Махакашая-санграха

собрание великих групп веществ

Астанга-санграха · Сутрастхана · Глава 15 · 47 стихов

Открыть в интерактивном читателе →

Махакашая-санграха — собрание великих групп веществ

Глава 15 Сутрастханы Астанга-санграхи посвящена теме «лечение горла». Вагбхата-старший излагает её более подробно, чем в Аштанга-хридае.

1
अथातो महाकषायसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः
атха̄то маха̄каш̣а̄йасан̇грахамадхйа̄йам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣
Итак, далее мы разъясним главу под названием «Махакашая-санграха» («Собрание великих групп веществ») — так говорили великие риши, начиная с Атреи.
2
आनन्त्यादौषधानामामयानां चानन्ता एव कषायाः ये तु सुतरामुपयोगवन्तः प्रकर्षवर्तिनो वा ते जीवनीयादिसंज्ञाः प्रत्येकं दशकषायसंयोगात् पञ्चचत्वारिंशन्महाकषाया वक्ष्यन्ते तत्प्रतिपत्यर्थमेव मन्दबुद्धीनाम् बुद्धिमतामुदाहरणामात्रप्रदर्शनार्थम् शक्यं हि बुद्धिमद्भिः स्वादुशीतस्निग्धादीन् जीवन्त्यादिषु साधारणान् गुणानालोच्य क्षीरेक्षुद्राक्षाक्षोडविदारीकन्दादिष्वपि तद्गुणेषु जीवनीयादित्वमवधारयितुम् यथोक्तानुसरणमेव तु श्रेयो मन्दबुद्धेरिति व्यस्ताश्च ते चत्वारि पञ्चाशदधिकानि तदभिधानान्येव यद्यपि तानि तान्येव द्रव्याणीति द्रव्यसङ्करः कषायेषु तथापि न संज्ञाविरोधः एकस्यापि बहुकार्यनिर्वर्तनात् तत्र लवणवर्ज्या रसाः कल्पनायां कषाया इत्युचयन्ते तद्योनित्वात् लवणस्य यतो निर्यासादिकल्पनानामसम्भवः पृथगुपयोगोपकाररहितत्वाच्च नैरथक्यमिति
а̄нантйа̄дауш̣адха̄на̄ма̄майа̄на̄м̣ ча̄нанта̄ ева каш̣а̄йа̄х̣ йе ту сутара̄мупайогавантах̣ пракарш̣авартино ва̄ те джӣванӣйа̄дисам̣джн̃а̄х̣ пратйекам̣ даш́акаш̣а̄йасам̣йога̄т пан̃чачатва̄рим̣ш́анмаха̄каш̣а̄йа̄ вакш̣йанте татпратипатйартхамева мандабуддхӣна̄м буддхимата̄муда̄харан̣а̄ма̄трапрадарш́ана̄ртхам ш́акйам̣ хи буддхимадбхих̣ сва̄душ́ӣтаснигдха̄дӣн джӣвантйа̄диш̣у са̄дха̄ран̣а̄н гун̣а̄на̄лочйа кш̣ӣрекш̣удра̄кш̣а̄кш̣од̣авида̄рӣканда̄диш̣вапи тадгун̣еш̣у джӣванӣйа̄дитвамавадха̄райитум йатхокта̄нусаран̣амева ту ш́рейо мандабуддхерити вйаста̄ш́ча те чатва̄ри пан̃ча̄ш́ададхика̄ни тадабхидха̄на̄нйева йадйапи та̄ни та̄нйева дравйа̄н̣ӣти дравйасан̇карах̣ каш̣а̄йеш̣у татха̄пи на сам̣джн̃а̄виродхах̣ екасйа̄пи бахука̄рйанирвартана̄т татра лаван̣аварджйа̄ раса̄х̣ калпана̄йа̄м̣ каш̣а̄йа̄ итйучайанте тадйонитва̄т лаван̣асйа йато нирйа̄са̄дикалпана̄на̄масамбхавах̣ пр̣тхагупайогопака̄рарахитатва̄чча наиратхакйамити
