Гульма — абдоминальные уплотнения | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 32 · 53 стихов

Гульма — абдоминальные уплотнения

दुष्टा वातादयोऽत्यर्थ मिथ्याहारविहारतः कुर्वन्ति पञ्चधा गुल्मं कोष्ठान्तर्ग्रन्थिरूपिणम्

душ̣т̣а̄ ва̄та̄дайо'тйартха митхйа̄ха̄равиха̄ратах̣ курванти пан̃чадха̄ гулмам̣ кош̣т̣ха̄нтаргрантхирӯпин̣ам

पञ्चविधत्वं विवृणोति स व्यस्तैर्जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः पुरुषाणां तथा स्त्रीणां रक्तजश्चोपजायते

пан̃чавидхатвам̣ вивр̣н̣оти са вйастаирджа̄йате дош̣аих̣ самастаирапи чоччхритаих̣ пуруш̣а̄н̣а̄м̣ татха̄ стрӣн̣а̄м̣ рактаджаш́чопаджа̄йате

आर्त्तवादपिगुल्मः स्यात्स तुं स्त्रीणां प्रजायते अन्यस्त्वसृग्भवः पुंसां तथा स्त्रीणां प्रजायते

а̄рттава̄дапигулмах̣ сйа̄тса тум̣ стрӣн̣а̄м̣ праджа̄йате анйастваср̣гбхавах̣ пум̣са̄м̣ татха̄ стрӣн̣а̄м̣ праджа̄йате

तस्य पञ्चविधं स्थानं पार्श्वहृन्नाभिवस्तयः

тасйа пан̃чавидхам̣ стха̄нам̣ па̄рш́вахр̣нна̄бхивастайах̣

हृन्नाभ्योरन्तरे ग्रन्थिः सञ्चारी यदि वाऽचलः वृत्तश्चयोपचयवान्स गुल्म इति कीर्त्तितः

хр̣нна̄бхйорантаре грантхих̣ сан̃ча̄рӣ йади ва̄'чалах̣ вр̣тташ́чайопачайава̄нса гулма ити кӣрттитах̣

उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि आटोपमाध्मानमपक्तिशूलमासन्नगुल्मस्य वदन्ति चिह्नम्

удга̄раба̄хулйапурӣш̣абандхатр̣птйакш̣аматва̄нтравикӯджана̄ни а̄т̣опама̄дхма̄намапактиш́ӯлама̄саннагулмасйа ваданти чихнам

अरुचिं कृच्छ्रविण्मूत्रवातत्वं चान्त्रकूजनम् आनाहं चोर्ध्ववातञ्च सर्वगुल्मेषु लक्षयेत्

аручим̣ кр̣ччхравин̣мӯтрава̄татвам̣ ча̄нтракӯджанам а̄на̄хам̣ чордхвава̄тан̃ча сарвагулмеш̣у лакш̣айет

रुक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टनं वेगविनिग्रहश्च शोकाभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः

рукш̣а̄ннапа̄нам̣ виш̣ама̄тима̄трам̣ вичеш̣т̣анам̣ вегавиниграхаш́ча ш́ока̄бхигха̄то'тималакш̣айаш́ча ниранната̄ ча̄нилагулмахетух̣

यः स्थानसंस्थानरुजाविकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम् श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरञ्च हृत्कुक्षिपार्श्वाङ्गशिरोरुजञ्च

йах̣ стха̄насам̣стха̄наруджа̄викалпам̣ вид̣ва̄тасан̇гам̣ галавактраш́ош̣ам ш́йа̄ва̄рун̣атвам̣ ш́иш́ираджваран̃ча хр̣ткукш̣ипа̄рш́ва̄н̇гаш́ироруджан̃ча

करोति जीर्णेऽत्यधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च वातात्स गुल्मो न च तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते

кароти джӣрн̣е'тйадхикам̣ пракопам̣ бхукте мр̣дутвам̣ самупаити йаш́ча ва̄та̄тса гулмо на ча татра рӯкш̣ам̣ каш̣а̄йатиктам̣ кат̣у чопаш́ете

कट्वम्लतीक्ष्णेष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा आमोऽभिघातो रुधिरञ्च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम्

кат̣вамлатӣкш̣н̣еш̣н̣авида̄хирӯкш̣акродха̄тимадйа̄ркахута̄ш́асева̄ а̄мо'бхигха̄то рудхиран̃ча душ̣т̣ам̣ паиттасйа гулмасйа нимиттамуктам

