Удавартта — метеоризм и запор | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 31 · 49 стихов

Удавартта — метеоризм и запор

वातविण्मूत्रजृम्भाऽश्रुक्षवोद्गारवमीन्द्रि यैः क्षुत्तृष्णोच्छ्वासनिद्रा णां धृत्योदावर्त्तसम्भवः

ва̄тавин̣мӯтраджр̣мбха̄'ш́рукш̣аводга̄равамӣндри йаих̣ кш̣уттр̣ш̣н̣оччхва̄санидра̄ н̣а̄м̣ дхр̣тйода̄варттасамбхавах̣

यथोर्ध्वं जायते वायोरावर्त्तः स चिकित्सकैः उदावर्त्त इति प्रोक्तो व्याधिस्तत्रानिलः प्रभुः

йатхордхвам̣ джа̄йате ва̄йора̄варттах̣ са чикитсакаих̣ уда̄вартта ити прокто вйа̄дхистатра̄нилах̣ прабхух̣

वातमूत्रपुरीषाणां सङ्गो ध्मानं क्लमो रुजा जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात्

ва̄тамӯтрапурӣш̣а̄н̣а̄м̣ сан̇го дхма̄нам̣ кламо руджа̄ джат̣харе ва̄таджа̄ш́ча̄нйе рога̄х̣ сйурва̄таниграха̄т

आटोपशूलौ परिकर्त्तिका च सङ्गः पुरीषस्य तथोर्ध्ववातः पुरीषमास्यादथवा निरेति पुरीषवेगेऽभिहते नरस्य

а̄т̣опаш́ӯлау парикарттика̄ ча сан̇гах̣ пурӣш̣асйа татхордхвава̄тах̣ пурӣш̣ама̄сйа̄датхава̄ нирети пурӣш̣авеге'бхихате нарасйа

वस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे

вастимеханайох̣ ш́ӯлам̣ мӯтракр̣ччхрам̣ ш́ироруджа̄ вина̄мо ван̇кш̣ан̣а̄на̄хах̣ сйа̄ллин̇гам̣ мӯтраниграхе

मन्यागलस्तम्भशिरोविकारा जृम्भोपघातात्पवनात्मकाः स्युः तथाऽक्षिनासावदनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह कर्णरोगैः

манйа̄галастамбхаш́ировика̄ра̄ джр̣мбхопагха̄та̄тпавана̄тмака̄х̣ сйух̣ татха̄'кш̣ина̄са̄вадана̄майа̄ш́ча бхаванти тӣвра̄х̣ саха карн̣арогаих̣

आनन्दजं वाप्यथ शोकजंवा नेत्रोदकं प्राप्तममुञ्चतो हि शिरो गुरुत्वं न्यनामयाश्च भवन्ति तीव्राः सह पीनसेन

а̄нандаджам̣ ва̄пйатха ш́окаджам̣ва̄ нетродакам̣ пра̄птамамун̃чато хи ш́иро гурутвам̣ нйана̄майа̄ш́ча бхаванти тӣвра̄х̣ саха пӣнасена

मन्यास्तम्भः शिरः शूलमर्दितार्द्धावभेदकौ इन्द्रि याणाञ्च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात्

манйа̄стамбхах̣ ш́ирах̣ ш́ӯламардита̄рддха̄вабхедакау индри йа̄н̣а̄н̃ча даурбалйам̣ кш̣аватхох̣ сйа̄двидха̄ран̣а̄т

कण्ठास्यपूर्णत्वमतीव तोदः कूजश्च वायोरथ वाऽप्रवृत्तिः उद्गारवेगेऽभिहते भवन्ति जन्तोर्विकाराः पवनप्रसूताः

кан̣т̣ха̄сйапӯрн̣атваматӣва тодах̣ кӯджаш́ча ва̄йоратха ва̄'правр̣ттих̣ удга̄равеге'бхихате бхаванти джанторвика̄ра̄х̣ паванапрасӯта̄х̣

कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः कुष्ठहृल्लासवीसर्पाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः

кан̣д̣ӯкот̣ха̄ручивйан̇гаш́отхапа̄н̣д̣ва̄майаджвара̄х̣ куш̣т̣хахр̣лла̄савӣсарпа̄ш́чхардиниграхаджа̄ гада̄х̣

मूत्राशये वै गुदमुष्कयोश्च शोथो रुजा मूत्रविनिग्रहश्च शुक्राश्मरी तत्स्रवणं भवेच्च ते ते विकारा विहते तु शुक्रे

мӯтра̄ш́айе ваи гудамуш̣кайош́ча ш́отхо руджа̄ мӯтравиниграхаш́ча ш́укра̄ш́марӣ татсраван̣ам̣ бхавечча те те вика̄ра̄ вихате ту ш́укре

तन्द्रा ऽङ्गमर्दावरुचिः श्रमश्च क्षुधाविघातात्कृशता च दृष्टेः

тандра̄ 'н̇гамарда̄варучих̣ ш́рамаш́ча кш̣удха̄вигха̄та̄ткр̣ш́ата̄ ча др̣ш̣т̣ех̣

कण्ठास्यशोषः श्रवणावरोधस्तृष्णाविघाताद् धृदये व्यथा च

кан̣т̣ха̄сйаш́ош̣ах̣ ш́раван̣а̄вародхастр̣ш̣н̣а̄вигха̄та̄д дхр̣дайе вйатха̄ ча

श्रान्तस्य निश्वासविनिग्रहेण हृद्रो गमोहावथवाऽपि गुल्मः

ш́ра̄нтасйа ниш́ва̄савиниграхен̣а хр̣дро гамоха̄ватхава̄'пи гулмах̣

जृम्भाऽङ्गमर्दाक्षिशिरोऽतिजाड्यं निद्रा विघातादथ वाऽपि तन्द्रा

джр̣мбха̄'н̇гамарда̄кш̣иш́иро'тиджа̄д̣йам̣ нидра̄ вигха̄та̄датха ва̄'пи тандра̄

वायुः कोष्ठानुगो रूक्षैः कषायकटुतिक्तकैः भोजनैः कुपितः सद्य उदावर्त्तं करोति च

ва̄йух̣ кош̣т̣ха̄нуго рӯкш̣аих̣ каш̣а̄йакат̣утиктакаих̣ бходжанаих̣ купитах̣ садйа уда̄варттам̣ кароти ча

वातमूत्रपुरीषाश्रुकफमेदोवहानि वै स्रोतांस्युदावर्त्तयति पुरीषं न प्रवर्त्तयेत्

ва̄тамӯтрапурӣш̣а̄ш́рукапхамедоваха̄ни ваи срота̄м̣сйуда̄варттайати пурӣш̣ам̣ на праварттайет

ततो हृद्वस्तिशूलार्त्तो हृल्लासारतिपीडितः वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण लभते नरः

тато хр̣двастиш́ӯла̄ртто хр̣лла̄са̄ратипӣд̣итах̣ ва̄тамӯтрапурӣш̣а̄н̣и кр̣ччхрен̣а лабхате нарах̣

श्वासकासप्रतिश्यायदाह मोहतृषाज्वरान् वमिहिक्काशिरोरोग मनः श्रवणविभ्रमान् बहूनन्यांश्च लभते विकारान्वातकोपजान्

ш́ва̄сака̄сапратиш́йа̄йада̄ха мохатр̣ш̣а̄джвара̄н вамихикка̄ш́иророга манах̣ ш́раван̣авибхрама̄н бахӯнанйа̄м̣ш́ча лабхате вика̄ра̄нва̄такопаджа̄н

तृष्णाच्छर्दिपरिक्लिष्टं क्षीणं शूकैरुपद्रुतम् शकृद् वमन्तं मतिमानुदावर्त्तिनमुत्सृजेत्

тр̣ш̣н̣а̄ччхардипариклиш̣т̣ам̣ кш̣ӣн̣ам̣ ш́ӯкаирупадрутам ш́акр̣д вамантам̣ матима̄нуда̄варттинамутср̣джет

आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन प्रवर्त्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति

а̄мам̣ ш́акр̣два̄ ничитам̣ крамен̣а бхӯйо вибаддхам̣ вигун̣а̄нилена праварттама̄нам̣ на йатха̄сваменам̣ вика̄рама̄на̄хамуда̄харанти

तस्मिन्भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृत्स्तम्भ उद्गारविघातनञ्च

тасминбхавантйа̄масамудбхаве ту тр̣ш̣н̣а̄пратиш́йа̄йаш́ировида̄ха̄х̣ а̄ма̄ш́айе ш́ӯламатхо гурутвам̣ хр̣тстамбха удга̄равигха̄танан̃ча

स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्च्छा शकृतो वमिश्च श्वासश्च पक्वाशयजे भवन्ति तथाऽलसोक्तानि च लक्षणानि

стамбхах̣ кат̣ӣпр̣ш̣т̣хапурӣш̣амӯтре ш́ӯло'тха мӯрччха̄ ш́акр̣то вамиш́ча ш́ва̄саш́ча паква̄ш́айадже бхаванти татха̄'ласокта̄ни ча лакш̣ан̣а̄ни

अधोवातनिरोधोत्थे उदावर्त्ते हितं मतम् स्नेहपानं तथा स्वेदो वर्त्तिर्वस्तिर्हितो मतः

адхова̄таниродхоттхе уда̄вартте хитам̣ матам снехапа̄нам̣ татха̄ сведо варттирвастирхито матах̣

विड्विघातसमुत्थे तु विड्भङ्गाऽन्न तथौषधम् वत्तर्यभ्यङ्गावगाहाश्च स्वेदो वस्तिर्हितो मतः

вид̣вигха̄тасамуттхе ту вид̣бхан̇га̄'нна татхауш̣адхам ваттарйабхйан̇га̄вага̄ха̄ш́ча сведо вастирхито матах̣

मूत्रावरोधजनिते क्षीरवारि वचां पिबेत् दुःस्पर्शास्वरसं वाऽपि कषायं ककुभस्य च

мӯтра̄вародхаджаните кш̣ӣрава̄ри вача̄м̣ пибет дух̣спарш́а̄сварасам̣ ва̄'пи каш̣а̄йам̣ какубхасйа ча

एर्वारुबीजं तोयेन पिबेद्वा लवणीकृतम् सितामिक्षुरसं क्षीरं द्रा क्षां यष्टीमथापि वा सर्वथैव प्रयुञ्जीत मूत्रकृच्छ्राश्मरीविधिम्

ерва̄рубӣджам̣ тойена пибедва̄ лаван̣ӣкр̣там сита̄микш̣урасам̣ кш̣ӣрам̣ дра̄ кш̣а̄м̣ йаш̣т̣ӣматха̄пи ва̄ сарватхаива прайун̃джӣта мӯтракр̣ччхра̄ш́марӣвидхим

जृम्भाऽभिघातजे स्नेहं स्वेदं वाऽपि प्रयोजयेत् अन्यानपि प्रयुञ्जीत समीरणहरान्विधीन्

джр̣мбха̄'бхигха̄тадже снехам̣ сведам̣ ва̄'пи прайоджайет анйа̄напи прайун̃джӣта самӣран̣ахара̄нвидхӣн

नेत्रनीरावरोधोत्थे मुञ्चेद्वाऽपि दृशोर्जलम् स्वप्यात्सुखञ्च तस्याग्रेकथयेच्च कथाः प्रियाः

нетранӣра̄вародхоттхе мун̃чедва̄'пи др̣ш́орджалам свапйа̄тсукхан̃ча тасйа̄грекатхайечча катха̄х̣ прийа̄х̣

क्षवथोर्घातजे तीक्ष्णघ्राणनस्यार्कदर्शनैः प्रवर्त्तयेत्क्षुतं सक्तां स्नेहस्वेदौ च शीलयेत्

кш̣аватхоргха̄тадже тӣкш̣н̣агхра̄н̣анасйа̄ркадарш́анаих̣ праварттайеткш̣утам̣ сакта̄м̣ снехасведау ча ш́ӣлайет