Ввиду бесконечности [сочетаний] лекарств и болезней, такие группы веществ [также] поистине бесконечны; те же, что особенно применимы или преобладающи, называются «дживанья» и подобными; из [сочетания] по десять веществ в каждой будут изложены сорок пять «великих» групп. Это делается лишь для облегчения понимания людьми со слабым разумом, [а] для разумных — лишь для показа примера; ибо разумные способны, рассмотрев общие качества — сладость, холодность, маслянистость и подобное — в [группе] «дживанья» и других, определить принадлежность к «дживанья» и подобным группам даже [таких веществ, как] молоко, сахарный тростник, виноград, грецкий орех, клубень видари и подобные, [если они обладают] теми же качествами. Для слаборазумного же лучше именно следование сказанному [здесь напрямую]. И их — сорок пять с четырьмя [дополнительными] — [если считать] по отдельным названиям, хотя они [состоят] из тех же самых веществ, [так что возникает] смешение веществ между группами, — тем не менее нет противоречия в обозначении, поскольку одно [и то же вещество] может выполнять множество функций. При этом в [данном] изложении вкусы, за исключением солёного, называются [здесь] «кашая», поскольку солёный [вкус] происходит от них; ибо для соли невозможно приготовление в виде отвара, смолы и подобного, а также, из-за отсутствия отдельного применения и пользы, [включение соли было бы] бессмысленным.
3
भवति चात्र जीवन्तीकाकोल्यौ द्वे मेदे मुद्गमाषपर्ण्यौ च ऋषभकजीवकमधुकं चेति गणो जीवनीयाख्यः
бхавати ча̄тра джӣвантӣка̄колйау две меде мудгама̄ш̣апарн̣йау ча р̣ш̣абхакаджӣвакамадхукам̣ чети ган̣о джӣванӣйа̄кхйах̣
И здесь [есть следующее]: дживанти, оба вида каколи, оба вида меды, лист мунга и урада, ришабхака, дживака, солодка — такова группа, называемая «дживанья» (животворящая).
4
वाट्या बला पयस्याकाकोल्याविक्षुवाजिगन्धे च क्षीरिणिराजक्षवके भारद्वाजी च बृंहणीयो ऽयम्
ва̄т̣йа̄ бала̄ пайасйа̄ка̄колйа̄викш̣ува̄джигандхе ча кш̣ӣрин̣ира̄джакш̣аваке бха̄радва̄джӣ ча бр̣м̣хан̣ӣйо 'йам
Ватья, бала, паясья, оба вида каколи, вика, ваджигандха; кширини, раджакшавака, бхарадваджи — такова [группа] «брихания» (укрепляющая).
5
हैमवती चिरिबिल्वं मुस्ता कुष्ठं वचा हरिद्रे च चित्रककटुकातिविषा वर्गोयं लेखनीयाख्यः
хаимаватӣ чирибилвам̣ муста̄ куш̣т̣хам̣ вача̄ харидре ча читракакат̣ука̄тивиш̣а̄ варгойам̣ лекханӣйа̄кхйах̣
Хаймавати, чирибильва, муста, куштха, вача, оба вида куркумы, читрака, катука, атививиша — такова группа, называемая «леханья» (истончающая).
6
अर्कैरण्डौ चित्रा चित्रकचिरिबिल्वशङ्खिनीसरला हेमक्षीरी कटुका वह्निमुखी भेदनीयो ऽयम्
аркаиран̣д̣ау читра̄ читракачирибилваш́ан̇кхинӣсарала̄ хемакш̣ӣрӣ кат̣ука̄ вахнимукхӣ бхеданӣйо 'йам
Арка, эранда, читра, читрака, чирибильва, шанкхини, сарала, хемакшири, катука, вахнимукхи — такова [группа] «бхеданья» (обладающая послабляющим действием).
