Виречана видхи адхьяя — сутрастхана | Сутрастхана

Астанга-санграха · Сутрастхана · Глава 11 · 47 стихов

Виречана видхи — слабительная терапия

Глава 11 Сутрастханы Астанга-санграхи посвящена теме «слабительная терапия». Вагбхата-старший излагает её более подробно, чем в Аштанга-хридае.

अथातो मात्राशितीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः इति हस्माहुरात्त्रेयादयो महर्षयः

атха̄то ма̄тра̄ш́итӣйам̣ на̄ма̄дхйа̄йам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити хасма̄хура̄ттрейа̄дайо махарш̣айах̣

मात्राशी स्यात् मात्रा पुनरग्निबलाहारद्रव्यापेक्षिणी कुक्षेरप्रतिपीडनमाहारेण हृदयस्यासंरोधः पार्श्वयोरविपाटनमनतिगौरवमुदरस्य प्रीणनमिन्द्रियाणां क्षुत्पिपासोपरतिः स्थानासनशयनगमनोच्छ्वासप्रश्वासभाष्यसङ्कथासु सुखानुवृत्तिः सायं प्रातश्च सुखेन परिणमनं बलवर्णोपचयकरत्वं चेति मात्राया लक्षणम्

ма̄тра̄ш́ӣ сйа̄т ма̄тра̄ пунарагнибала̄ха̄радравйа̄пекш̣ин̣ӣ кукш̣ерапратипӣд̣анама̄ха̄рен̣а хр̣дайасйа̄сам̣родхах̣ па̄рш́вайоравипа̄т̣анаманатигауравамударасйа прӣн̣анаминдрийа̄н̣а̄м̣ кш̣утпипа̄сопаратих̣ стха̄на̄санаш́айанагаманоччхва̄сапраш́ва̄сабха̄ш̣йасан̇катха̄су сукха̄нувр̣ттих̣ са̄йам̣ пра̄таш́ча сукхена парин̣аманам̣ балаварн̣опачайакаратвам̣ чети ма̄тра̄йа̄ лакш̣ан̣ам

त्रिभागसौहित्यमर्द्धसौहित्यं वा गुरूणामुपदिश्यते लघूनामपि नातिसौहित्यम् अनिलानलगुणबहुलानि हि लघूनि तुल्यगुणत्वादग्निसन्धुक्षणान्यविधिना चाल्पदोषाणि इतराणि तु पृथिवीसलिलगुणबहुलान्यसामान्याद्विपरीतान्यन्यत्र व्यायामाग्निबलात् अमात्रा पुनरशनस्य हीनताधिक्यं च तत्र हीनमात्रमशनं बलवर्णोपचयमनोबुद्धीन्द्रियोपघातकरं विबन्धकृदवृष्यमनौजस्यं सारविध्मापनमलक्ष्मीजननमशीतेश्च वातविकाराणामायतनम् अतिमात्रं पुनः सर्वदोषप्रकोपनमाहुः तेन हि प्रपीड्यमाना वातादयो युगपत्प्रकुपिताः कुक्ष्यैकदेशस्थास्तदेवापरिपक्वमाविश्य विष्टम्भयन्तो ऽलसकमभिनिर्वर्तयन्ति सहसा वाधरोत्तराभ्यां मार्गाभ्यां प्रत्त्यावयन्तो विषूचिकाम्

трибха̄гасаухитйамарддхасаухитйам̣ ва̄ гурӯн̣а̄мупадиш́йате лагхӯна̄мапи на̄тисаухитйам анила̄налагун̣абахула̄ни хи лагхӯни тулйагун̣атва̄дагнисандхукш̣ан̣а̄нйавидхина̄ ча̄лпадош̣а̄н̣и итара̄н̣и ту пр̣тхивӣсалилагун̣абахула̄нйаса̄ма̄нйа̄двипарӣта̄нйанйатра вйа̄йа̄ма̄гнибала̄т ама̄тра̄ пунараш́анасйа хӣната̄дхикйам̣ ча татра хӣнама̄трамаш́анам̣ балаварн̣опачайаманобуддхӣндрийопагха̄такарам̣ вибандхакр̣давр̣ш̣йаманауджасйам̣ са̄равидхма̄панамалакш̣мӣджананамаш́ӣтеш́ча ва̄тавика̄ра̄н̣а̄ма̄йатанам атима̄трам̣ пунах̣ сарвадош̣апракопанама̄хух̣ тена хи прапӣд̣йама̄на̄ ва̄та̄дайо йугапатпракупита̄х̣ кукш̣йаикадеш́астха̄стадева̄парипаквама̄виш́йа виш̣т̣амбхайанто 'ласакамабхинирвартайанти сахаса̄ ва̄дхароттара̄бхйа̄м̣ ма̄рга̄бхйа̄м̣ праттйа̄вайанто виш̣ӯчика̄м

