Висарпа — рожа | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 56 · 38 стихов

Висарпа — рожа

लवणाम्ल कटूष्णादिसेवनाद्दोषकोपतः विसर्पः सप्तधा ज्ञेयः सर्वतः परिसर्पणात्

лаван̣а̄мла кат̣ӯш̣н̣а̄дисевана̄ддош̣акопатах̣ висарпах̣ саптадха̄ джн̃ейах̣ сарватах̣ парисарпан̣а̄т

विसर्पस्य सप्तधात्वं विवृणोति वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः चत्वार एते वीसर्पा वक्ष्यन्ते द्वन्द्वजास्त्रयः

висарпасйа саптадха̄твам̣ вивр̣н̣оти ва̄тиках̣ паиттикаш́чаива капхаджах̣ са̄ннипа̄тиках̣ чатва̄ра ете вӣсарпа̄ вакш̣йанте двандваджа̄страйах̣

आग्नेयो वातपित्ताभ्यां ग्रन्थ्याख्यः कफवातजः यस्तु कर्दमको घोरः स पित्तकफसम्भवः

а̄гнейо ва̄тапитта̄бхйа̄м̣ грантхйа̄кхйах̣ капхава̄таджах̣ йасту кардамако гхорах̣ са питтакапхасамбхавах̣

रक्तं लसीका त्वङ्मांसं दूष्यं दोषास्त्रयो मलाः विसर्पाणां समुत्पत्तौ हेतवः सप्त धातवः

рактам̣ ласӣка̄ тван̇ма̄м̣сам̣ дӯш̣йам̣ дош̣а̄страйо мала̄х̣ висарпа̄н̣а̄м̣ самутпаттау хетавах̣ сапта дха̄тавах̣

तत्र वातात्परीसर्पो वातज्वरसमव्यथः शोफस्फुरणनिस्तोदभेदायामार्त्तिहर्षवान्

татра ва̄та̄тпарӣсарпо ва̄таджварасамавйатхах̣ ш́опхаспхуран̣анистодабхеда̄йа̄ма̄рттихарш̣ава̄н

पित्ताद् द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः

питта̄д друтагатих̣ питтаджваралин̇го'тилохитах̣

कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्

капха̄ткан̣д̣ӯйутах̣ снигдхах̣ капхаджварасама̄нарук

सन्निपातसमुत्थश्च सर्वरूपसमन्वितः

саннипа̄тасамуттхаш́ча сарварӯпасаманвитах̣

वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्च्छाऽतीसारतृड्भ्रमैः अस्थिभेदाग्निसदनतमकारोचकैर्युतः करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत् यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्स सः

ва̄тапитта̄джджвараччхардимӯрччха̄'тӣса̄ратр̣д̣бхрамаих̣ астхибхеда̄гнисаданатамака̄рочакаирйутах̣ кароти сарваман̇ган̃ча дӣпта̄н̇га̄ра̄вакӣрн̣ават йам̣ йам̣ деш́ам̣ висарпаш́ча висарпати бхаветса сах̣

शीताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽशूपचीयते अग्निदग्ध इव स्फोटः शीघ्रगत्वाद् द्रुतञ्च सः

ш́ӣта̄н̇га̄ра̄сито нӣло ракто ва̄'ш́ӯпачӣйате агнидагдха ива спхот̣ах̣ ш́ӣгхрагатва̄д друтан̃ча сах̣

मर्मानुसारी वीसर्पःस्याद्वातोऽतिबलस्ततः व्यथेताङ्गं हरेत्संज्ञां निद्रा ञ्च श्वासमीरयेत्

марма̄нуса̄рӣ вӣсарпах̣сйа̄два̄то'тибаластатах̣ вйатхета̄н̇гам̣ харетсам̣джн̃а̄м̣ нидра̄ н̃ча ш́ва̄самӣрайет

हिध्माञ्च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्याऽसनादिषु

хидхма̄н̃ча са гато'вастха̄мӣдр̣ш́ӣм̣ лабхате на на̄ квачиччхарма̄ратиграсто бхӯмиш́аййа̄'сана̄диш̣у

चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहसमुद्भवाम् दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते

чеш̣т̣ама̄настатах̣ клиш̣т̣о манодехасамудбхава̄м душ̣прабодхо'ш́нуте нидра̄м̣ со'гнивӣсарпа учйате

कफेन रुद्धः पवनो भित्वा तं बहुधा कफम् रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्शिरास्नायुमांसगम्

капхена руддхах̣ павано бхитва̄ там̣ бахудха̄ капхам рактам̣ ва̄ вр̣ддхарактасйа твакш́ира̄сна̄йума̄м̣сагам