ज्वरः पिपासा सदनाङ्गरागौ शूलं महज्जीर्यति भोजने च स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम्

джварах̣ пипа̄са̄ садана̄н̇гара̄гау ш́ӯлам̣ махаджджӣрйати бходжане ча сведо вида̄хо вран̣авачча гулмах̣ спарш́а̄сахах̣ паиттикагулмарӯпам

शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनञ्च सम्पूरण प्रस्वपनं दिवा च गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दुष्टो निचयात्मकस्य

ш́ӣтам̣ гуру снигдхамачеш̣т̣анан̃ча сампӯран̣а прасвапанам̣ дива̄ ча гулмасйа хетух̣ капхасамбхавасйа сарвасту душ̣т̣о ничайа̄тмакасйа

स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि कफस्य लिङ्गानि च यानि तानि भवन्ति गुल्मे कफकोपजाते

стаимитйаш́ӣтаджварага̄траса̄дахр̣лла̄сака̄са̄ручигаурава̄н̣и капхасйа лин̇га̄ни ча йа̄ни та̄ни бхаванти гулме капхакопаджа̄те

व्यामिश्रलिङ्गानपरांस्तु गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनाऽथम्

вйа̄миш́ралин̇га̄напара̄м̣сту гулма̄м̣стрӣна̄диш́едауш̣адхакалпана̄'тхам

महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम् मनः शरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत्

маха̄руджам̣ да̄хапарӣтамаш́мавадгханоннатам̣ ш́ӣгхравида̄хи да̄рун̣ам манах̣ ш́арӣра̄гнибала̄паха̄рин̣ам̣ тридош̣аджам̣ гулмамаса̄дхйама̄диш́ет

नवप्रसूताऽहितभोजना या या चामगर्भं विसृजेदृतौ वा वायुर्हि तस्याः परिगृह्य रक्तं करोति गुल्मं सरुजं सदाहम्

навапрасӯта̄'хитабходжана̄ йа̄ йа̄ ча̄магарбхам̣ виср̣джедр̣тау ва̄ ва̄йурхи тасйа̄х̣ паригр̣хйа рактам̣ кароти гулмам̣ саруджам̣ сада̄хам

पैत्तस्य लिङ्गेन समानलिङ्गं विशेषणञ्चाप्यपरं निबोध यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात्सशूलः समगर्भलिङ्गः स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः

паиттасйа лин̇гена сама̄налин̇гам̣ виш́еш̣ан̣ан̃ча̄пйапарам̣ нибодха йах̣ спандате пин̣д̣ита ева на̄н̇гаиш́чира̄тсаш́ӯлах̣ самагарбхалин̇гах̣ са раудхирах̣ стрӣбхава ева гулмо ма̄се вйатӣте даш́аме чикитсйах̣

सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः कृतमूलः शिरानद्धोयदा कूर्म इवोन्नतः

сан̃читах̣ крамаш́о гулмо маха̄ва̄ступариграхах̣ кр̣тамӯлах̣ ш́ира̄наддхойада̄ кӯрма ивоннатах̣

दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासच्छर्द्यरतिज्वरैः तृष्णातन्द्रा प्रतिश्यायैर्युज्यते न स सिध्यति

даурбалйа̄ручихр̣лла̄сака̄саччхардйаратиджвараих̣ тр̣ш̣н̣а̄тандра̄ пратиш́йа̄йаирйуджйате на са сидхйати

गृहीत्वा सज्वरश्वासं छर्द्यतीसारपीडितम् हृन्नाभिहस्तपादेषु शोथः कर्षति गुल्मिनम्

гр̣хӣтва̄ саджвараш́ва̄сам̣ чхардйатӣса̄рапӣд̣итам хр̣нна̄бхихастапа̄деш̣у ш́отхах̣ карш̣ати гулминам

श्वासः शूलं पिपासाऽन्नविद्वेषो ग्रन्थिमूढता जायते दुर्बलत्वञ्च गुल्मिनो मरणाय वै

ш́ва̄сах̣ ш́ӯлам̣ пипа̄са̄'ннавидвеш̣о грантхимӯд̣хата̄ джа̄йате дурбалатван̃ча гулмино маран̣а̄йа ваи

वातारितैलेन पयोयुतेन पथ्यासमेतेन विरेचनं हि संस्वेदनं स्निग्धमतिप्रशस्तं प्रभञ्जनक्रोधकृते च गुल्मे