अपि च प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते आमाशये ऽलसीभूतस्तेन सो ऽलसकः स्मृतः

апи ча прайа̄ти нордхвам̣ на̄дхаста̄да̄ха̄ро на ча пачйате а̄ма̄ш́айе 'ласӣбхӯтастена со 'ласаках̣ смр̣тах̣

विविधैर्वेदनोद्भेदैर्वाय्वादिभृशकोपतः सूचीभिरिव गात्राणि विध्यतीति विषूचिका

вивидхаирведанодбхедаирва̄йва̄дибхр̣ш́акопатах̣ сӯчӣбхирива га̄тра̄н̣и видхйатӣти виш̣ӯчика̄

तत्र वातः शूलानाहाङ्गमर्दमुखशोषप्रलापकम्पमूर्च्छभ्रमजृम्भोद्वेष्टनाक्षिप्रवेशशिरोहृदयातिरुक्सिरा कुञ्चनस्तम्भनानि करोति पित्तं पुनर्ज्वरातिसारान्तर्दाहवैवर्ण्यतृष्णामदभ्रमप्रलयानि श्लेष्मा तु छर्द्यरोचकप्रसेकाङ्गसादाविपाकशीतज्वरगात्रगौरवाणि विशेषतस्तु दुर्बलस्याल्पवह्नेर्बहुश्लेष्मणोवातमूत्रपुरीषवेगविधारिणो ऽन्नपानमनिलप्रपीडितं श्लेष्मणाविबद्धमार्गमलसत्वादबहिर्मुखीभवत् छर्द्यतीसारवर्ज्यानि यथोक्तानि शूलादीन्युपजनयत्यतिमात्राणि सो ऽलसः अतिमात्रदुष्टास्तु दोषाः शरीरं दण्डवत् स्तम्भयन्ति ततस्तमलसकमसाध्यं ब्रुवते

татра ва̄тах̣ ш́ӯла̄на̄ха̄н̇гамардамукхаш́ош̣апрала̄пакампамӯрччхабхрамаджр̣мбходвеш̣т̣ана̄кш̣иправеш́аш́ирохр̣дайа̄тируксира̄ кун̃чанастамбхана̄ни кароти питтам̣ пунарджвара̄тиса̄ра̄нтарда̄хаваиварн̣йатр̣ш̣н̣а̄мадабхрамапралайа̄ни ш́леш̣ма̄ ту чхардйарочакапрасека̄н̇гаса̄да̄випа̄каш́ӣтаджварага̄трагаурава̄н̣и виш́еш̣атасту дурбаласйа̄лпавахнербахуш́леш̣ман̣ова̄тамӯтрапурӣш̣авегавидха̄рин̣о 'ннапа̄наманилапрапӣд̣итам̣ ш́леш̣ман̣а̄вибаддхама̄ргамаласатва̄дабахирмукхӣбхават чхардйатӣса̄раварджйа̄ни йатхокта̄ни ш́ӯла̄дӣнйупаджанайатйатима̄тра̄н̣и со 'ласах̣ атима̄традуш̣т̣а̄сту дош̣а̄х̣ ш́арӣрам̣ дан̣д̣ават стамбхайанти татастамаласакамаса̄дхйам̣ брувате

विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनः पुनरामदोषमामविषमामनन्ति विषसदृशलिङ्गत्वात् तत्परमसाध्यानाम् अशुकारितया विरुद्धोपक्रमत्वाच्च न च केवलं मात्रयैव कृत्स्नमाहारफलमवाप्तुं शक्यं स्वभावादीनां भिन्नफलत्वात्