उद्गारस्यावरोधे तु स्नैहिकं धूममाचरेत् छर्दिनिग्रहसञ्जाते वमनं लङ्घनं हितम्

удга̄расйа̄вародхе ту снаихикам̣ дхӯмама̄чарет чхардиниграхасан̃джа̄те ваманам̣ лан̇гханам̣ хитам

विरेचनं चात्र मतं तैलेनाभ्यञ्जनं तथा वस्तिशुद्धिकरैः सिद्धं चतुर्गुणजलं पयः

виречанам̣ ча̄тра матам̣ таилена̄бхйан̃джанам̣ татха̄ вастиш́уддхикараих̣ сиддхам̣ чатургун̣аджалам̣ пайах̣

आ वारिनाशात् क्वथितं पीतवन्तं प्रकामतः रमयेयुः प्रिया नार्यःशुक्रोदावर्तिनं नरम्

а̄ ва̄рина̄ш́а̄т кватхитам̣ пӣтавантам̣ прака̄матах̣ рамайейух̣ прийа̄ на̄рйах̣ш́укрода̄вартинам̣ нарам

तस्याभ्यङ्गोऽवगाहश्च मदिरा चरणायुधः शालि पयोनिरुहश्च हितं मैथुनमेव च

тасйа̄бхйан̇го'вага̄хаш́ча мадира̄ чаран̣а̄йудхах̣ ш́а̄ли пайонирухаш́ча хитам̣ маитхунамева ча

क्षुद्विघातसमुद्भूते स्निग्धमुष्णं तथा लघु रुच्यमल्पं हितं भक्ष्यं पुष्पं सेव्यं सुगन्धि यत्

кш̣удвигха̄тасамудбхӯте снигдхамуш̣н̣ам̣ татха̄ лагху ручйамалпам̣ хитам̣ бхакш̣йам̣ пуш̣пам̣ севйам̣ сугандхи йат

तृषाविघातसम्भूते शीतःसर्वो विधिर्हितः कर्पूरशिशिरं स्वल्पं पिबेत्तोयं शनैः शनैः श्रमश्वासधृतौ शस्तो विश्रामः सरसौदनः

тр̣ш̣а̄вигха̄тасамбхӯте ш́ӣтах̣сарво видхирхитах̣ карпӯраш́иш́ирам̣ свалпам̣ пибеттойам̣ ш́анаих̣ ш́анаих̣ ш́рамаш́ва̄садхр̣тау ш́асто виш́ра̄мах̣ сарасауданах̣

निद्रा वेगविघातोत्थे पिबेत्क्षीरं सितायुतम् संवाहनं सुशय्याऽत्र हितः स्वप्नः प्रियाः कथाः

нидра̄ вегавигха̄тоттхе пибеткш̣ӣрам̣ сита̄йутам сам̣ва̄ханам̣ суш́аййа̄'тра хитах̣ свапнах̣ прийа̄х̣ катха̄х̣

हिङ्गुमाक्षिकसिन्धूत्थैः पिष्टैर्वर्त्तिं विनिर्मिताम् घृताभ्यक्तं गुदे न्यस्येदुदावर्त्तविनाशिनीम्

хин̇гума̄кш̣икасиндхӯттхаих̣ пиш̣т̣аирварттим̣ винирмита̄м гхр̣та̄бхйактам̣ гуде нйасйедуда̄варттавина̄ш́инӣм

मदनं पिप्पली कुष्ठं वचा गौराश्च सर्षपाः गुडक्षीरसमायुक्ताः फलवर्त्तिरिहोदिता

маданам̣ пиппалӣ куш̣т̣хам̣ вача̄ гаура̄ш́ча сарш̣апа̄х̣ гуд̣акш̣ӣрасама̄йукта̄х̣ пхалаварттириходита̄

खण्डपलं त्रिवृताऽक्ष कृष्णाकर्षो द्वयोश्चूर्णम् प्राग्भोजनस्य मधुना विडालपदकं नरो लिह्यात्