दूषयित्वा तु दीर्घाणां वृत्तस्थूलखरात्मनाम् ग्रन्थीनां कुरुते मालां रक्तानां तीव्ररुग्ज्वराम्

дӯш̣айитва̄ ту дӣргха̄н̣а̄м̣ вр̣ттастхӯлакхара̄тмана̄м грантхӣна̄м̣ куруте ма̄ла̄м̣ ракта̄на̄м̣ тӣвраругджвара̄м

श्वासकासातिसारास्य शोषहिक्कावमिभ्रमैः मोहवैवर्ण्यमूर्च्छाऽङ्ग भङ्गाग्निसदनैर्युतः इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पो वातश्लेष्मप्रकोपजः

ш́ва̄сака̄са̄тиса̄ра̄сйа ш́ош̣ахикка̄вамибхрамаих̣ мохаваиварн̣йамӯрччха̄'н̇га бхан̇га̄гнисаданаирйутах̣ итйайам̣ грантхивӣсарпо ва̄таш́леш̣мапракопаджах̣

कफपित्ताज्ज्वरस्तम्भनिद्रा तन्द्रा शिरोरुजाः अङ्गावसादविक्षेपप्रलेपारोचकभ्रमाः

капхапитта̄джджварастамбханидра̄ тандра̄ ш́ироруджа̄х̣ ан̇га̄васа̄давикш̣епапралепа̄рочакабхрама̄х̣

मूर्च्छाऽग्निहानिर्भेदोऽस्थ्ना पिपासेन्द्रि यगौरवम् सामोपवेसनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति

мӯрччха̄'гниха̄нирбхедо'стхна̄ пипа̄сендри йагауравам са̄мопавесанам̣ лепах̣ сротаса̄м̣ са ча сарпати

प्रायेणामाशयं गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक् पिडकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरः

пра̄йен̣а̄ма̄ш́айам̣ гр̣хн̣аннекадеш́ам̣ на ча̄тирук пид̣акаиравакӣрн̣о'типӣталохитапа̄н̣д̣урах̣

स्निग्धोऽसितो मेचकाभो मलिनः शोफवान्गुरुः गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्यते

снигдхо'сито мечака̄бхо малинах̣ ш́опхава̄нгурух̣ гамбхӣрапа̄ках̣ пра̄джйош̣ма̄ спр̣ш̣т̣ах̣ клинно'вадӣрйате

पङ्कत्वक्शीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुशिरागणः शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्

пан̇катвакш́ӣрн̣ама̄м̣саш́ча спаш̣т̣асна̄йуш́ира̄ган̣ах̣ ш́авагандхӣ ча вӣсарпах̣ кардама̄кхйамуш́анти там

सन्निपातसमुत्थस्तु सर्वरूपसमन्वितः

саннипа̄тасамуттхасту сарварӯпасаманвитах̣

बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन् विसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम् स्फोटः शोथज्वररुजादाहाढ्यं श्यावशोणितम्

ба̄хйахетох̣ кш̣ата̄ткруддхах̣ сарактам̣ питтамӣрайан висарпам̣ ма̄рутах̣ курйа̄ткулаттхасадр̣ш́аиш́читам спхот̣ах̣ ш́отхаджвараруджа̄да̄ха̄д̣хйам̣ ш́йа̄ваш́он̣итам

ज्वरातिसारौ वमथुस्त्वङ्मांसदरणक्लमाः अरोचकाविपाकौ च विसर्पाणामुपद्र वाः

джвара̄тиса̄рау ваматхустван̇ма̄м̣садаран̣аклама̄х̣ арочака̄випа̄кау ча висарпа̄н̣а̄мупадра ва̄х̣

सिद्ध्य्न्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति पित्तात्मकोऽञ्जनवपुश्च भवेदसाध्यः कृच्छ्राश्च मर्मसु भवन्ति हि सर्व एव

сиддхйнти ва̄такапхапиттакр̣та̄ висарпа̄х̣ сарва̄тмаках̣ кш̣атакр̣таш́ча на сиддхимети питта̄тмако'н̃джанавапуш́ча бхаведаса̄дхйах̣ кр̣ччхра̄ш́ча мармасу бхаванти хи сарва ева

विरेकवमनालेप सेचनास्रविमोक्षणैः उपाचरेद्यथादोषं विसर्पानविदाहिभिः

вирекавамана̄лепа сечана̄сравимокш̣ан̣аих̣ упа̄чаредйатха̄дош̣ам̣ висарпа̄навида̄хибхих̣

रास्ना नीलोत्पलं दारु चन्दनं मधुकं बला घृतक्षीरयुतो लेपो वातवीसर्पनाशनः

ра̄сна̄ нӣлотпалам̣ да̄ру чанданам̣ мадхукам̣ бала̄ гхр̣такш̣ӣрайуто лепо ва̄тавӣсарпана̄ш́анах̣

