Атисара — лечение диареи | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 2 · 148 стихов

Атисара — лечение диареи

गुर्वतिस्निग्धरूक्षोष्णद्र वस्थूलातिशीतलैः विरूद्धाध्यशनाजीणैर्विषमैश्चापि भोजनैः

гурватиснигдхарӯкш̣ош̣н̣адра вастхӯла̄тиш́ӣталаих̣ вирӯддха̄дхйаш́ана̄джӣн̣аирвиш̣амаиш́ча̄пи бходжанаих̣

स्नेहाद्यैरतियुक्तैश्च मिथ्यायुक्तैर्विषैर्भयैः शोकदुष्टाम्बुमद्यातिपानैः सात्म्यर्त्तुपर्ययैः

снеха̄дйаиратийуктаиш́ча митхйа̄йуктаирвиш̣аирбхайаих̣ ш́окадуш̣т̣а̄мбумадйа̄типа̄наих̣ са̄тмйарттупарйайаих̣

जलाभिरमणैर्वेगविघातैः कृमिदोषतः नृणां भवत्यतीसारो लक्षणं तस्य वक्ष्यते

джала̄бхираман̣аирвегавигха̄таих̣ кр̣мидош̣атах̣ нр̣н̣а̄м̣ бхаватйатӣса̄ро лакш̣ан̣ам̣ тасйа вакш̣йате

हृन्नाभिपार्श्वोदरकुक्षितोदगात्रावसादा निलसन्निरोधाः विट्सङ्गआध्मानमथाविपाको भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि

хр̣нна̄бхипа̄рш́водаракукш̣итодага̄тра̄васа̄да̄ ниласанниродха̄х̣ вит̣сан̇гаа̄дхма̄наматха̄випа̄ко бхавиш̣йатастасйа пурах̣сара̄н̣и

संशम्यापां धातुरग्निं प्रवृद्धो वर्चोमिश्रो वायुनाऽध प्रणुन्नः सरत्यतीवातिसारं तमाहुर्व्याधिं घोरं षड्विधं तं वदन्ति

сам̣ш́амйа̄па̄м̣ дха̄турагним̣ правр̣ддхо варчомиш́ро ва̄йуна̄'дха пран̣уннах̣ саратйатӣва̄тиса̄рам̣ тама̄хурвйа̄дхим̣ гхорам̣ ш̣ад̣видхам̣ там̣ ваданти

एकैकशः सर्वशश्चापि दोषैः शोकेनान्यःषष्ठ आमेन चोक्तः

екаикаш́ах̣ сарваш́аш́ча̄пи дош̣аих̣ ш́окена̄нйах̣ш̣аш̣т̣ха а̄мена чоктах̣

आमपक्वक्रमं हित्वा नातिसारे क्रिया यतः अतोऽतिसारे सर्वस्मिन्नामं पक्वञ्च लक्षयेत्

а̄мапаквакрамам̣ хитва̄ на̄тиса̄ре крийа̄ йатах̣ ато'тиса̄ре сарвасминна̄мам̣ пакван̃ча лакш̣айет

संसृष्टमामैर्दोषैस्तु न्यस्तमप्सु निमज्जति पुरीषं भृशदुर्गन्धि पिच्छिलं चामसंज्ञितम्

сам̣ср̣ш̣т̣ама̄маирдош̣аисту нйастамапсу нимаджджати пурӣш̣ам̣ бхр̣ш́адургандхи пиччхилам̣ ча̄масам̣джн̃итам

एतान्येव तु लिङ्गानि विपरीतानि यस्य वै लाघवञ्च विशेषेण तं तु पक्वं विनिर्दिशेत्

ета̄нйева ту лин̇га̄ни випарӣта̄ни йасйа ваи ла̄гхаван̃ча виш́еш̣ен̣а там̣ ту паквам̣ винирдиш́ет

न च संग्राहकं दद्यात्पूर्वमामातिसारिणे अकाले संगृहीतस्तु विकारान्कुरुते बहून्

на ча сам̣гра̄хакам̣ дадйа̄тпӯрвама̄ма̄тиса̄рин̣е ака̄ле сам̣гр̣хӣтасту вика̄ра̄нкуруте бахӯн

दण्डकालसकाध्मानग्रहण्यर्शोभगन्दरान् शोथपाण्ड्वामयप्लीहगुल्ममेहोदरज्वरान्

дан̣д̣ака̄ласака̄дхма̄награхан̣йарш́обхагандара̄н ш́отхапа̄н̣д̣ва̄майаплӣхагулмамеходараджвара̄н

डिम्भस्थः स्थविरस्थश्च वातपित्तात्मकश्च यः क्षीणधातुबलश्चापि बहुदोषोऽतिनिस्रुतः आमोऽपि स्तम्भनीयः स्यात्पाचनान्मरणं भवेत्

д̣имбхастхах̣ стхавирастхаш́ча ва̄тапитта̄тмакаш́ча йах̣ кш̣ӣн̣адха̄тубалаш́ча̄пи бахудош̣о'тинисрутах̣ а̄мо'пи стамбханӣйах̣ сйа̄тпа̄чана̄нмаран̣ам̣ бхавет

लङ्घनमेकं मुक्त्वा न चान्यदस्तीह भेषजं बलिनः समुदीर्णदोषनिचयं तत्पाचयेत्तथा च शमयेत्

лан̇гханамекам̣ муктва̄ на ча̄нйадастӣха бхеш̣аджам̣ балинах̣ самудӣрн̣адош̣аничайам̣ татпа̄чайеттатха̄ ча ш́амайет

धान्याम्बुभ्यां शृतं तोयं तृष्णादाहातिसारिणे ह्रीबेरशृङ्गबेराभ्यां मुस्तपर्पटकेन वा मुस्तोदीच्यशृतं शीतं प्रदातव्यं पिपासवे

дха̄нйа̄мбубхйа̄м̣ ш́р̣там̣ тойам̣ тр̣ш̣н̣а̄да̄ха̄тиса̄рин̣е хрӣбераш́р̣н̇габера̄бхйа̄м̣ мустапарпат̣акена ва̄ мустодӣчйаш́р̣там̣ ш́ӣтам̣ прада̄тавйам̣ пипа̄саве

हितं लङ्घनमेवादौ पूर्वरूपेऽतिसारिणे कार्यं वाऽनशनस्यान्ते प्रद्र वं लघु भोजनम्

хитам̣ лан̇гханамева̄дау пӯрварӯпе'тиса̄рин̣е ка̄рйам̣ ва̄'наш́анасйа̄нте прадра вам̣ лагху бходжанам

पथ्यादारुवचामुस्तैर्नागरातिविषाऽन्वितैः आमातिसारनाशाय क्वाथमेभिः पिबेन्नरः

патхйа̄да̄рувача̄мустаирна̄гара̄тивиш̣а̄'нвитаих̣ а̄ма̄тиса̄рана̄ш́а̄йа ква̄тхамебхих̣ пибеннарах̣

पाठाहिङ्ग्वजमोदोग्रापञ्चकोलाह्वजं रजः उष्णाम्बुपीतं सरुजं जयत्यामं ससैन्धवम्

па̄т̣ха̄хин̇гваджамодогра̄пан̃чакола̄хваджам̣ раджах̣ уш̣н̣а̄мбупӣтам̣ саруджам̣ джайатйа̄мам̣ сасаиндхавам

हरीतकी सातिविषा हिङ्गु सौवर्चलं वचा सैन्धवञ्चापि संपिष्य पाययेदुष्णवारिणा

харӣтакӣ са̄тивиш̣а̄ хин̇гу сауварчалам̣ вача̄ саиндхаван̃ча̄пи сам̣пиш̣йа па̄йайедуш̣н̣ава̄рин̣а̄