ва̄та̄ритаилена пайойутена патхйа̄саметена виречанам̣ хи сам̣сведанам̣ снигдхаматипраш́астам̣ прабхан̃джанакродхакр̣те ча гулме

स्वर्जिकाकुष्ठसहितः क्षारः केतकसम्भवः पीतस्तैलेन शमयेद् गुल्मं पवनसम्भवम्

сварджика̄куш̣т̣хасахитах̣ кш̣а̄рах̣ кетакасамбхавах̣ пӣтастаилена ш́амайед гулмам̣ паванасамбхавам

तित्तिरांश्च मयूरांश्च कुक्कुटान्क्रौञ्चवर्त्तकान् सर्पिः शालि प्रसन्नाञ्च वातगुल्मे प्रयोजयेत्

титтира̄м̣ш́ча майӯра̄м̣ш́ча куккут̣а̄нкраун̃чаварттака̄н сарпих̣ ш́а̄ли прасанна̄н̃ча ва̄тагулме прайоджайет

पित्तगुल्मे त्रिवृच्चूर्णं पातव्यं त्रिफलाम्बुना विरेकाय सितायुक्तं कम्पिल्लं वा समाक्षिकम्

питтагулме тривр̣ччӯрн̣ам̣ па̄тавйам̣ трипхала̄мбуна̄ вирека̄йа сита̄йуктам̣ кампиллам̣ ва̄ сама̄кш̣икам

अभयां द्रा क्षया खादेत्पित्तगुल्मी गुडेन वा योगैश्च वातगुल्मोक्तैः श्लेष्मगुल्ममुपाचरेत्

абхайа̄м̣ дра̄ кш̣айа̄ кха̄детпиттагулмӣ гуд̣ена ва̄ йогаиш́ча ва̄тагулмоктаих̣ ш́леш̣магулмамупа̄чарет

हिङ्गुग्रन्थिकधान्यजीरकवचाचव्याग्निपाठाशटी वृक्षाम्लं लवणत्रयं त्रिकटुकं क्षारद्वयं दाडिमम् पथ्यापौष्करवेतसाम्लहपुषाऽजाज्यस्तदेभिः कृतं चूर्णं भावितमेतदार्द्र करसैः स्याद्बीजपूरद्र वैः गुल्माध्मानगुदाङ्कुरान्ग्रहणिकोदावर्त्तसंज्ञंगदं प्रत्याध्मानगरोदराश्मरियुतांस्तूनीद्वयारोचकान्

хин̇гугрантхикадха̄нйаджӣракавача̄чавйа̄гнипа̄т̣ха̄ш́ат̣ӣ вр̣кш̣а̄млам̣ лаван̣атрайам̣ трикат̣укам̣ кш̣а̄радвайам̣ да̄д̣имам патхйа̄пауш̣караветаса̄млахапуш̣а̄'джа̄джйастадебхих̣ кр̣там̣ чӯрн̣ам̣ бха̄витаметада̄рдра карасаих̣ сйа̄дбӣджапӯрадра ваих̣ гулма̄дхма̄нагуда̄н̇кура̄нграхан̣икода̄варттасам̣джн̃ам̣гадам̣ пратйа̄дхма̄нагародара̄ш́марийута̄м̣стӯнӣдвайа̄рочака̄н

ऊरुस्तंभमतिभ्रमं च मनसो बाधिर्यमष्ठीलिकां प्रत्यष्ठीलकया सहापहरते प्राक्पीतमुष्णाम्बुना

ӯрустам̣бхаматибхрамам̣ ча манасо ба̄дхирйамаш̣т̣хӣлика̄м̣ пратйаш̣т̣хӣлакайа̄ саха̄пахарате пра̄кпӣтамуш̣н̣а̄мбуна̄

हृत्कुक्षिवङ्क्षणकटीजठरान्तरेषु वस्तिस्तनांसफलकेषु च पार्श्वयोश्च शूलानि नाशयति वातबलासजानि हिङ्ग्वाद्यमाद्यमिदमाश्विनसंहितोक्तम्

хр̣ткукш̣иван̇кш̣ан̣акат̣ӣджат̣хара̄нтареш̣у вастистана̄м̣сапхалакеш̣у ча па̄рш́вайош́ча ш́ӯла̄ни на̄ш́айати ва̄табала̄саджа̄ни хин̇гва̄дйама̄дйамидама̄ш́винасам̣хитоктам