कशेरुशृङ्गाटकपद्मगुन्द्रः सशैवलैः सोत्पलकर्दमैश्च वस्त्रान्तरैः पित्तकृते विसर्पे लेपो विधेयः सघृतः सुशीतः

каш́еруш́р̣н̇га̄т̣акападмагундрах̣ саш́аивалаих̣ сотпалакардамаиш́ча вастра̄нтараих̣ питтакр̣те висарпе лепо видхейах̣ сагхр̣тах̣ суш́ӣтах̣

त्रिफलापद्मकोशीर समङ्गाकरवीरकम् नलमूलमनन्ता च लेपः श्लेष्मविसर्पके

трипхала̄падмакош́ӣра саман̇га̄каравӣракам наламӯламананта̄ ча лепах̣ ш́леш̣мависарпаке

वातपित्तप्रशमनमग्निवीसर्पणे हितम् वातश्लेष्महरं कर्म ग्रन्थिविसर्पणे हितम्

ва̄тапиттапраш́аманамагнивӣсарпан̣е хитам ва̄таш́леш̣махарам̣ карма грантхивисарпан̣е хитам

पित्तश्लेष्मप्रशमनं हितं कर्दमसंज्ञके त्रिदोषजे क्रियां कुर्याद्विसर्पे त्रितयापहाम्

питташ́леш̣мапраш́аманам̣ хитам̣ кардамасам̣джн̃аке тридош̣адже крийа̄м̣ курйа̄двисарпе тритайа̄паха̄м

शिरीषयष्टीनतचन्दनैलामांसीहरिद्रा द्वयकुष्ठबालैः लेपो दशाङ्गः सघृतः प्रयोज्यो विसर्पकुष्ठज्वरशोथहारी

ш́ирӣш̣айаш̣т̣ӣнатачанданаила̄ма̄м̣сӣхаридра̄ двайакуш̣т̣хаба̄лаих̣ лепо даш́а̄н̇гах̣ сагхр̣тах̣ прайоджйо висарпакуш̣т̣хаджвараш́отхаха̄рӣ

परिषेकाः प्रलेपाश्च शस्यन्ते पञ्चवल्कलैः पद्मकोशीरमधुकैश्चन्दनैर्वा विसर्पणे

париш̣ека̄х̣ пралепа̄ш́ча ш́асйанте пан̃чавалкалаих̣ падмакош́ӣрамадхукаиш́чанданаирва̄ висарпан̣е

भूनिम्बवासाकटुकापटोलीफलत्रयीचन्दननिम्बसिद्धः विसर्पदाहज्वरशोथकण्डूविस्फोटतृष्णावमिहृत्कषायः

бхӯнимбава̄са̄кат̣ука̄пат̣олӣпхалатрайӣчандананимбасиддхах̣ висарпада̄хаджвараш́отхакан̣д̣ӯвиспхот̣атр̣ш̣н̣а̄вамихр̣ткаш̣а̄йах̣

कुष्ठेषु यानि सर्पींषि व्रणेषु विविधेषु च विसर्पे तानि योज्यानि सेकालेपनभोजनैः

куш̣т̣хеш̣у йа̄ни сарпӣм̣ш̣и вран̣еш̣у вивидхеш̣у ча висарпе та̄ни йоджйа̄ни сека̄лепанабходжанаих̣

करञ्जसप्तच्छदलाङ्गली कस्नुह्यर्कदुग्धानलभृङ्गराजैः तैलं निशामूत्रविषैर्विपक्वं विसर्पविस्फोटविचर्चिकाघ्नम्

каран̃джасаптаччхадала̄н̇галӣ каснухйаркадугдха̄налабхр̣н̇гара̄джаих̣ таилам̣ ниш́а̄мӯтравиш̣аирвипаквам̣ висарпависпхот̣авичарчика̄гхнам

कुष्ठामयस्फोटमसूरिकोक्तचिकित्सयाऽप्याशु हरेद्विसर्पान् सर्वान्विपक्वान्परिशोध्य धीमान्व्रणक्रमेणोपचरेद्यथोक्तम्

куш̣т̣ха̄майаспхот̣амасӯрикоктачикитсайа̄'пйа̄ш́у харедвисарпа̄н сарва̄нвипаква̄нпариш́одхйа дхӣма̄нвран̣акрамен̣опачаредйатхоктам

इति षट्पञ्चाशत्तमो विसर्पाधिकारः समाप्तः ५६

ити ш̣ат̣пан̃ча̄ш́аттамо висарпа̄дхика̄рах̣ сама̄птах̣