आमातिसारयोगोऽय पाचयित्वा चिकित्सति आमातिसारो योगेन यस्त्वेतेन न शाम्यति

а̄ма̄тиса̄райого'йа па̄чайитва̄ чикитсати а̄ма̄тиса̄ро йогена йастветена на ш́а̄мйати

न तं योगशतेनापि चिकित्सति चिकित्सकः

на там̣ йогаш́атена̄пи чикитсати чикитсаках̣

वत्सकातिविषाबिल्वं मुस्तकं बालकं शटी अतीसारं जयेत्सामं चिरजं रक्तशूलजित्

ватсака̄тивиш̣а̄билвам̣ мустакам̣ ба̄лакам̣ ш́ат̣ӣ атӣса̄рам̣ джайетса̄мам̣ чираджам̣ ракташ́ӯладжит

एरण्डरससम्पिष्टं पक्वमामञ्च नागरम् आमातिसारशूलघ्नं पाचनं दीपनं परम्

еран̣д̣арасасампиш̣т̣ам̣ паквама̄ман̃ча на̄гарам а̄ма̄тиса̄раш́ӯлагхнам̣ па̄чанам̣ дӣпанам̣ парам

धान्यबालकबिल्वाब्दनागरैः पाचितं जलम् आमशूलविबन्धघ्नं पाचनं दीपनं परम्

дха̄нйаба̄лакабилва̄бдана̄гараих̣ па̄читам̣ джалам а̄маш́ӯлавибандхагхнам̣ па̄чанам̣ дӣпанам̣ парам

पित्ते धान्यचतुष्कन्तु शुण्ठीत्यागाद्वदन्ति हि रक्तेऽपि पित्तसाधर्म्याद्देयं धान्यचतुष्टयम्

питте дха̄нйачатуш̣канту ш́ун̣т̣хӣтйа̄га̄дваданти хи ракте'пи питтаса̄дхармйа̄ддейам̣ дха̄нйачатуш̣т̣айам

इत्यामातिसारचिकित्सा अथ पक्कातीसारचिकित्सा सलोध्रं धातकीबिल्वमुस्ताऽम्रास्थिकलिङ्गकम् पिबेन्माहिषतक्रेण पक्वातीसारनाशनम्

итйа̄ма̄тиса̄рачикитса̄ атха пакка̄тӣса̄рачикитса̄ салодхрам̣ дха̄такӣбилвамуста̄'мра̄стхикалин̇гакам пибенма̄хиш̣атакрен̣а паква̄тӣса̄рана̄ш́анам

समङ्गा धातकीपुष्पं मञ्जिष्ठा लोध्र एव च शाल्मलीवेष्टको लोध्रो दाडिमद्रुफलत्वचौ

саман̇га̄ дха̄такӣпуш̣пам̣ ман̃джиш̣т̣ха̄ лодхра ева ча ш́а̄лмалӣвеш̣т̣ако лодхро да̄д̣имадрупхалатвачау

आम्रास्थिमध्यं लोध्रश्च विल्वमध्यं प्रियङ्गु च मधुकं शृङ्गबेरञ्च दीर्घवृन्तत्वगेव च

а̄мра̄стхимадхйам̣ лодхраш́ча вилвамадхйам̣ прийан̇гу ча мадхукам̣ ш́р̣н̇габеран̃ча дӣргхавр̣нтатвагева ча

चत्वार एते योगाः स्युः पक्वातीसारनाशनाः ते योगा उपयोज्याःस्युः सक्षौद्रा स्तण्डुलाम्बुना

чатва̄ра ете йога̄х̣ сйух̣ паква̄тӣса̄рана̄ш́ана̄х̣ те йога̄ упайоджйа̄х̣сйух̣ сакш̣аудра̄ стан̣д̣ула̄мбуна̄

कञ्चटदाडिमजम्बू शृङ्गाटकपत्रबिल्वबर्हिष्ठम् जलधरनागरसहितं गङ्गामपि वेगवाहिनीं रुन्ध्यात्

кан̃чат̣ада̄д̣имаджамбӯ ш́р̣н̇га̄т̣акапатрабилвабархиш̣т̣хам джаладхарана̄гарасахитам̣ ган̇га̄мапи вегава̄хинӣм̣ рундхйа̄т

मोचरसमुस्तनागर पाठाऽरलुधातकीकुसुमैः चूर्ण मथितसमेतं रुणद्धि गङ्गाप्रवाहमपि सद्यं

мочарасамустана̄гара па̄т̣ха̄'ралудха̄такӣкусумаих̣ чӯрн̣а матхитасаметам̣ рун̣аддхи ган̇га̄права̄хамапи садйам̣

मुस्ता वत्सकबीजं मोचरसो बिल्वधातकीलोध्रम् गुडमथितसंप्रयुक्तं गङ्गामपि वेगवाहिनीं रुन्ध्यात्

муста̄ ватсакабӣджам̣ мочарасо билвадха̄такӣлодхрам гуд̣аматхитасам̣прайуктам̣ ган̇га̄мапи вегава̄хинӣм̣ рундхйа̄т

मुस्ताऽरलुकशुण्ठीभिर्धातकीलोध्रबालकैः बिल्वमोचरसाभ्यां च पाठेन्द्र यववत्सकैः

муста̄'ралукаш́ун̣т̣хӣбхирдха̄такӣлодхраба̄лакаих̣ билвамочараса̄бхйа̄м̣ ча па̄т̣хендра йававатсакаих̣

आम्रबीजसमङ्गाऽतिविषायुक्तैश्च चूर्णितैः मधु तण्डुलपानीयं पीतं हन्ति प्रवाहिकाम्

а̄мрабӣджасаман̇га̄'тивиш̣а̄йуктаиш́ча чӯрн̣итаих̣ мадху тан̣д̣улапа̄нӣйам̣ пӣтам̣ ханти права̄хика̄м

हन्ति सर्वानतीसारान् ग्रहणीं हन्ति वेगतः वृद्धगङ्गाधरं चूर्णरुन्ध्याद्गीर्वाणवाहिनीम्

ханти сарва̄натӣса̄ра̄н грахан̣ӣм̣ ханти вегатах̣ вр̣ддхаган̇га̄дхарам̣ чӯрн̣арундхйа̄дгӣрва̄н̣ава̄хинӣм

अङ्कोलमूलकल्कस्तण्डुलपयसा समाक्षिकः पीतः सेतुरिववारिवेगं झटिति निरुन्ध्यादतीसारम्

ан̇коламӯлакалкастан̣д̣улапайаса̄ сама̄кш̣иках̣ пӣтах̣ сетуривава̄ривегам̣ джхат̣ити нирундхйа̄датӣса̄рам

कुटजत्वक्तुलामार्द्रां द्रोणनीरे पचेद्भिषक् पादशेषं शृतं नीत्वा वस्त्रपूतं पुनः पचेत्

кут̣аджатвактула̄ма̄рдра̄м̣ дрон̣анӣре пачедбхиш̣ак па̄даш́еш̣ам̣ ш́р̣там̣ нӣтва̄ вастрапӯтам̣ пунах̣ пачет

लज्जालुर्धातकी बिल्वं पाठा मोचरसस्तथा मुस्ता चातिविषा चैव चूर्णमेषां पलं पलम्

ладжджа̄лурдха̄такӣ билвам̣ па̄т̣ха̄ мочарасастатха̄ муста̄ ча̄тивиш̣а̄ чаива чӯрн̣амеш̣а̄м̣ палам̣ палам

निक्षिप्य विपचेत्तावद् यावद्दर्वी प्रलिप्यते जलेन च्छागदुग्धेन पीतो मण्डेन वा जयेत्

никш̣ипйа випачетта̄вад йа̄ваддарвӣ пралипйате джалена ччха̄гадугдхена пӣто ман̣д̣ена ва̄ джайет