7
मधुमधुकपृश्निपर्णीकट्फललोध्रप्रियङ्गुधातक्यः अम्बष्ठकी समङ्गा मोचरसश्चेति सन्धानः
мадхумадхукапр̣ш́нипарн̣ӣкат̣пхалалодхраприйан̇гудха̄такйах̣ амбаш̣т̣хакӣ саман̇га̄ мочарасаш́чети сандха̄нах̣
Мёд, солодка, пришнипарни, катпхала, лодхра, приянгу, дхатаки, амбаштхаки, самангха, мочараса — такова [группа] «санданья» (способствующая заживлению).
8
हिङ्गुमरिचाम्लवेतस दीप्यकभल्लातकास्थिसंयोगात् वर्गः सपञ्चकोलो निर्दिष्टो दीपनीयो ऽयम्
хин̇гумарича̄млаветаса дӣпйакабхалла̄така̄стхисам̣йога̄т варгах̣ сапан̃чаколо нирдиш̣т̣о дӣпанӣйо 'йам
Хингу, чёрный перец, амлаветаса, дипьяка, косточка бхаллатаки в сочетании [с ними], а также группа панчакола — [так] указана эта группа «дипанья» (разжигающая огонь).
9
ऐन्द्र्यतिरसा पयस्या ऋष्यप्रोक्ता स्थिरा बलातिबला इति बल्यो दशको ऽयं हयगन्धा रोहिणी ऋषभः
аиндрйатираса̄ пайасйа̄ р̣ш̣йапрокта̄ стхира̄ бала̄тибала̄ ити балйо даш́ако 'йам̣ хайагандха̄ рохин̣ӣ р̣ш̣абхах̣
Аиндри, атираса, паясья, ришьяпрокта, стхира, бала, атибала, хаягандха, рохини, ришабха — таковы эти десять [растений группы] «балья» (укрепляющей силу).
10
चन्दनतुङ्गपयस्या सितालतामधुकपद्मकोशरिम् वर्ण्यो गणोयमुदितो मञ्जिष्ठासारिवासहितः
чанданатун̇гапайасйа̄ сита̄лата̄мадхукападмакош́арим варн̣йо ган̣ойамудито ман̃джиш̣т̣ха̄са̄рива̄сахитах̣
Сандал, тунга, паясья, ситалата, солодка, падмака, ушира; манджиштха, сарива — вместе [с ними] — такова провозглашённая группа «варнья» (улучшающая цвет [кожи]).
11
हंसपदीबृहतीद्वयमृद्वीकासारिवेक्षुमूलानि कैडर्यमधुककृष्णाः सविदार्यः कण्ठजननानि
хам̣сападӣбр̣хатӣдвайамр̣двӣка̄са̄ривекш̣умӯла̄ни каид̣арйамадхукакр̣ш̣н̣а̄х̣ савида̄рйах̣ кан̣т̣хаджанана̄ни
Хамсапади, оба вида брихати, виноград, сарива, корень сахарного тростника; кайдарья, солодка, кришна; вместе с видари — [таковы растения], полезные для голоса.
12
वृक्षाम्लबदरदाडिमकुवलाम्राम्रातालिकुचकरमर्दम् हृद्यं समातुलुङ्गाम्लवेतसं विद्धि वर्गमिमम्
вр̣кш̣а̄млабадарада̄д̣имакувала̄мра̄мра̄та̄ликучакарамардам хр̣дйам̣ сама̄тулун̇га̄млаветасам̣ виддхи варгамимам
Врикшамла, бадара, гранат, кувала, манго, амратака, ликуча, карамарда, вместе с помело и амлаветасой — знай, что это группа «хридья» (приятная сердцу).
13
नागरचविकाचित्रकविडङ्गमूर्वामृतावचामुस्ताः सहपिप्पलीपटोलास्तृप्तिघ्नो ऽयं गणः प्रथितः
на̄гарачавика̄читракавид̣ан̇гамӯрва̄мр̣та̄вача̄муста̄х̣ сахапиппалӣпат̣ола̄стр̣птигхно 'йам̣ ган̣ах̣ пратхитах̣
Сушёный имбирь, чавика, читрака, виданга, мурва, амрита, вача, муста, вместе с пиппали и патолой — такова известная группа «трптигхна» (устраняющая тошноту).