धीमानुपाचरेद् गुल्मं प्रत्याख्याय त्रिदोषजम् सन्निपातोत्थिते गुल्मे त्रिदोषघ्नो विधिर्हितः

дхӣма̄нупа̄чаред гулмам̣ пратйа̄кхйа̄йа тридош̣аджам саннипа̄тоттхите гулме тридош̣агхно видхирхитах̣

शरपुङ्खस्य लवणं पथ्याचूर्णं समं द्वयम् शाणप्रमाणमश्नीयाच्चूर्णं गुल्मगदापहम्

ш́арапун̇кхасйа лаван̣ам̣ патхйа̄чӯрн̣ам̣ самам̣ двайам ш́а̄н̣апрама̄н̣амаш́нӣйа̄ччӯрн̣ам̣ гулмагада̄пахам

स्वर्जिका शाणमाना स्यात्तावदेव गुडं भवेत् उभयोर्वटिकां खादेद् गुल्ममायविनाशिनीम्

сварджика̄ ш́а̄н̣ама̄на̄ сйа̄тта̄вадева гуд̣ам̣ бхавет убхайорват̣ика̄м̣ кха̄дед гулмама̄йавина̄ш́инӣм

पलाशवज्रीशिखरिचिञ्चाऽकतिलनालजाः यवजः स्वर्जिका चेति क्षारा ह्यष्टौ प्रकीर्त्तिताः एते गुल्महराः क्षारा अजीर्णस्य च पाचकाः

пала̄ш́аваджрӣш́икхаричин̃ча̄'катилана̄ладжа̄х̣ йаваджах̣ сварджика̄ чети кш̣а̄ра̄ хйаш̣т̣ау пракӣрттита̄х̣ ете гулмахара̄х̣ кш̣а̄ра̄ аджӣрн̣асйа ча па̄чака̄х̣

सामुद्रं सैन्धवं काचंयवक्षारं सुवर्चलम् टङ्कणं स्वर्जिकाक्षारतुल्यं चूर्णं प्रकल्पयेत्

са̄мудрам̣ саиндхавам̣ ка̄чам̣йавакш̣а̄рам̣ суварчалам т̣ан̇кан̣ам̣ сварджика̄кш̣а̄ратулйам̣ чӯрн̣ам̣ пракалпайет

वज्रीक्षीरैरविक्षीरैरातपे भावयेत् त्र्यहम् वेष्टयेदर्कपत्रेण रुद्ध्वा भाण्डे पुटे पचेत्

ваджрӣкш̣ӣраиравикш̣ӣраира̄тапе бха̄вайет трйахам веш̣т̣айедаркапатрен̣а руддхва̄ бха̄н̣д̣е пут̣е пачет

तत्क्षारं चूर्णयेत्पश्चात्त्र्यूषणं त्रिफला तथा यवानी जीरको वह्निश्चूर्णमेषाञ्च कारयेत्

таткш̣а̄рам̣ чӯрн̣айетпаш́ча̄ттрйӯш̣ан̣ам̣ трипхала̄ татха̄ йава̄нӣ джӣрако вахниш́чӯрн̣амеш̣а̄н̃ча ка̄райет

सर्वचूर्णसमं क्षारं सर्वमेकत्र कारयेत् तच्चूर्णं टङ्कयुगलं सलिलेन प्रयोजयेत्

сарвачӯрн̣асамам̣ кш̣а̄рам̣ сарвамекатра ка̄райет таччӯрн̣ам̣ т̣ан̇кайугалам̣ салилена прайоджайет

गुल्मे शूले तथाऽजीर्णे शोथे सर्वोदरेषु च मन्दे वह्नावुदावर्त्ते प्लीह्नि चापि परं हितम्

гулме ш́ӯле татха̄'джӣрн̣е ш́отхе сарводареш̣у ча манде вахна̄вуда̄вартте плӣхни ча̄пи парам̣ хитам

वातेऽधिके जलैः कोष्णैर्हितं पित्तेऽधिके घृतैः गोमूत्रेण कफाधिक्ये काञ्जिकेन त्रिदोषजे

ва̄те'дхике джалаих̣ кош̣н̣аирхитам̣ питте'дхике гхр̣таих̣ гомӯтрен̣а капха̄дхикйе ка̄н̃джикена тридош̣адже

वज्रक्षार इति ख्यातः प्रोक्तः पूर्वं स्वयम्भुवा सेवितो हरतेऽजीर्णं तथाऽजीर्णभवान्गदान्