घोरान्सर्वानतीसारान्नाना वर्णान्सवेदनान् असृग्दरं समस्तञ्च तथाऽशासि प्रवाहिकाम्

гхора̄нсарва̄натӣса̄ра̄нна̄на̄ варн̣а̄нсаведана̄н аср̣гдарам̣ самастан̃ча татха̄'ш́а̄си права̄хика̄м

कृत्वाऽलवालं सुदृढं पिष्टैरामलकैर्भिषक् आर्द्र कस्य रसेनाशु पूरयेन्नाभिमण्डलम्

кр̣тва̄'лава̄лам̣ судр̣д̣хам̣ пиш̣т̣аира̄малакаирбхиш̣ак а̄рдра касйа расена̄ш́у пӯрайенна̄бхиман̣д̣алам

नदीवेगोपमं घोरं प्रवृद्धं दुर्द्धरं नृणाम् सद्योऽतीसारमजयं नाशयत्येष योगराट्

надӣвегопамам̣ гхорам̣ правр̣ддхам̣ дурддхарам̣ нр̣н̣а̄м садйо'тӣса̄рамаджайам̣ на̄ш́айатйеш̣а йогара̄т̣

पाठा पिष्टा च गोदध्ना तथा मध्यत्वगाम्रजा अतीसारं व्यथादाहं हन्त्येवाशु न संशयः

па̄т̣ха̄ пиш̣т̣а̄ ча годадхна̄ татха̄ мадхйатвага̄мраджа̄ атӣса̄рам̣ вйатха̄да̄хам̣ хантйева̄ш́у на сам̣ш́айах̣

अरुणं फेनिलं रूक्षमल्पमल्पं मुहुर्मुहुः शकृदामं सरुक्शब्दं मारुतेनातिसार्यते

арун̣ам̣ пхенилам̣ рӯкш̣амалпамалпам̣ мухурмухух̣ ш́акр̣да̄мам̣ сарукш́абдам̣ ма̄рутена̄тиса̄рйате

वचा चातिविषा मुस्तं बीजानि कुटजस्य च श्रेष्ठः कषाय एतेषां वातातीसारशान्तये

вача̄ ча̄тивиш̣а̄ мустам̣ бӣджа̄ни кут̣аджасйа ча ш́реш̣т̣хах̣ каш̣а̄йа етеш̣а̄м̣ ва̄та̄тӣса̄раш́а̄нтайе

पित्तात्पीतं शकृद्र क्तं दुर्गन्धि हरितं द्रुतम् गुदपाकतृषामूर्च्छादाहयुक्तं प्रवर्त्तते

питта̄тпӣтам̣ ш́акр̣дра ктам̣ дургандхи харитам̣ друтам гудапа̄катр̣ш̣а̄мӯрччха̄да̄хайуктам̣ праварттате

बिल्वशक्रयवाम्भोदबालकातिविषाकृतः कषायो हन्त्यतीसारं सामं पित्तसमुद्भवम्

билваш́акрайава̄мбходаба̄лака̄тивиш̣а̄кр̣тах̣ каш̣а̄йо хантйатӣса̄рам̣ са̄мам̣ питтасамудбхавам

रसाञ्जनं सातिविषं कुटजस्य फलत्वचम् धातकी शृङ्गबेरञ्च पाययेत्तण्डुलाम्बुना

раса̄н̃джанам̣ са̄тивиш̣ам̣ кут̣аджасйа пхалатвачам дха̄такӣ ш́р̣н̇габеран̃ча па̄йайеттан̣д̣ула̄мбуна̄

निहन्ति मधुना पीतं पित्तातीसारमुल्वणम् अग्निं सन्दीपयेदेतच्छूलमाशु निवारयेत्

ниханти мадхуна̄ пӣтам̣ питта̄тӣса̄рамулван̣ам агним̣ сандӣпайедетаччхӯлама̄ш́у нива̄райет

पित्तकृन्ति यदाऽत्यर्थं द्र व्याण्यश्नाति पैत्तिके तदाऽस्य जायतेऽभीक्ष्णं रक्तातीसार उल्वणः

питтакр̣нти йада̄'тйартхам̣ дра вйа̄н̣йаш́на̄ти паиттике тада̄'сйа джа̄йате'бхӣкш̣н̣ам̣ ракта̄тӣса̄ра улван̣ах̣

वत्सत्वग्दाडिमतरु शलाटुफलसम्भवां त्वक् च त्वग्युगलं पलमानं विपचेदष्टांशसंमिते तोये अं

ватсатвагда̄д̣иматару ш́ала̄т̣упхаласамбхава̄м̣ твак ча твагйугалам̣ палама̄нам̣ випачедаш̣т̣а̄м̣ш́асам̣мите тойе ам̣

अष्टमभागं शेषं क्वाथं मधुना पिबेत्पुरुषः रक्तातिसारमुल्वणमतिशयितं नाशयेन्नियतम्

аш̣т̣амабха̄гам̣ ш́еш̣ам̣ ква̄тхам̣ мадхуна̄ пибетпуруш̣ах̣ ракта̄тиса̄рамулван̣аматиш́айитам̣ на̄ш́айеннийатам

कुटजातिविषामुस्ताबालकं लोध्रचन्दनम् धातकी दाडिमं पाठा क्वाथमेषां समाक्षिकम्

кут̣аджа̄тивиш̣а̄муста̄ба̄лакам̣ лодхрачанданам дха̄такӣ да̄д̣имам̣ па̄т̣ха̄ ква̄тхамеш̣а̄м̣ сама̄кш̣икам

पिबद्र क्तातिसारे तु दाहशूलप्रशान्तये कुटजादिकषायोऽय सर्वातीसारनाशनः

пибадра кта̄тиса̄ре ту да̄хаш́ӯлапраш́а̄нтайе кут̣аджа̄дикаш̣а̄йо'йа сарва̄тӣса̄рана̄ш́анах̣

कल्कस्तिलानां कृष्णानां शर्करापञ्चभागिकः आजेन पयसा पीतः सद्योऽतीसारनाशनः

калкастила̄на̄м̣ кр̣ш̣н̣а̄на̄м̣ ш́аркара̄пан̃чабха̄гиках̣ а̄джена пайаса̄ пӣтах̣ садйо'тӣса̄рана̄ш́анах̣

सवत्सकः सातिविषः सबिल्वः सोदीच्यमुस्तश्च कृतः कषायः सामे सशूले सहशोणिते च चिरप्रवृत्तेऽपि हितोऽतिसारे

саватсаках̣ са̄тивиш̣ах̣ сабилвах̣ содӣчйамусташ́ча кр̣тах̣ каш̣а̄йах̣ са̄ме саш́ӯле сахаш́он̣ите ча чираправр̣тте'пи хито'тиса̄ре

कृष्णमृन्मधुकं लोध्रं कौटजं तण्डुलाम्बुना पीतमेकत्र सक्षौद्रं रक्तसंग्रहणं परम्

кр̣ш̣н̣амр̣нмадхукам̣ лодхрам̣ каут̣аджам̣ тан̣д̣ула̄мбуна̄ пӣтамекатра сакш̣аудрам̣ рактасам̣грахан̣ам̣ парам

गुडेन भक्षयेद्बिल्वं रक्तातीसारनाशनम् आमशूलविबन्धघ्नं कुक्षिरोगहरं परम्

гуд̣ена бхакш̣айедбилвам̣ ракта̄тӣса̄рана̄ш́анам а̄маш́ӯлавибандхагхнам̣ кукш̣ирогахарам̣ парам

जम्ब्वाम्रामलकीनान्तु कुट्टयेत्पल्लवान्नवान् तत्पीतं मधुना युक्तं रक्तातीसारनाशनम्