14
कुटजफलबिल्वचित्रकमहौषधप्रतिविषावचाचविकाः धन्वयवासं पथ्या दारुहरिद्रागणो ऽयमर्शोघ्नः
кут̣аджапхалабилвачитракамахауш̣адхапративиш̣а̄вача̄чавика̄х̣ дханвайава̄сам̣ патхйа̄ да̄рухаридра̄ган̣о 'йамарш́огхнах̣
Плод кутаджи, бильва, читрака, махаушадха, пративиша, вача, чавика, дханваяваса, харитаки, дару-харидра — такова группа «аршогхна» (устраняющая геморрой).
15
खदिरामलकारुष्करनिशाभयासप्तपर्णकरवीराः कुष्ठाघ्नाश्चतुङ्गुलविडङ्गजातिप्रवालाश्च
кхадира̄малака̄руш̣караниш́а̄бхайа̄саптапарн̣акаравӣра̄х̣ куш̣т̣ха̄гхна̄ш́чатун̇гулавид̣ан̇гаджа̄типрава̄ла̄ш́ча
Кхадира, амалаки, арушкара, куркума, харитаки, саптапарна, каравира; чатурангула, виданга, джати, коралл — устраняют кожные болезни.
16
नलदकृतमालचन्दनसर्षपघननिम्बकुटजमधुकानि कण्डूं दारुहरिद्रासनक्तमालानि निघ्नन्ति
наладакр̣тама̄лачанданасарш̣апагхананимбакут̣аджамадхука̄ни кан̣д̣ӯм̣ да̄рухаридра̄санактама̄ла̄ни нигхнанти
Налада, критамала, сандал, горчица, гхана, нимба, кутаджа, солодка; дару-харидра, нактамала — устраняют зуд.
17
अक्षीवमरिचकेबुकविडङ्गगण्डीरकिणिहिनिर्गुण्ड्यः घ्नन्ति क्रिमीन् श्वदंष्ट्राविषाखुपर्ण्यस्तथा न चिरात्
акш̣ӣвамаричакебукавид̣ан̇гаган̣д̣ӣракин̣ихиниргун̣д̣йах̣ гхнанти кримӣн ш́вадам̣ш̣т̣ра̄виш̣а̄кхупарн̣йастатха̄ на чира̄т
Акшива, чёрный перец, кебука, виданга, гандира, кинихи, ниргунди; швадамштра, виша, кхупарни — быстро устраняют глистов.
18
मञ्जिष्ठाश्लेष्मातकरजनीसुवहाशिरीषपालिन्द्यः सैलाचन्दनकत्काः ससिन्दुवारा विषं घ्नन्ति
ман̃джиш̣т̣ха̄ш́леш̣ма̄такараджанӣсуваха̄ш́ирӣш̣апа̄линдйах̣ саила̄чанданакатка̄х̣ сасиндува̄ра̄ виш̣ам̣ гхнанти
Манджиштха, шлешматака, куркума, сувалха, шириша, палинди; с элой, сандалом, катука, с синдхуварой — устраняют яд.
19
शालिकुशकाशषष्टिकवीरणदर्भेक्षुवालिकेक्षूणाम् तद्वद् गुन्द्रोत्कटयोर्मूलमलं स्तन्यजननाय
ш́а̄ликуш́ака̄ш́аш̣аш̣т̣икавӣран̣адарбхекш̣ува̄ликекш̣ӯн̣а̄м тадвад гундроткат̣айормӯламалам̣ станйаджанана̄йа
Рис шали, куша, каша, шаштика, вирана, дарбха, тростник, валика; подобным образом — корень гундры и уткаты — достаточны для увеличения грудного молока.