вируддха̄дхйаш́ана̄джӣрн̣аш́ӣлинах̣ пунара̄мадош̣ама̄мавиш̣ама̄мананти виш̣асадр̣ш́алин̇гатва̄т татпарамаса̄дхйа̄на̄м аш́ука̄ритайа̄ вируддхопакраматва̄чча на ча кевалам̣ ма̄трайаива кр̣тснама̄ха̄рапхаламава̄птум̣ ш́акйам̣ свабха̄ва̄дӣна̄м̣ бхиннапхалатва̄т

तथा हि गुरुरूक्षशुष्कशीतद्विष्टविष्टम्भिविदाअह्यशुचिविरुद्धात्यम्बुपानद्रवमकाले काले वा कामक्रोधलोभेर्ष्याद्व्रीशोकोद्वेगभयक्षुदुपतप्तेन वा यदन्नपानमुपयुज्यते तदप्याममेव प्रदूषयति

татха̄ хи гурурӯкш̣аш́уш̣каш́ӣтадвиш̣т̣авиш̣т̣амбхивида̄ахйаш́учивируддха̄тйамбупа̄надравамака̄ле ка̄ле ва̄ ка̄макродхалобхерш̣йа̄дврӣш́окодвегабхайакш̣удупатаптена ва̄ йаданнапа̄намупайуджйате тадапйа̄мамева прадӯш̣айати

तत्र साध्यमानं दुष्टमलसीभूतमुल्लिखेत् पाययित्वा सलवणमुष्णं वारि तथात्वच्छर्दयन्तमतिलीनदोषं कृष्णानागदन्तीकल्कयुक्तं पाययेत् मदनफलकषायं वा पिप्पलीसिद्धार्थकल्कयुक्तम् दन्तीमागधिकावचूर्णितं वा कोशातकीरसम् अवस्थापेक्षी वा वमनकल्पोक्तानि तीक्ष्णवमनानि ततः स्वेदवर्त्तिप्रणिधानाभ्यामुपाचरेत्

татра са̄дхйама̄нам̣ душ̣т̣амаласӣбхӯтамулликхет па̄йайитва̄ салаван̣амуш̣н̣ам̣ ва̄ри татха̄тваччхардайантаматилӣнадош̣ам̣ кр̣ш̣н̣а̄на̄гадантӣкалкайуктам̣ па̄йайет маданапхалакаш̣а̄йам̣ ва̄ пиппалӣсиддха̄ртхакалкайуктам дантӣма̄гадхика̄вачӯрн̣итам̣ ва̄ кош́а̄такӣрасам авастха̄пекш̣ӣ ва̄ ваманакалпокта̄ни тӣкш̣н̣авамана̄ни татах̣ сведаварттипран̣идха̄на̄бхйа̄мупа̄чарет

अपि च सद्यः सम्यग्विशुद्धस्य शाम्यन्ति तदुपद्रवाः शूले निरन्नकोष्ठे ऽद्भिः कोष्णाभिश्चूर्णिताः पिबेत्

апи ча садйах̣ самйагвиш́уддхасйа ш́а̄мйанти тадупадрава̄х̣ ш́ӯле нираннакош̣т̣хе 'дбхих̣ кош̣н̣а̄бхиш́чӯрн̣ита̄х̣ пибет

हिङ्गुप्रतिविषाव्योषसौवर्चलवचाभयाः अथवा पिप्पलीमूलं त्रिवृतादारुसैन्धवम्

хин̇гупративиш̣а̄вйош̣асауварчалавача̄бхайа̄х̣ атхава̄ пиппалӣмӯлам̣ тривр̣та̄да̄русаиндхавам

शुण्ठीः सक्षीरलवणपिप्पलीमरिचानि च पाठाम्लवेतसक्षारयवानीपौष्कराणि वा

ш́ун̣т̣хӣх̣ сакш̣ӣралаван̣апиппалӣмарича̄ни ча па̄т̣ха̄млаветасакш̣а̄райава̄нӣпауш̣кара̄н̣и ва̄