кхан̣д̣апалам̣ тривр̣та̄'кш̣а кр̣ш̣н̣а̄карш̣о двайош́чӯрн̣ам пра̄гбходжанасйа мадхуна̄ вид̣а̄лападакам̣ наро лихйа̄т

एतद् गाढपुरीषे देयं विज्ञैरुदावर्त्ते मधुरं नरपतियोग्यं चूर्णं नाराचकं नाम्ना

етад га̄д̣хапурӣш̣е дейам̣ виджн̃аируда̄вартте мадхурам̣ нарапатийогйам̣ чӯрн̣ам̣ на̄ра̄чакам̣ на̄мна̄

सव्योषपिप्पलीमूलं त्रिवृद्दन्ती च चित्रकम् तच्चूर्णं गुडसम्मिश्रं भक्षयेत्प्रातरुत्थितः

савйош̣апиппалӣмӯлам̣ тривр̣ддантӣ ча читракам таччӯрн̣ам̣ гуд̣асаммиш́рам̣ бхакш̣айетпра̄таруттхитах̣

एतद् गुडाष्टकं नाम्ना बलवर्णाग्निवर्द्धनम् उदावर्त्तप्लीहगुल्मशोथपाण्ड्वामयापहम्

етад гуд̣а̄ш̣т̣акам̣ на̄мна̄ балаварн̣а̄гниварддханам уда̄варттаплӣхагулмаш́отхапа̄н̣д̣ва̄майа̄пахам

मूलकं शुष्कमार्द्रं च वर्षाभूः पञ्चमूलकम् कृतमालफलं चाप्सु पक्त्वा तेन घृतं पचेत् तत्पीतं शमयेत्क्षिप्रमुदावर्त्तमशेषतः

мӯлакам̣ ш́уш̣кама̄рдрам̣ ча варш̣а̄бхӯх̣ пан̃чамӯлакам кр̣тама̄лапхалам̣ ча̄псу пактва̄ тена гхр̣там̣ пачет татпӣтам̣ ш́амайеткш̣ипрамуда̄варттамаш́еш̣атах̣

तुल्यकारणकार्यत्वादुदावर्त्तहरीं क्रियाम् आनाहेषु च कुर्वीत विशेषश्चाभिधीयते

тулйака̄ран̣ака̄рйатва̄дуда̄варттахарӣм̣ крийа̄м а̄на̄хеш̣у ча курвӣта виш́еш̣аш́ча̄бхидхӣйате

त्रिवृत्कृष्णाहरीतक्यो द्विचतुष्पञ्चभागिकाः गुडेन तुल्या गुटिका हरत्यानाहमुल्वणम्

тривр̣ткр̣ш̣н̣а̄харӣтакйо двичатуш̣пан̃чабха̄гика̄х̣ гуд̣ена тулйа̄ гут̣ика̄ харатйа̄на̄хамулван̣ам

वर्त्तिस्त्रिकटुकसैन्धवसर्षपगृहधूमकुष्ठमदनफलैः मधुनि गुडे वा पक्वैर्विहिता साऽङगुष्ठसम्मिता विज्ञैः

варттистрикат̣укасаиндхавасарш̣апагр̣хадхӯмакуш̣т̣хамаданапхалаих̣ мадхуни гуд̣е ва̄ пакваирвихита̄ са̄'н̇агуш̣т̣хасаммита̄ виджн̃аих̣

वर्त्तिरियं दृष्टफला शनैः प्रणिहिता गुदे घृताभ्यक्ता आनाहमुदरजार्त्तिं शमयति जठरे तथा गुल्मम्

варттирийам̣ др̣ш̣т̣апхала̄ ш́анаих̣ пран̣ихита̄ гуде гхр̣та̄бхйакта̄ а̄на̄хамудараджа̄рттим̣ ш́амайати джат̣харе татха̄ гулмам

इत्येकत्रिंश उदावर्त्तानाहाधिकारः समाप्तः ३१

итйекатрим̣ш́а уда̄вартта̄на̄ха̄дхика̄рах̣ сама̄птах̣