джамбва̄мра̄малакӣна̄нту кут̣т̣айетпаллава̄ннава̄н татпӣтам̣ мадхуна̄ йуктам̣ ракта̄тӣса̄рана̄ш́анам

निक्वाथ्य मूलममलं गिरिमल्लिकायाःसम्यक् पलद्वितयमम्बुचतुःशरावे तत्पादशेषसलिलं खलु शोषणीयं क्षीरे पलद्वयमिते कुशलैरजप्याः

никва̄тхйа мӯламамалам̣ гирималлика̄йа̄х̣самйак паладвитайамамбучатух̣ш́ара̄ве татпа̄даш́еш̣асалилам̣ кхалу ш́ош̣ан̣ӣйам̣ кш̣ӣре паладвайамите куш́алаираджапйа̄х̣

प्रक्षिप्य माषकानष्टौ मधुनस्तत्र शीतले रक्तातिसारी तत्पीत्वा नैरुज्यंक्षिप्रमाप्नुयात्

пракш̣ипйа ма̄ш̣ака̄наш̣т̣ау мадхунастатра ш́ӣтале ракта̄тиса̄рӣ татпӣтва̄ наируджйам̣кш̣ипрама̄пнуйа̄т

पीत्वा शतावरीकल्कं पयसा क्षीरभुग् जयेत् रक्तातिसारं पीत्वा वा तया सिद्धं घृतं नरः

пӣтва̄ ш́ата̄варӣкалкам̣ пайаса̄ кш̣ӣрабхуг джайет ракта̄тиса̄рам̣ пӣтва̄ ва̄ тайа̄ сиддхам̣ гхр̣там̣ нарах̣

गोदुग्धनवनीतं च मधुना सितया सह लीढं रक्तातिसारे तु ग्राहकं परमं मतम्

годугдханаванӣтам̣ ча мадхуна̄ ситайа̄ саха лӣд̣хам̣ ракта̄тиса̄ре ту гра̄хакам̣ парамам̣ матам

पीतं मधुसितायुक्तं चन्दनं तण्डुलाम्बुना रक्तातीसारजिद्र क्तपित्ततृड्दाहमेहनुत्

пӣтам̣ мадхусита̄йуктам̣ чанданам̣ тан̣д̣ула̄мбуна̄ ракта̄тӣса̄раджидра ктапиттатр̣д̣да̄хамеханут

विरेकैर्बहुभिर्यस्य गुदं पित्तेन दह्यते पच्यते वा तयोः कार्यं सेकप्रक्षालनादिकम्

вирекаирбахубхирйасйа гудам̣ питтена дахйате пачйате ва̄ тайох̣ ка̄рйам̣ секапракш̣а̄лана̄дикам

पटोलयष्टिमधुकक्वाथेन शिशिरेण हि गुदप्रक्षालनं कार्यं तेनैव गुदसेचनम्

пат̣олайаш̣т̣имадхукаква̄тхена ш́иш́ирен̣а хи гудапракш̣а̄ланам̣ ка̄рйам̣ тенаива гудасечанам

दाहे पाके हितं छागीदुग्धं सक्षौद्र शर्करम् गुदस्य क्षालने सेके युक्तं पाने च भोजने

да̄хе па̄ке хитам̣ чха̄гӣдугдхам̣ сакш̣аудра ш́аркарам гудасйа кш̣а̄лане секе йуктам̣ па̄не ча бходжане

अतिप्रवृत्त्या महती भवेद्यदि गुदव्यथा स्विन्नमूषकमांसेन तदा संस्वेदयेद् गुदम्

атиправр̣ттйа̄ махатӣ бхаведйади гудавйатха̄ свиннамӯш̣акама̄м̣сена тада̄ сам̣сведайед гудам

अथ गोधूमचूर्णस्य संशृतस्य तु वारिणा साज्यस्य गोलकं कृत्वा मृदु संस्वेदयेद् गुदम्

атха годхӯмачӯрн̣асйа сам̣ш́р̣тасйа ту ва̄рин̣а̄ са̄джйасйа голакам̣ кр̣тва̄ мр̣ду сам̣сведайед гудам

गुदनिःसरणे प्रोक्तं चाङ्गेरीघृतमुत्तमम् गुदभ्रंशे गुदं स्नेहैरभ्यज्यान्तःप्रवेशयेत्

гуданих̣саран̣е проктам̣ ча̄н̇герӣгхр̣тамуттамам гудабхрам̣ш́е гудам̣ снехаирабхйаджйа̄нтах̣правеш́айет

प्रविष्टं स्वेदयेन्मन्दं मूषकस्यामिषेण हि

правиш̣т̣ам̣ сведайенмандам̣ мӯш̣акасйа̄миш̣ен̣а хи

शम्बूकमांसं सुस्विन्नंसतैललवणान्वितम् ईषद् घृतेन चाभ्यज्य स्वेदयेत्तेन यत्नतः

ш́амбӯкама̄м̣сам̣ сусвиннам̣сатаилалаван̣а̄нвитам ӣш̣ад гхр̣тена ча̄бхйаджйа сведайеттена йатнатах̣

गुदभ्रंशमशेषेण नाशयेत्क्षिप्रमेव च मूषकस्याथ वसया पायुं सम्यक्प्रलेपयेत् गुदभ्रंशाभिधो व्याधिः प्रणश्यति न संशयः

гудабхрам̣ш́амаш́еш̣ен̣а на̄ш́айеткш̣ипрамева ча мӯш̣акасйа̄тха васайа̄ па̄йум̣ самйакпралепайет гудабхрам̣ш́а̄бхидхо вйа̄дхих̣ пран̣аш́йати на сам̣ш́айах̣

चाङ्गेरीकोलदध्यम्लक्षारनागरसंयुतम् घृतं विपक्वं पातव्यं गुदभ्रंशगदापहम्

ча̄н̇герӣколададхйамлакш̣а̄рана̄гарасам̣йутам гхр̣там̣ випаквам̣ па̄тавйам̣ гудабхрам̣ш́агада̄пахам

कोमलं पद्मिनीपत्रं यः खादेच्छर्कराऽन्वितम् एतन्निश्चित्य निर्दिष्टं न तस्य गुदनिर्गमः

комалам̣ падминӣпатрам̣ йах̣ кха̄деччхаркара̄'нвитам етанниш́читйа нирдиш̣т̣ам̣ на тасйа гуданиргамах̣

श्वेतं स्निग्धं घनं बद्धं शीतलं मन्दवेदनम् गौरवारुचिसंयुक्तं श्लेष्मणा सार्यते शकृत्

ш́ветам̣ снигдхам̣ гханам̣ баддхам̣ ш́ӣталам̣ мандаведанам гаурава̄ручисам̣йуктам̣ ш́леш̣ман̣а̄ са̄рйате ш́акр̣т

श्लेष्मातिसारे प्रथमं हितंलङ्घनपाचनम् योज्यश्चामातिसारघ्नो यथोक्तो दीपनो गणः

ш́леш̣ма̄тиса̄ре пратхамам̣ хитам̣лан̇гханапа̄чанам йоджйаш́ча̄ма̄тиса̄рагхно йатхокто дӣпано ган̣ах̣

चव्यं सातिविषामुस्तं बालबिल्वं सनागरम् वत्सकत्वक्फलं पथ्या च्छर्दिश्लेष्मातिसारनुत्

чавйам̣ са̄тивиш̣а̄мустам̣ ба̄лабилвам̣ сана̄гарам ватсакатвакпхалам̣ патхйа̄ ччхардиш́леш̣ма̄тиса̄ранут