द्विरुत्तरं हिङ्गुवचाग्निकुष्ठ सुवर्चिकाक्षारबिडाजमोजम् शूलोदरानाहविषूचिकार्शोहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम्

двируттарам̣ хин̇гувача̄гникуш̣т̣ха суварчика̄кш̣а̄рабид̣а̄джамоджам ш́ӯлодара̄на̄хавиш̣ӯчика̄рш́охр̣дрогагулмордхвасамӣран̣агхнам

मुस्ताजमोजपूजीकवचाशुण्ठ्यग्निधान्यकैः सवालकशठीबिल्वैः क्वाथं तृट्च्छूलवान् पिबेत्

муста̄джамоджапӯджӣкавача̄ш́ун̣т̣хйагнидха̄нйакаих̣ сава̄лакаш́ат̣хӣбилваих̣ ква̄тхам̣ тр̣т̣ччхӯлава̄н пибет

रास्नाकट्फलषङ्ग्रन्थाबृहतीद्वयजोङ्गकैः गुग्गुल्वतिविषाकुष्ठपत्रत्र्याघ्रनखाम्बुदैः कुर्याच्छुष्कैः समूत्रैर्वा लेपोद्वर्त्तनधूपनम्

ра̄сна̄кат̣пхалаш̣ан̇грантха̄бр̣хатӣдвайаджон̇гакаих̣ гуггулвативиш̣а̄куш̣т̣хапатратрйа̄гхранакха̄мбудаих̣ курйа̄ччхуш̣каих̣ самӯтраирва̄ леподварттанадхӯпанам

सरुक्चानद्धमुदरमम्लपिष्टैः प्रलेपयेत् दारुहैमवतीकुष्ठशताह्वाहिङ्गुसैन्धवैः

сарукча̄наддхамударамамлапиш̣т̣аих̣ пралепайет да̄рухаимаватӣкуш̣т̣хаш́ата̄хва̄хин̇гусаиндхаваих̣

यवचूर्णश्च सक्षारतक्रः कोष्ठार्तिजित् परम् योजयेत्सैन्धवान्तैश्च वर्तिं विण्मूत्रसङ्ग्रहे

йавачӯрн̣аш́ча сакш̣а̄ратакрах̣ кош̣т̣ха̄ртиджит парам йоджайетсаиндхава̄нтаиш́ча вартим̣ вин̣мӯтрасан̇грахе

नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत् विषूच्यामतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर्दाहः प्रशस्यते

на̄мйама̄на̄ни ча̄н̇га̄ни бхр̣ш́ам̣ свинна̄ни веш̣т̣айет виш̣ӯчйа̄мативр̣ддха̄йа̄м̣ па̄рш̣н̣йорда̄хах̣ праш́асйате

द्विक्षारजीर्णपिण्याककुष्ठारुष्करचित्रकैः सशुक्तसैन्धवैस्तैलं पक्वमभ्यञ्जने हितम्

двикш̣а̄раджӣрн̣апин̣йа̄какуш̣т̣ха̄руш̣карачитракаих̣ саш́уктасаиндхаваистаилам̣ паквамабхйан̃джане хитам

सुच्छर्दितविरिक्तस्य गात्रायामे ऽतिदारुणे भल्लातकमधूच्छिष्टजीर्णपिण्याकनागरैः घृततैलं पचेत्साम्लैस्तच्च खल्लीघ्नमुत्तमम्

суччхардитавириктасйа га̄тра̄йа̄ме 'тида̄рун̣е бхалла̄такамадхӯччхиш̣т̣аджӣрн̣апин̣йа̄кана̄гараих̣ гхр̣татаилам̣ пачетса̄млаистачча кхаллӣгхнамуттамам

त्वक्पत्ररास्नागरुशिग्रुकुष्ठैरम्लप्रपिष्टैः सवचाशताह्वैः उद्वर्त्तनं खल्लिविषूचिकाघ्नं तैलं विपक्वं च तदर्थकारि

твакпатрара̄сна̄гаруш́игрукуш̣т̣хаирамлапрапиш̣т̣аих̣ савача̄ш́ата̄хваих̣ удварттанам̣ кхалливиш̣ӯчика̄гхнам̣ таилам̣ випаквам̣ ча тадартхака̄ри