ваджракш̣а̄ра ити кхйа̄тах̣ проктах̣ пӯрвам̣ свайамбхува̄ севито харате'джӣрн̣ам̣ татха̄'джӣрн̣абхава̄нгада̄н

सुवर्चिका टङ्कमिता तत्समानाऽद्रि काऽपि च उभे भुञ्जीत युगपद् गुल्मामयनिवृत्तये

суварчика̄ т̣ан̇камита̄ татсама̄на̄'дри ка̄'пи ча убхе бхун̃джӣта йугапад гулма̄майанивр̣ттайе

शुक्तिचूर्णस्य गुटिकां टङ्कमात्रां सुवेष्टयेत् गुडेन शाणामानेन तां लिहेद् गुल्मरोगवान्

ш́уктичӯрн̣асйа гут̣ика̄м̣ т̣ан̇кама̄тра̄м̣ сувеш̣т̣айет гуд̣ена ш́а̄н̣а̄ма̄нена та̄м̣ лихед гулмарогава̄н

गुल्मी कुमारिकामांसं कर्षार्द्धगोघृतान्वितम् गिलेद्व्योषाभयासिन्धुसूक्ष्मचूर्णावधूलितम्

гулмӣ кума̄рика̄ма̄м̣сам̣ карш̣а̄рддхагогхр̣та̄нвитам гиледвйош̣а̄бхайа̄синдхусӯкш̣мачӯрн̣а̄вадхӯлитам

वल्लूरं मूलकं मत्स्यं शुष्कशाकानि वैदलम् न खादेदालुकं गुल्मी मधुराणि फलानि च

валлӯрам̣ мӯлакам̣ матсйам̣ ш́уш̣каш́а̄ка̄ни ваидалам на кха̄деда̄лукам̣ гулмӣ мадхура̄н̣и пхала̄ни ча

स्निग्धस्विन्नशरीरस्य योज्यं स्नेहविरेचनम् शताह्वाचिरबिल्वत्वग्दारुभार्गीकणोद्भवः

снигдхасвиннаш́арӣрасйа йоджйам̣ снехавиречанам ш́ата̄хва̄чирабилватвагда̄рубха̄ргӣкан̣одбхавах̣

कल्कः पीतो जयेद् गुल्मं तिलक्वाथेन रक्तजम् तिलक्वाथो गुडव्योषघृतभार्गीयुतो भवेत्

калках̣ пӣто джайед гулмам̣ тилаква̄тхена рактаджам тилаква̄тхо гуд̣авйош̣агхр̣табха̄ргӣйуто бхавет

योनिरक्तभवे गुल्मे नष्टपुष्पेषु योषिताम् पीतो धात्रीरसो युक्तो मरिचैश्चास्रगुल्मनुत्

йонирактабхаве гулме наш̣т̣апуш̣пеш̣у йош̣ита̄м пӣто дха̄трӣрасо йукто маричаиш́ча̄срагулманут

गुण्डारोचनिकाचूर्णं शर्करामाक्षिकान्वितम् विदधीताशु गुल्मिन्या मनलसञ्चङ्क्रमाय च

гун̣д̣а̄рочаника̄чӯрн̣ам̣ ш́аркара̄ма̄кш̣ика̄нвитам видадхӣта̄ш́у гулминйа̄ маналасан̃чан̇крама̄йа ча

विशेषमपरञ्चाशु शृणु रक्तप्रभेदनम् पलाशक्षारतोयेन सर्पिः सिद्धं पिबेच्च सा

виш́еш̣амапаран̃ча̄ш́у ш́р̣н̣у рактапрабхеданам пала̄ш́акш̣а̄ратойена сарпих̣ сиддхам̣ пибечча са̄

सक्षारं त्र्यूषणं सर्पिः प्रपिबेदस्रगुल्मिनी

сакш̣а̄рам̣ трйӯш̣ан̣ам̣ сарпих̣ прапибедасрагулминӣ

यस्मिन्न च रसक्षीरतोयसाध्यरसादिषु फेनोद्गारस्य निष्पत्तिर्नष्टदुग्धसमाकृतेः स एव तस्य पाकस्य कालो नेतरलक्षणः

йасминна ча расакш̣ӣратойаса̄дхйараса̄диш̣у пхенодга̄расйа ниш̣паттирнаш̣т̣адугдхасама̄кр̣тех̣ са ева тасйа па̄касйа ка̄ло нетаралакш̣ан̣ах̣