक्तस्य पयसा ससितामधु

ш́ӣтена ш́ӣтавӣрйаиш́ча дравйаих̣ сиддхена бходжанам хима̄мбупариш̣иктасйа пайаса̄ сасита̄мадху

रसैश्चानम्ललवणैर्जाङ्गलैर्घृतभर्जितैः मुद्गादीनां तथा यूषैर्जीवनीयरसान्वितैः

расаиш́ча̄намлалаван̣аирджа̄н̇галаиргхр̣табхарджитаих̣ мудга̄дӣна̄м̣ татха̄ йӯш̣аирджӣванӣйараса̄нвитаих̣

नस्यं क्षीरघृतं सिद्धं शीतैरिक्षोस्तथा रसः नारीक्षीरेण वा घृष्टमुष्ट्रास्थि ससितं हितम्

насйам̣ кш̣ӣрагхр̣там̣ сиддхам̣ ш́ӣтаирикш̣остатха̄ расах̣ на̄рӣкш̣ӣрен̣а ва̄ гхр̣ш̣т̣амуш̣т̣ра̄стхи саситам̣ хитам

निर्वापणाश्च गण्डूषाः सूत्रस्थानोदिता हिताः दाहज्वरोक्ता लेपाद्या निरीहत्वं मनोरतिः

нирва̄пан̣а̄ш́ча ган̣д̣ӯш̣а̄х̣ сӯтрастха̄нодита̄ хита̄х̣ да̄хаджварокта̄ лепа̄дйа̄ нирӣхатвам̣ маноратих̣

महासरिद्ध्रदादीनां दर्शनस्मरणादि च तृष्णायां पवनोत्थायां सगुडं दधि शस्यते रसाश्च बृंहणाः शीता विदार्यादिगणाम्बु च

маха̄сариддхрада̄дӣна̄м̣ дарш́анасмаран̣а̄ди ча тр̣ш̣н̣а̄йа̄м̣ паваноттха̄йа̄м̣ сагуд̣ам̣ дадхи ш́асйате раса̄ш́ча бр̣м̣хан̣а̄х̣ ш́ӣта̄ вида̄рйа̄диган̣а̄мбу ча

पित्तजायां सितायुक्तः पक्वोदुम्बरजो रसः तत्क्वाथो वा हिमस्तद्वत्सारिवादिगणाम्बु वा

питтаджа̄йа̄м̣ сита̄йуктах̣ пакводумбараджо расах̣ татква̄тхо ва̄ химастадватса̄рива̄диган̣а̄мбу ва̄

तद्विधैश्च गणः शीतकषायान् ससितामधून् मधुरैरौषधैस्तद्वत् क्षीरिवृक्षैश्च कल्पितान्

тадвидхаиш́ча ган̣ах̣ ш́ӣтакаш̣а̄йа̄н сасита̄мадхӯн мадхураирауш̣адхаистадват кш̣ӣривр̣кш̣аиш́ча калпита̄н

बीजपूरकमृद्वीकावटवेतसपल्लवान् मूलानि कुशकाशानां यष्ट्याह्वं च जले शृतम्

бӣджапӯракамр̣двӣка̄ват̣аветасапаллава̄н мӯла̄ни куш́ака̄ш́а̄на̄м̣ йаш̣т̣йа̄хвам̣ ча джале ш́р̣там

अपाकशर्कराच्छिन्नरुहालोद्ध्राञ्जनाम्बु वा कार्पसीफलकल्कं वा ससितक्षीरभोजनः

апа̄каш́аркара̄ччхиннаруха̄лоддхра̄н̃джана̄мбу ва̄ ка̄рпасӣпхалакалкам̣ ва̄ саситакш̣ӣрабходжанах̣

ज्वरोदितं वा द्राक्षादिपञ्चसाराम्बु वा पिबेत्

джвародитам̣ ва̄ дра̄кш̣а̄дипан̃часа̄ра̄мбу ва̄ пибет

कफोद्भवायां वमनं निम्बप्रसववारिणा बिल्वाढकीपञ्चकोलदर्भपञ्चकसाधितम्

капходбхава̄йа̄м̣ ваманам̣ нимбапрасавава̄рин̣а̄ билва̄д̣хакӣпан̃чаколадарбхапан̃чакаса̄дхитам

जलं पिबेद्रजन्या वा सिद्धं सक्षौद्रशर्करम् मुद्गयूषं च सव्योषपटोलीनिम्बपल्लवम् यवान्नं तीक्ष्णकवलनस्यलेहांश्च शीलयेत्