तदहश्चोपवास्यैनं विरिक्तवदुपाचरेत् सामान्येनेति सिद्धोक्ता विषूच्यलसकक्रिया

тадахаш́чопава̄сйаинам̣ вириктавадупа̄чарет са̄ма̄нйенети сиддхокта̄ виш̣ӯчйаласакакрийа̄

आमदोषेषु त्वन्नकाले जीर्णाहारं दोषोपलिप्तामाशयं स्तिमितगुरुकोष्ठमनन्नाभिलाषिणमभिसमीक्ष्य पाययेद्दोषशेषपाचनार्थमौषधं वह्निसन्धुक्षणार्थं च अजीर्णाहारं पुनर्न पाययेत् यत आमदोषदुर्बलो ह्यग्निर्युगपदामदोषमौषधमाहारजातं चाशक्तः पक्तुम्

а̄мадош̣еш̣у тваннака̄ле джӣрн̣а̄ха̄рам̣ дош̣опалипта̄ма̄ш́айам̣ стимитагурукош̣т̣хамананна̄бхила̄ш̣ин̣амабхисамӣкш̣йа па̄йайеддош̣аш́еш̣апа̄чана̄ртхамауш̣адхам̣ вахнисандхукш̣ан̣а̄ртхам̣ ча аджӣрн̣а̄ха̄рам̣ пунарна па̄йайет йата а̄мадош̣адурбало хйагнирйугапада̄мадош̣амауш̣адхама̄ха̄раджа̄там̣ ча̄ш́актах̣ пактум

अपि चैषा विभ्रमो ऽतिबलत्वादुपरतानलबलमातुरं सहसैवातिपातत्येत् आमदोषजानां पुनर्विकाराणामपतर्पणेनैवोपशमो भवति

апи чаиш̣а̄ вибхрамо 'тибалатва̄дупарата̄налабалама̄турам̣ сахасаива̄типа̄татйет а̄мадош̣аджа̄на̄м̣ пунарвика̄ра̄н̣а̄мапатарпан̣енаивопаш́амо бхавати

तत्तु त्रिविधम् लङ्घनं लङ्घनपाचनमवसेचनं च तत्र लङ्घनमल्पदोषाणाम् तेन ह्यनिलानलवृध्या वातातपपरीत इवाल्पः सलिलाशयो ऽल्पदोषः प्रशोषमापद्यते लङ्घनपाचनाभ्यां मध्यदोषे वातातपाभ्यां पांसुभस्मावकिरणैरिव चानतिमहान् सलिलाशयः बहुदोषाणां पुनर्दोषावसेचनमेव कार्यम् न ह्यस्राविते पल्वलोदकौघे शाल्यादिपुष्टिर्भवति

татту тривидхам лан̇гханам̣ лан̇гханапа̄чанамавасечанам̣ ча татра лан̇гханамалпадош̣а̄н̣а̄м тена хйанила̄налавр̣дхйа̄ ва̄та̄тапапарӣта ива̄лпах̣ салила̄ш́айо 'лпадош̣ах̣ праш́ош̣ама̄падйате лан̇гханапа̄чана̄бхйа̄м̣ мадхйадош̣е ва̄та̄тапа̄бхйа̄м̣ па̄м̣субхасма̄вакиран̣аирива ча̄натимаха̄н салила̄ш́айах̣ бахудош̣а̄н̣а̄м̣ пунардош̣а̄васечанамева ка̄рйам на хйасра̄вите палвалодакаугхе ш́а̄лйа̄дипуш̣т̣ирбхавати

तस्मात्सन्तर्पणनिमित्तानां नान्तरेणापतर्पणमस्ति शान्तिः अपतर्पणनिमित्तानां च नान्तरेण सन्तर्पणमिति एवमन्येषामपि व्याधीनां यथास्वं निदानविपरीतमौषधमेवावचारयेत् सति त्वनुबन्धे निदानविपरीतमपास्य व्याधिविपरीतमेव तदर्थकारि वा विमुक्तामदोषस्य पुनः परिपक्वामदोषशेषस्य दीप्ते चाग्नावभ्यङ्गास्थापनानुवासनं विविधस्नेहपानं च युक्त्या प्रयोज्यम् प्रसमीक्ष्य दोषौषधादीनामवस्थान्तराणि भवन्ति चात्र