हिङ्गु सौवर्चलंव्योषमभयाऽतिविषा वचा पीतमुष्णाम्बुना चूर्णमेषां श्लेष्मातिसारनुत्

хин̇гу сауварчалам̣вйош̣амабхайа̄'тивиш̣а̄ вача̄ пӣтамуш̣н̣а̄мбуна̄ чӯрн̣амеш̣а̄м̣ ш́леш̣ма̄тиса̄ранут

अथ द्विदोषजातीसारस्य सामान्यचिकित्सा तत्र कृमिशत्र्वादिक्वाथः कृमिशत्रुवचाबिल्वपाठाधान्याककट्फलम् एषां क्वाथं भिषग्दद्यादतीसारे द्विदोषजे

атха двидош̣аджа̄тӣса̄расйа са̄ма̄нйачикитса̄ татра кр̣миш́атрва̄диква̄тхах̣ кр̣миш́атрувача̄билвапа̄т̣ха̄дха̄нйа̄какат̣пхалам еш̣а̄м̣ ква̄тхам̣ бхиш̣агдадйа̄датӣса̄ре двидош̣адже

तेषां चिकित्सा प्रोक्तैव विशिष्टा च निगद्यते

теш̣а̄м̣ чикитса̄ проктаива виш́иш̣т̣а̄ ча нигадйате

अथ वातश्लेष्मातिसारस्य चिकित्सा तत्र कट्फलादिक्वाथः कट्फलं मधुकं लोध्रं त्वग्दाडिमफलस्य च सतण्डुलजलं चूर्णं वातश्लेष्मातिसारनुत्

атха ва̄таш́леш̣ма̄тиса̄расйа чикитса̄ татра кат̣пхала̄диква̄тхах̣ кат̣пхалам̣ мадхукам̣ лодхрам̣ твагда̄д̣имапхаласйа ча сатан̣д̣уладжалам̣ чӯрн̣ам̣ ва̄таш́леш̣ма̄тиса̄ранут

अथ वातपित्तातिसारस्य चिकित्सा तत्र चित्रकादिक्वाथः चित्रकातिविषामुस्तं वालबिल्वं सनागरम् वत्सकत्वक्फलं पथ्या वातपित्तातिसारनुत्

атха ва̄тапитта̄тиса̄расйа чикитса̄ татра читрака̄диква̄тхах̣ читрака̄тивиш̣а̄мустам̣ ва̄лабилвам̣ сана̄гарам ватсакатвакпхалам̣ патхйа̄ ва̄тапитта̄тиса̄ранут

अथ पित्तकफातीसारस्य चिकित्सा तत्र मुस्तादिक्वाथः मुस्ता सातिविषा मूर्वा वचा च कुटजः समाः एषां कषायः सक्षौद्रः पित्तश्लेष्मातिसारनुत्

атха питтакапха̄тӣса̄расйа чикитса̄ татра муста̄диква̄тхах̣ муста̄ са̄тивиш̣а̄ мӯрва̄ вача̄ ча кут̣аджах̣ сама̄х̣ еш̣а̄м̣ каш̣а̄йах̣ сакш̣аудрах̣ питташ́леш̣ма̄тиса̄ранут

तन्द्रा युक्तो मोहसादास्यशोषी वर्चः कुर्यान्नैकरूपं तृषाऽत्त सर्वोद्भूते सर्वलिङ्गोपपत्तिः कृच्छ्रः साध्योबालवृद्धाबलानाम्

тандра̄ йукто мохаса̄да̄сйаш́ош̣ӣ варчах̣ курйа̄ннаикарӯпам̣ тр̣ш̣а̄'тта сарводбхӯте сарвалин̇гопапаттих̣ кр̣ччхрах̣ са̄дхйоба̄лавр̣ддха̄бала̄на̄м

अथ सन्निपातातीसारस्य चिकित्सा पञ्चमूलीबलाबिल्वगुडूची मुस्तनागरैः पाठाभूनिम्बबर्हिष्ठकुटजत्वक्फलैः शृतम्

атха саннипа̄та̄тӣса̄расйа чикитса̄ пан̃чамӯлӣбала̄билвагуд̣ӯчӣ мустана̄гараих̣ па̄т̣ха̄бхӯнимбабархиш̣т̣хакут̣аджатвакпхалаих̣ ш́р̣там

सर्वजं हन्त्यतीसारं ज्वरञ्चापि तथा वमिम् सशूलोपद्र वं श्वासं कासं चापि सुदुस्तरम्

сарваджам̣ хантйатӣса̄рам̣ джваран̃ча̄пи татха̄ вамим саш́ӯлопадра вам̣ ш́ва̄сам̣ ка̄сам̣ ча̄пи судустарам

पञ्चमूली च सामान्या पित्ते योज्या कनीयसी वाते पुनर्बलासे च सा योज्या महती मता

пан̃чамӯлӣ ча са̄ма̄нйа̄ питте йоджйа̄ канӣйасӣ ва̄те пунарбала̄се ча са̄ йоджйа̄ махатӣ мата̄

अभया नागरं मुस्तं गुडेन सह योजितम् चतुःसमेयं गुटिका सर्वातीसारनाशनी

абхайа̄ на̄гарам̣ мустам̣ гуд̣ена саха йоджитам чатух̣самейам̣ гут̣ика̄ сарва̄тӣса̄рана̄ш́анӣ

आमातीसारमानाहं सविबन्धं विसूचिकाम् कृमीनरोचकं हन्याद्दीपयत्याशु चानलम्

а̄ма̄тӣса̄рама̄на̄хам̣ савибандхам̣ висӯчика̄м кр̣мӣнарочакам̣ ханйа̄ддӣпайатйа̄ш́у ча̄налам

तत्कालाकृष्टकुटजत्वचं तण्डुलवारिणा पिष्ट्वा चतुःपलमितां जम्बूपत्रेण वेष्टिताम्

татка̄ла̄кр̣ш̣т̣акут̣аджатвачам̣ тан̣д̣улава̄рин̣а̄ пиш̣т̣ва̄ чатух̣паламита̄м̣ джамбӯпатрен̣а веш̣т̣ита̄м

सूत्रेण बद्ध्वा गोधूमपिष्टेन परिवेष्टिताम् लिप्ताञ्च घनपङ्केन निर्दहेद् गोमयाग्निना

сӯтрен̣а баддхва̄ годхӯмапиш̣т̣ена паривеш̣т̣ита̄м липта̄н̃ча гханапан̇кена нирдахед гомайа̄гнина̄

अङ्गारवर्णाञ्च मृदं दृष्ट्वा वह्नेः समुद्धरेत् ततो रसं समादाय शीतं क्षौद्र युतं पिबेत्

ан̇га̄раварн̣а̄н̃ча мр̣дам̣ др̣ш̣т̣ва̄ вахнех̣ самуддхарет тато расам̣ сама̄да̄йа ш́ӣтам̣ кш̣аудра йутам̣ пибет

उक्तः कृष्णात्रिपुत्रेण पुटपाकस्तु कौटजः जयेत्सर्वानतीसारान् रक्तजान्सुचिरोत्थितान्

уктах̣ кр̣ш̣н̣а̄трипутрен̣а пут̣апа̄касту каут̣аджах̣ джайетсарва̄натӣса̄ра̄н рактаджа̄нсучироттхита̄н

कुटजत्वक्कृतः क्वाथो वस्त्रपूतो हिमीकृतः स लीढोऽतिविषायुक्तः स्यात् त्रिदोषातिसारनुत्

кут̣аджатваккр̣тах̣ ква̄тхо вастрапӯто химӣкр̣тах̣ са лӣд̣хо'тивиш̣а̄йуктах̣ сйа̄т тридош̣а̄тиса̄ранут

इच्छन्त्यत्राष्टमांशेन क्वाथादतिविषारजः प्रक्षेपयेच्चतुर्थांशमिति केचिद्वदन्ति हि