джалам̣ пибедраджанйа̄ ва̄ сиддхам̣ сакш̣аудраш́аркарам мудгайӯш̣ам̣ ча савйош̣апат̣олӣнимбапаллавам йава̄ннам̣ тӣкш̣н̣акаваланасйалеха̄м̣ш́ча ш́ӣлайет

सर्वैरामाच्च तद्धन्त्री क्रियेष्टा वमनं तथा त्र्यूषणारुष्करवचाफलाम्लोष्णाम्बुमस्तुभिः

сарваира̄ма̄чча таддхантрӣ крийеш̣т̣а̄ ваманам̣ татха̄ трйӯш̣ан̣а̄руш̣каравача̄пхала̄млош̣н̣а̄мбумастубхих̣

अन्नात्ययान्मण्डमुष्णं हिमं मन्थं च कालवित् तृषि श्रमान्मांसरसं मन्थं वा ससितं पिबेत्

анна̄тйайа̄нман̣д̣амуш̣н̣ам̣ химам̣ мантхам̣ ча ка̄лавит тр̣ш̣и ш́рама̄нма̄м̣сарасам̣ мантхам̣ ва̄ саситам̣ пибет

आतपात् ससितं मन्थं यवकोलजसक्तुभिः सर्वाण्यङ्गानि लिम्पेच्च तिलपिण्याककाञ्जिकैः

а̄тапа̄т саситам̣ мантхам̣ йаваколаджасактубхих̣ сарва̄н̣йан̇га̄ни лимпечча тилапин̣йа̄кака̄н̃джикаих̣

शीतस्नानाच्च मद्याम्बु पिबेत्तृड्वान् गुडाम्बु वा मद्यादर्धजलं मद्यं स्नातो ऽम्ललवणैर्युतम्

ш́ӣтасна̄на̄чча мадйа̄мбу пибеттр̣д̣ва̄н гуд̣а̄мбу ва̄ мадйа̄дардхаджалам̣ мадйам̣ сна̄то 'млалаван̣аирйутам

स्नेहतीक्ष्णतराग्निस्तु स्वभावशिशिरं जलम् स्नेहादुष्णाम्ब्वजीर्णात्तु जीर्णान्मण्डं पिपासितः

снехатӣкш̣н̣атара̄гнисту свабха̄ваш́иш́ирам̣ джалам снеха̄душ̣н̣а̄мбваджӣрн̣а̄тту джӣрн̣а̄нман̣д̣ам̣ пипа̄ситах̣

पिबेत् स्निग्धान्नतृषितो हिमस्पर्धि गुडोदकम् गुर्वाद्यन्नेन तृषितः पीत्वोष्णाम्बु तदुल्लिखेत्

пибет снигдха̄ннатр̣ш̣ито химаспардхи гуд̣одакам гурва̄дйаннена тр̣ш̣итах̣ пӣтвош̣н̣а̄мбу тадулликхет

क्षयजायां क्षयहितं सर्वं बृंहणमौषधम् कृशदुर्बलरूक्षाणां क्षीरं छागो रसो ऽथवा क्षीरं च सोर्ध्ववातायां क्षयकासहरैः शृतम्

кш̣айаджа̄йа̄м̣ кш̣айахитам̣ сарвам̣ бр̣м̣хан̣амауш̣адхам кр̣ш́адурбаларӯкш̣а̄н̣а̄м̣ кш̣ӣрам̣ чха̄го расо 'тхава̄ кш̣ӣрам̣ ча сордхвава̄та̄йа̄м̣ кш̣айака̄сахараих̣ ш́р̣там

रोगोपसर्गजातायां धान्याम्बु ससिताम्धु पाने प्रशस्तं सर्वा च क्रिया रोगाद्यपेक्षया

рогопасаргаджа̄та̄йа̄м̣ дха̄нйа̄мбу сасита̄мдху па̄не праш́астам̣ сарва̄ ча крийа̄ рога̄дйапекш̣айа̄

तृष्णक् पूर्वामयक्षीणो न लभेत जलं यदि मरणं दीर्घरोगं वा प्राप्नुयात् त्वरितं ततः

тр̣ш̣н̣ак пӯрва̄майакш̣ӣн̣о на лабхета джалам̣ йади маран̣ам̣ дӣргхарогам̣ ва̄ пра̄пнуйа̄т тваритам̣ татах̣

सात्म्यान्नपानभौषज्यैस्तृष्णां तस्य जयेत्पुरः तस्यां ज्जितायामन्यो ऽपि व्याधिः शक्यश्चिकित्सितुम्

са̄тмйа̄ннапа̄набхауш̣аджйаистр̣ш̣н̣а̄м̣ тасйа джайетпурах̣ тасйа̄м̣ джджита̄йа̄манйо 'пи вйа̄дхих̣ ш́акйаш́чикитситум