тасма̄тсантарпан̣анимитта̄на̄м̣ на̄нтарен̣а̄патарпан̣амасти ш́а̄нтих̣ апатарпан̣анимитта̄на̄м̣ ча на̄нтарен̣а сантарпан̣амити еваманйеш̣а̄мапи вйа̄дхӣна̄м̣ йатха̄свам̣ нида̄навипарӣтамауш̣адхамева̄вача̄райет сати тванубандхе нида̄навипарӣтамапа̄сйа вйа̄дхивипарӣтамева тадартхака̄ри ва̄ вимукта̄мадош̣асйа пунах̣ парипаква̄мадош̣аш́еш̣асйа дӣпте ча̄гна̄вабхйан̇га̄стха̄пана̄нува̄санам̣ вивидхаснехапа̄нам̣ ча йуктйа̄ прайоджйам прасамӣкш̣йа дош̣ауш̣адха̄дӣна̄мавастха̄нтара̄н̣и бхаванти ча̄тра

यः श्यावदन्तौष्ठनखो ऽल्पसंज्ञः छर्द्यर्दितो ऽन्तर्गतताम्रनेत्रः क्षामस्वरः स्रस्तसमस्तसन्धिर्यायान्नरो ऽसौ पुनरागमाय

йах̣ ш́йа̄вадантауш̣т̣ханакхо 'лпасам̣джн̃ах̣ чхардйардито 'нтаргатата̄мранетрах̣ кш̣а̄масварах̣ срастасамастасандхирйа̄йа̄ннаро 'сау пунара̄гама̄йа

व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समावाप्य च मातुलुङ्ग्याः छयाविशुष्का गुलिकाः कृतास्ता हन्युर्विषूचीं नयनाञ्जनेन

вйош̣ам̣ каран̃джасйа пхалам̣ харидре мӯлам̣ сама̄ва̄пйа ча ма̄тулун̇гйа̄х̣ чхайа̄виш́уш̣ка̄ гулика̄х̣ кр̣та̄ста̄ ханйурвиш̣ӯчӣм̣ найана̄н̃джанена

शिरीषनक्ताह्वफणिज्जबीजत्रायन्त्यपामाअर्गफलैश्च वर्त्तिः बस्तस्य मूत्रेण विषूचिकाघ्नी प्रलेपधूपाञ्जननस्ययोगैः

ш́ирӣш̣анакта̄хвапхан̣иджджабӣджатра̄йантйапа̄ма̄аргапхалаиш́ча варттих̣ бастасйа мӯтрен̣а виш̣ӯчика̄гхнӣ пралепадхӯпа̄н̃джананасйайогаих̣

अजीर्णं च कफादामं विष्टब्धमनिलाद्भवेत् विदग्धं पित्तकोपेन त्रिप्रकारमिति स्मृतम्

аджӣрн̣ам̣ ча капха̄да̄мам̣ виш̣т̣абдхаманила̄дбхавет видагдхам̣ питтакопена трипрака̄рамити смр̣там

तत्रामे गुरुतोत्क्लेदः शोफो गण्डाक्षिकूटयोः उद्गारश्च यथाभुक्तमविदग्धः प्रवर्त्तते

татра̄ме гурутоткледах̣ ш́опхо ган̣д̣а̄кш̣икӯт̣айох̣ удга̄раш́ча йатха̄бхуктамавидагдхах̣ праварттате

विष्टब्धे शूलमाध्मानं विविधा वातवेदनाः मलवाताप्रवृत्तिश्च स्तम्भो मोहो ऽङ्गपीडनम्

виш̣т̣абдхе ш́ӯлама̄дхма̄нам̣ вивидха̄ ва̄таведана̄х̣ малава̄та̄правр̣ттиш́ча стамбхо мохо 'н̇гапӣд̣анам

विदग्धे भ्रमतृण्मूर्छाः पित्तच्च विविधा रुजाः उद्गारश्च साधूमाम्लः स्वेदो दाहश्च जायते