иччхантйатра̄ш̣т̣ама̄м̣ш́ена ква̄тха̄дативиш̣а̄раджах̣ пракш̣епайеччатуртха̄м̣ш́амити кечидваданти хи

पलमङ्कोटमूलस्य पाठां दार्वीञ्च तत्समाम् पिष्ट्वा तण्डुलतोयेन वटकानक्षसम्मितान्

паламан̇кот̣амӯласйа па̄т̣ха̄м̣ да̄рвӣн̃ча татсама̄м пиш̣т̣ва̄ тан̣д̣улатойена ват̣ака̄накш̣асаммита̄н

छायाशुष्कांश्च तान्कुर्यात्तेष्वेकं तण्डुलाम्बुना पेषयित्वा प्रदद्यात्तं पानाय गदिने भिषक्

чха̄йа̄ш́уш̣ка̄м̣ш́ча та̄нкурйа̄ттеш̣векам̣ тан̣д̣ула̄мбуна̄ пеш̣айитва̄ прададйа̄ттам̣ па̄на̄йа гадине бхиш̣ак

वातपित्तकफोद्भूतान्द्वन्द्वजान्सान्निपातिकान् हन्यात्सर्वानतीसारान्वटकोऽय प्रयोजितः

ва̄тапиттакапходбхӯта̄ндвандваджа̄нса̄ннипа̄тика̄н ханйа̄тсарва̄натӣса̄ра̄нват̣ако'йа прайоджитах̣

तैस्तैर्भावैः शोचतोऽल्पाशनस्य बाष्पोष्मा वै वह्निमाविश्य जन्तोः कोष्ठं गत्वा क्षोभयेत्तस्य रक्तं तच्चाधस्तात्काकणन्तीप्रकाशम्

таистаирбха̄ваих̣ ш́очато'лпа̄ш́анасйа ба̄ш̣пош̣ма̄ ваи вахнима̄виш́йа джантох̣ кош̣т̣хам̣ гатва̄ кш̣обхайеттасйа рактам̣ тачча̄дхаста̄тка̄кан̣антӣпрака̄ш́ам

100

निर्गच्छेद् वै विड्विमिश्रं ह्यविड् वा निर्गन्धं वा गन्धवद्वाऽतिसारः शोकोत्पन्नो दुश्चिकित्स्योऽतिमात्रं रोगो वैद्यैः कष्ट एष प्रदिष्टः

ниргаччхед ваи вид̣вимиш́рам̣ хйавид̣ ва̄ ниргандхам̣ ва̄ гандхавадва̄'тиса̄рах̣ ш́окотпанно душ́чикитсйо'тима̄трам̣ рого ваидйаих̣ каш̣т̣а еш̣а прадиш̣т̣ах̣

101

भयेन क्षोभिता दोषा दूषयन्ति मलं यदा तदाऽतिसार्यते जन्तुः क्षिप्रमुष्णं जलप्लवम्

бхайена кш̣обхита̄ дош̣а̄ дӯш̣айанти малам̣ йада̄ тада̄'тиса̄рйате джантух̣ кш̣ипрамуш̣н̣ам̣ джалаплавам

102

वातपित्तातिसारस्य प्रायो लिङ्गैः समन्वितम् अभयोपशमाच्छर्म यस्मिन्स्यात्स भयात्स्मृतः

ва̄тапитта̄тиса̄расйа пра̄йо лин̇гаих̣ саманвитам абхайопаш́ама̄ччхарма йасминсйа̄тса бхайа̄тсмр̣тах̣

103

भयशोकसमुद्भूतौ ज्ञेयौ वातातिसारवत् तयोर्वातहरी कार्या हर्षणाश्वासनैः क्रिया

бхайаш́окасамудбхӯтау джн̃ейау ва̄та̄тиса̄рават тайорва̄тахарӣ ка̄рйа̄ харш̣ан̣а̄ш́ва̄санаих̣ крийа̄

104

अन्नाजीर्णात्प्रद्रुताः क्षोभयन्तो दोषाः कोष्ठे धातुसंघान्मलांश्च नानावर्णान्नैकशः सारयन्ति शूलोपेतं षष्ठमेनं वदन्ति

анна̄джӣрн̣а̄тпрадрута̄х̣ кш̣обхайанто дош̣а̄х̣ кош̣т̣хе дха̄тусам̣гха̄нмала̄м̣ш́ча на̄на̄варн̣а̄ннаикаш́ах̣ са̄райанти ш́ӯлопетам̣ ш̣аш̣т̣хаменам̣ ваданти

105

अथामातीसारस्य चिकित्सा तत्र वत्सकादिक्वाथः वत्सकातिविषाशुण्ठीबिल्वहिङ्गुयवाम्बुदाः चित्रकेण युतः क्वाथ आमातीसारनाशनः

атха̄ма̄тӣса̄расйа чикитса̄ татра ватсака̄диква̄тхах̣ ватсака̄тивиш̣а̄ш́ун̣т̣хӣбилвахин̇гуйава̄мбуда̄х̣ читракен̣а йутах̣ ква̄тха а̄ма̄тӣса̄рана̄ш́анах̣

106

अथ शोथातीसारस्य चिकित्सा तत्र शोथघ्न्यादिक्वाथः शोथघ्नीन्द्र यवौ पाठा श्रीफलातिविषाघनः क्वथिताः सोषणाः पीताः शोथातीसारनाशनाः

атха ш́отха̄тӣса̄расйа чикитса̄ татра ш́отхагхнйа̄диква̄тхах̣ ш́отхагхнӣндра йавау па̄т̣ха̄ ш́рӣпхала̄тивиш̣а̄гханах̣ кватхита̄х̣ сош̣ан̣а̄х̣ пӣта̄х̣ ш́отха̄тӣса̄рана̄ш́ана̄х̣

107

अथ छर्द्यतीसारस्य चिकित्सा तत्राम्रास्थ्यादिक्वाथः आम्रास्थिमध्यमालूरफलक्वाथः समाक्षिकः शर्करासहितो हन्याच्छर्द्यतीसारमुल्वणम्

атха чхардйатӣса̄расйа чикитса̄ татра̄мра̄стхйа̄диква̄тхах̣ а̄мра̄стхимадхйама̄лӯрапхалаква̄тхах̣ сама̄кш̣иках̣ ш́аркара̄сахито ханйа̄ччхардйатӣса̄рамулван̣ам

108

कषायो भृष्टमुद्गस्य सलाजमधुशर्करः निहन्याच्छर्द्यतीसारं तृष्णां दाहं ज्वरं भ्रमम्

каш̣а̄йо бхр̣ш̣т̣амудгасйа сала̄джамадхуш́аркарах̣ ниханйа̄ччхардйатӣса̄рам̣ тр̣ш̣н̣а̄м̣ да̄хам̣ джварам̣ бхрамам

109

दध्ना ससारेण समाक्षिकेण भुञ्जीत निःसारकपीडितस्तु सुतप्तकुप्यक्वथितेन वाऽपि क्षीरेण शीतेन मधुप्लुतेन

дадхна̄ саса̄рен̣а сама̄кш̣икен̣а бхун̃джӣта них̣са̄ракапӣд̣итасту сутаптакупйакватхитена ва̄'пи кш̣ӣрен̣а ш́ӣтена мадхуплутена

110

दीप्ताग्निर्निष्पुरीषो यः सार्यते फेनिलं शकृत् स पिबेत्फाणितं शुण्ठीं दधि तैलं पयो घृतम् बलाविश्वाशृतं क्षीरं गुडतैलानुयोजितम् दीप्ताग्निं पाययेत्प्रातः सुखदं वर्चसः क्षये