видагдхе бхраматр̣н̣мӯрчха̄х̣ питтачча вивидха̄ руджа̄х̣ удга̄раш́ча са̄дхӯма̄млах̣ сведо да̄хаш́ча джа̄йате

लङ्घनं कार्यमामे तु विष्टब्धे स्वेदनं भृशम् विदग्धे वमनं यद्वा यथावस्थं हितं भवेत्

лан̇гханам̣ ка̄рйама̄ме ту виш̣т̣абдхе сведанам̣ бхр̣ш́ам видагдхе ваманам̣ йадва̄ йатха̄вастхам̣ хитам̣ бхавет

रगीयसो भवेल्लीनादामादेव विलम्बिका कफवातानुविद्धामलिङ्गा तत्समसाधना

рагӣйасо бхавеллӣна̄да̄ма̄дева виламбика̄ капхава̄та̄нувиддха̄малин̇га̄ татсамаса̄дхана̄

रसशेषे ऽन्नविद्वेषो हृदयाशुद्धिगौरवे तत्राभुक्त्वा दिवस्वप्यात् क्षुद्वानद्याल्लघुप्रति

расаш́еш̣е 'ннавидвеш̣о хр̣дайа̄ш́уддхигаураве татра̄бхуктва̄ дивасвапйа̄т кш̣удва̄надйа̄ллагхупрати

यामैश्चतुर्भिर्द्वाभ्यां च भोज्यभैषज्ययोः समे पाको ऽग्नौयुक्तयोर्द्राक्च तीक्ष्णे मन्दे पुनश्चिरात्

йа̄маиш́чатурбхирдва̄бхйа̄м̣ ча бходжйабхаиш̣аджйайох̣ саме па̄ко 'гнауйуктайордра̄кча тӣкш̣н̣е манде пунаш́чира̄т

सभक्तमौषधं तस्मान्मन्दाग्नेरवचारयेत् पूर्वाह्णे भोजनं सात्म्यं लघु दीपनबृंहणम्

сабхактамауш̣адхам̣ тасма̄нманда̄гнеравача̄райет пӯрва̄хн̣е бходжанам̣ са̄тмйам̣ лагху дӣпанабр̣м̣хан̣ам

प्रातराशे त्वजीर्णे ऽपि सायमाशो न दुष्यति अजीर्णे सायमाशे तु प्रातराशो हि दुष्यति

пра̄тара̄ш́е тваджӣрн̣е 'пи са̄йама̄ш́о на душ̣йати аджӣрн̣е са̄йама̄ш́е ту пра̄тара̄ш́о хи душ̣йати

दिवा प्रबोध्यते ऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत् तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः

дива̄ прабодхйате 'ркен̣а хр̣дайам̣ пун̣д̣арӣкават тасминвибуддхе срота̄м̣си спхут̣атвам̣ йа̄нти сарваш́ах̣

व्यायामाच्च विचाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः

вйа̄йа̄ма̄чча вича̄ра̄чча викш̣иптатва̄чча четасах̣ на кледамупагаччханти дива̄ тена̄сйа дха̄тавах̣

अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमत्यन्तेन न दुष्यति अविदग्धेष्विव पयस्स्वन्यत्संमिश्रितं पयः

аклиннеш̣ваннама̄сиктаматйантена на душ̣йати авидагдхеш̣вива пайассванйатсам̣миш́ритам̣ пайах̣

रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते सर्वधातवः

ра̄трау ту хр̣дайе мла̄не сам̣вр̣теш̣вайанеш̣у ча йа̄нти кош̣т̣хе парикледам̣ сам̣вр̣те сарвадха̄тавах̣

क्लिन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति विदग्धेषु पयस्स्वन्यात् पयस्तप्तेष्विवापितम् नैशे तस्मादजीर्णे ऽन्ने नान्यद्भुञ्जीत भोजनम्

клиннеш̣ванйадапаквеш̣у теш̣ва̄сиктам̣ прадуш̣йати видагдхеш̣у пайассванйа̄т пайастаптеш̣вива̄питам наиш́е тасма̄даджӣрн̣е 'нне на̄нйадбхун̃джӣта бходжанам