дӣпта̄гнирниш̣пурӣш̣о йах̣ са̄рйате пхенилам̣ ш́акр̣т са пибетпха̄н̣итам̣ ш́ун̣т̣хӣм̣ дадхи таилам̣ пайо гхр̣там бала̄виш́ва̄ш́р̣там̣ кш̣ӣрам̣ гуд̣атаила̄нуйоджитам дӣпта̄гним̣ па̄йайетпра̄тах̣ сукхадам̣ варчасах̣ кш̣айе

111

तुलां संकुट्य बिल्वस्य पचेत्पादावशेषितम् सक्षीरं साधयेत्तैलं श्लक्ष्णपिष्टैरिमैः समैः

тула̄м̣ сам̣кут̣йа билвасйа пачетпа̄да̄ваш́еш̣итам сакш̣ӣрам̣ са̄дхайеттаилам̣ ш́лакш̣н̣апиш̣т̣аиримаих̣ самаих̣

112

बिल्वं सधातकीकुष्ठं शुण्ठीरास्नापुनर्नवाः देवदारुवचामुस्तं लोध्रमोचरसान्वितम्

билвам̣ садха̄такӣкуш̣т̣хам̣ ш́ун̣т̣хӣра̄сна̄пунарнава̄х̣ девада̄рувача̄мустам̣ лодхрамочараса̄нвитам

113

एभिर्मृद्वग्निना पक्वं ग्रहण्यर्शोऽतिसारनुत् बिल्वतैलमितिख्यातमत्रिपुत्रेण भाषितम्

ебхирмр̣двагнина̄ паквам̣ грахан̣йарш́о'тиса̄ранут билватаиламитикхйа̄таматрипутрен̣а бха̄ш̣итам

114

ग्रहण्यर्शोऽधिकारे ये स्नेहाः समुपदर्शिताः योज्यास्ते ह्यतिसारेऽपि त्रयाणां तुल्यहेतुना

грахан̣йарш́о'дхика̄ре йе снеха̄х̣ самупадарш́ита̄х̣ йоджйа̄сте хйатиса̄ре'пи трайа̄н̣а̄м̣ тулйахетуна̄

115

वायुः प्रवृद्धो निचितं बलासं नुदत्यधस्तादहिताशनस्य प्रवाहतोऽल्प बहुशो मलाक्तं प्रवाहिकां तां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः

ва̄йух̣ правр̣ддхо ничитам̣ бала̄сам̣ нудатйадхаста̄дахита̄ш́анасйа права̄хато'лпа бахуш́о мала̄ктам̣ права̄хика̄м̣ та̄м̣ праваданти таджджн̃а̄х̣

116

प्रवाहिका वातकृता सशूला पित्तात्सदाहा सकफा कफाच्च सशोणिता शोणितसम्भवा च ताः स्नेहरूक्षप्रभवा मतास्तु

права̄хика̄ ва̄такр̣та̄ саш́ӯла̄ питта̄тсада̄ха̄ сакапха̄ капха̄чча саш́он̣ита̄ ш́он̣итасамбхава̄ ча та̄х̣ снехарӯкш̣апрабхава̄ мата̄сту

117

तासामतीसारवदादिशेच्च लिङ्गं क्रमं चामविपक्वतां च

та̄са̄матӣса̄равада̄диш́ечча лин̇гам̣ крамам̣ ча̄мавипаквата̄м̣ ча

118

अथ प्रवाहिकाचिकित्सा बिल्वपेषी गुडं लोध्रं तैलं मरिचसंयुतम् लीढ्वा प्रवाहिकाऽक्रान्तः सत्वरं सुखमाप्नुयात्

атха права̄хика̄чикитса̄ билвапеш̣ӣ гуд̣ам̣ лодхрам̣ таилам̣ маричасам̣йутам лӣд̣хва̄ права̄хика̄'кра̄нтах̣ сатварам̣ сукхама̄пнуйа̄т

119

धातकी बदरीपत्रं कपित्थं रसमाक्षिकम् सलोध्रमेकतो दध्ना पिबेन्निर्वाहिकाऽदितः

дха̄такӣ бадарӣпатрам̣ капиттхам̣ расама̄кш̣икам салодхрамекато дадхна̄ пибеннирва̄хика̄'дитах̣

120

पक्कजाम्बवसङ्काशं यकृत्खण्डनिभं तनु घृततैलवसामज्जवेसवारपयोदधि

паккаджа̄мбавасан̇ка̄ш́ам̣ йакр̣ткхан̣д̣анибхам̣ тану гхр̣татаилаваса̄маджджавесава̄рапайодадхи

121

मांसधावनतोयाभं कृष्णं नीलारुणप्रभम् कर्वुरं मेचकं स्निग्धं चन्द्र कोपगतं घनम्

ма̄м̣садха̄ванатойа̄бхам̣ кр̣ш̣н̣ам̣ нӣла̄рун̣апрабхам карвурам̣ мечакам̣ снигдхам̣ чандра копагатам̣ гханам

122

कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सगन्धं कुथितं बहु तृष्णादाहारुचिश्वासहिक्वापार्श्वास्थिशूलिनम्

кун̣апам̣ мастулун̇га̄бхам̣ сагандхам̣ кутхитам̣ баху тр̣ш̣н̣а̄да̄ха̄ручиш́ва̄сахиква̄па̄рш́ва̄стхиш́ӯлинам

123

संमूर्च्छाऽरतिसंमोहयुक्तं पक्ववलीगुदम् प्रलापयुक्तञ्च भिषग्वर्जयेदतिसारिणम्

сам̣мӯрччха̄'ратисам̣мохайуктам̣ паквавалӣгудам прала̄пайуктан̃ча бхиш̣агварджайедатиса̄рин̣ам

124

असंवृतगुदं क्षीणं शूलाध्मानैरुपद्रुतम् गुदे पक्वे गतोष्माणमतिसारिणमुत्सृजेत्

асам̣вр̣тагудам̣ кш̣ӣн̣ам̣ ш́ӯла̄дхма̄наирупадрутам гуде пакве гатош̣ма̄н̣аматиса̄рин̣амутср̣джет

125

श्वासशूलपिपासाऽत्त क्षीणंज्वरनिपीडितम् विशेषेण नरं वृद्धमतिसारो विनाशयेत्

ш́ва̄саш́ӯлапипа̄са̄'тта кш̣ӣн̣ам̣джваранипӣд̣итам виш́еш̣ен̣а нарам̣ вр̣ддхаматиса̄ро вина̄ш́айет

126

शोथं शूलं ज्वरं तृष्णां श्वासं कासमरोचकम् छर्दिं मूर्च्छां च हिक्काञ्च दृष्ट्वाऽतीसारिणं त्यजेत्

ш́отхам̣ ш́ӯлам̣ джварам̣ тр̣ш̣н̣а̄м̣ ш́ва̄сам̣ ка̄самарочакам чхардим̣ мӯрччха̄м̣ ча хикка̄н̃ча др̣ш̣т̣ва̄'тӣса̄рин̣ам̣ тйаджет

127

हस्तपादाङ्गुलीसन्धिप्रपाको मूत्रनिग्रहः पुरीषस्योष्णताऽतीव मरणायातिसारिणः

хастапа̄да̄н̇гулӣсандхипрапа̄ко мӯтраниграхах̣ пурӣш̣асйош̣н̣ата̄'тӣва маран̣а̄йа̄тиса̄рин̣ах̣

128

अतिसारी राजरोगी ग्रहणीरोगवानपि मांसाग्निबलहीनो यो दुर्लभं तस्य जीवनम्

атиса̄рӣ ра̄джарогӣ грахан̣ӣрогава̄напи ма̄м̣са̄гнибалахӣно йо дурлабхам̣ тасйа джӣванам

129

बाले वृद्धे त्वसाध्योऽय लिङ्गैरेतैरुपद्रुतः अपि यूनामसाध्यं स्यादतिदुष्टेपु धातुषु

ба̄ле вр̣ддхе тваса̄дхйо'йа лин̇гаиретаирупадрутах̣ апи йӯна̄маса̄дхйам̣ сйа̄датидуш̣т̣епу дха̄туш̣у

130

यस्योच्चारं विना मूत्रं सम्यग्वायुश्च गच्छति दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य स्थितस्तस्योदरामयः

йасйочча̄рам̣ вина̄ мӯтрам̣ самйагва̄йуш́ча гаччхати дӣпта̄гнерлагхукош̣т̣хасйа стхитастасйодара̄майах̣

131

स्नानावगहावभ्यङ्गं गुरुस्निग्धादिभोजनम् व्यायाममग्निसन्तापमतिसारी विवर्जयेत्

сна̄на̄вагаха̄вабхйан̇гам̣ гуруснигдха̄дибходжанам вйа̄йа̄мамагнисанта̄паматиса̄рӣ виварджайет

132

प्रत्येकं दश गद्याणाः शुद्धसूतकगन्धयोः विंशतिस्त्रिदिनं खल्वे पिष्ट्वा तां कज्जलद्यं त्र्यहम्

пратйекам̣ даш́а гадйа̄н̣а̄х̣ ш́уддхасӯтакагандхайох̣ вим̣ш́атистридинам̣ кхалве пиш̣т̣ва̄ та̄м̣ каджджаладйам̣ трйахам

133

ततो वज्रस्य दुग्धेन पिष्ट्वा तां कज्जलद्यं त्र्यहम् आर्द्र कं चित्रकं श्वेतं निःसहायञ्च मर्दयेत्

тато ваджрасйа дугдхена пиш̣т̣ва̄ та̄м̣ каджджаладйам̣ трйахам а̄рдра кам̣ читракам̣ ш́ветам̣ них̣саха̄йан̃ча мардайет

134

पेषयेत्तद्र सैरेवं कज्जलद्यं तां दिनत्रयम् पीतानाञ्च कपर्दीनां चूर्णं गद्याणविंशतिः

пеш̣айеттадра саиревам̣ каджджаладйам̣ та̄м̣ динатрайам пӣта̄на̄н̃ча капардӣна̄м̣ чӯрн̣ам̣ гадйа̄н̣авим̣ш́атих̣

135

विशतिः शङ्खचूर्णस्य चत्वारिंशच्च मिश्रितम् त्रिदिनं मर्दयेत्खल्वे पूर्वोक्तेन क्रमेण च

виш́атих̣ ш́ан̇кхачӯрн̣асйа чатва̄рим̣ш́ачча миш́ритам тридинам̣ мардайеткхалве пӯрвоктена крамен̣а ча

136

त्र्यहमर्कस्य दुग्धेन वज्रीदुग्धेन च त्र्यहम् तन्मध्ये कज्जलद्यं क्षिप्त्वा चित्रकार्द्र रसेन तु

трйахамаркасйа дугдхена ваджрӣдугдхена ча трйахам танмадхйе каджджаладйам̣ кш̣иптва̄ читрака̄рдра расена ту

137

खल्वे पिष्ट्वा द्वयोः कार्या गुट्यो बदरसम्मिताः लिप्त्वा दग्ध्वाऽशु चूर्णेन पक्वकुह्लरिकांतरम्

кхалве пиш̣т̣ва̄ двайох̣ ка̄рйа̄ гут̣йо бадарасаммита̄х̣ липтва̄ дагдхва̄'ш́у чӯрн̣ена паквакухларика̄м̣тарам

138

प्रक्षिप्य गुटिकास्तत्र चूर्णलिप्तपिधानकम् दत्त्वा वस्त्रं मृदा लिप्त्वा गर्त्तं हस्तप्रमाणकम्

пракш̣ипйа гут̣ика̄статра чӯрн̣алиптапидха̄накам даттва̄ вастрам̣ мр̣да̄ липтва̄ гарттам̣ хастапрама̄н̣акам

139

तद्गर्भे कुह्लरीं मुक्त्वा पुटो देयश्च शाणकैः पश्चाच्चित्रकनीरेण स्वाङ्गशीतञ्च पेषयेत्

тадгарбхе кухларӣм̣ муктва̄ пут̣о дейаш́ча ш́а̄н̣акаих̣ паш́ча̄ччитраканӣрен̣а сва̄н̇гаш́ӣтан̃ча пеш̣айет

140

गुटिकां पूर्वरीत्यैव कृत्वा देयः पुनः पुटः दग्धानां गुटिकानाञ्च चूर्णं कृत्वाऽथ कूपके

гут̣ика̄м̣ пӯрварӣтйаива кр̣тва̄ дейах̣ пунах̣ пут̣ах̣ дагдха̄на̄м̣ гут̣ика̄на̄н̃ча чӯрн̣ам̣ кр̣тва̄'тха кӯпаке

141

क्षेप्यं चैव हि निष्पन्नो रसोऽय शङ्खपोटली आमज्वरातिसारे च श्वासे कासे तथैव च

кш̣епйам̣ чаива хи ниш̣панно расо'йа ш́ан̇кхапот̣алӣ а̄маджвара̄тиса̄ре ча ш́ва̄се ка̄се татхаива ча

142

श्लेष्मपित्तामवातेषु मन्दाग्नौ ग्रहणीषु च अष्टादशप्रमेहेषु जीर्णे जीर्णबलेषु च

ш́леш̣мапитта̄мава̄теш̣у манда̄гнау грахан̣ӣш̣у ча аш̣т̣а̄даш́апрамехеш̣у джӣрн̣е джӣрн̣абалеш̣у ча

143

द्बात्रिंशन्मरिचैः साकं सघृतं वल्लपञ्चकम् सर्वरोगेषु दातव्यं मरिचाज्यं विना ज्वरे

дба̄трим̣ш́анмаричаих̣ са̄кам̣ сагхр̣там̣ валлапан̃чакам сарварогеш̣у да̄тавйам̣ марича̄джйам̣ вина̄ джваре

144

शालयो दधि दुग्धादि भोजनं मधुरं हितम् कट्वम्लक्षारतैलाद्यान्दूरतः परिवर्जयेत्

ш́а̄лайо дадхи дугдха̄ди бходжанам̣ мадхурам̣ хитам кат̣вамлакш̣а̄ратаила̄дйа̄ндӯратах̣ париварджайет

145

विधिनाऽनेनकर्त्तव्यो रसोऽसौ शङ्खपोटली क्रमेण विनिवर्त्तन्ते प्रोक्तरोगा न संशयः

видхина̄'ненакарттавйо расо'сау ш́ан̇кхапот̣алӣ крамен̣а виниварттанте проктарога̄ на сам̣ш́айах̣

146

त्रैलोक्यविजयाजातीफले तुल्ये कलिङ्गकम् गृहीत्वा द्विगुणं श्रेष्ठो लेहः सर्वातिसारनुत्

траилокйавиджайа̄джа̄тӣпхале тулйе калин̇гакам гр̣хӣтва̄ двигун̣ам̣ ш́реш̣т̣хо лехах̣ сарва̄тиса̄ранут

147

बिल्वमोचरसलोध्रधातकीपुष्पचूतफलबीजसंयुता नाशयेदतिविषाऽवलेहिका सिन्धुवेगमपि दुर्धरं ध्रुवम्

билвамочарасалодхрадха̄такӣпуш̣пачӯтапхалабӣджасам̣йута̄ на̄ш́айедативиш̣а̄'валехика̄ синдхувегамапи дурдхарам̣ дхрувам

148

इति द्वितीयोऽतीसाराधिकारः समाप्तः २

ити двитӣйо'тӣса̄ра̄дхика̄рах̣ сама̄птах̣