20
पाठानागरसुरतरुघनामृतासारिवेन्द्रयवमूर्वाः कटुकाकिराततिक्तं वर्गो ऽयं स्तन्यशुद्धिकरः
па̄т̣ха̄на̄гарасуратаругхана̄мр̣та̄са̄ривендрайавамӯрва̄х̣ кат̣ука̄кира̄татиктам̣ варго 'йам̣ станйаш́уддхикарах̣
Патха, сушёный имбирь, девадару, гхана, амрита, сарива, индраява, мурва; катука, кираттатикта — такова группа, очищающая грудное молоко.
21
मेदाकाकोलीद्वयवृक्षरुहाजीवकर्षभकुलिङ्गाः शुक्रजननो गणो ऽयं सह जटिलाशूर्पपर्णीभिः
меда̄ка̄колӣдвайавр̣кш̣аруха̄джӣвакарш̣абхакулин̇га̄х̣ ш́украджанано ган̣о 'йам̣ саха джат̣ила̄ш́ӯрпапарн̣ӣбхих̣
Меда, оба вида каколи, врикшаруха, дживака, ришабха, кулинга, вместе с джатилой и шурпапарни — такова группа, увеличивающая семя.
22
कुष्ठैलवालुककट्फलकाण्डेक्ष्विक्ष्वब्धिफेनकोशीरैः वसुकेक्षुरकैः शुक्रं शुध्येत् सकदम्बनिर्यासैः
куш̣т̣хаилава̄лукакат̣пхалака̄н̣д̣екш̣викш̣вабдхипхенакош́ӣраих̣ васукекш̣уракаих̣ ш́украм̣ ш́удхйет сакадамбанирйа̄саих̣
Куштхой, элаваалукой, катпхалой, стеблем тростника, морской пеной, уширой, васукой, экшуракой, вместе со смолой кадамбы — очищается семя.
23
द्राक्षाकाकोलीद्वय मधुपर्णीमधुकजीवकविदार्यः स्नेहोपगाः समेदा जीवन्तीशालिपर्णीकाः
дра̄кш̣а̄ка̄колӣдвайа мадхупарн̣ӣмадхукаджӣвакавида̄рйах̣ снехопага̄х̣ самеда̄ джӣвантӣш́а̄липарн̣ӣка̄х̣
Виноград, оба вида каколи, мадхупарни, солодка, дживака, видари, вместе с медой, дживанти, шалипарникой — [эти вещества] полезны как добавки к масляным средствам.
24
सौभञ्जनकपुनर्नववृश्चीवकुलत्थमाषबदराणि स्वेदोपगानि विद्यात् सयवतिलार्कोरुपूगानि
саубхан̃джанакапунарнававр̣ш́чӣвакулаттхама̄ш̣абадара̄н̣и сведопага̄ни видйа̄т сайаватила̄ркорупӯга̄ни
Саубханджака, пунарнава, вришчива, кулаттха, урад, бадара, вместе с ячменём, кунжутом, аркой, орупугой — следует знать, что [эти вещества] полезны для прогревания.
25
लाजाम्रबदरदाडिमयवषष्टिकमातुलुङ्गसेव्यानि जम्ब्वाम्रपल्लवानि च वमिनिग्रहणानि मृत्सा च
ла̄джа̄мрабадарада̄д̣имайаваш̣аш̣т̣икама̄тулун̇гасевйа̄ни джамбва̄мрапаллава̄ни ча ваминиграхан̣а̄ни мр̣тса̄ ча
Жареное зерно, манго, бадара, гранат, ячмень, шаштика, помело, севья; побеги джамбу и манго, а также [очищенная] земля — сдерживают рвоту.
26
नागरधन्वयवासकवालकपर्पटकचन्दनगुडूच्यः भूनिम्बघनपटोली कुस्तुम्बर्यस्तृषं घ्नन्ति
на̄гарадханвайава̄сакава̄лакапарпат̣акачанданагуд̣ӯчйах̣ бхӯнимбагханапат̣олӣ кустумбарйастр̣ш̣ам̣ гхнанти
Сушёный имбирь, дханваяса, валака, парпатака, сандал, гудучи; бхунимба, гхана, патола, кустумбури — устраняют жажду.
27
बृहतीद्वयवृक्षरुहापुष्करमूलाभयाकणाशृङ्ग्यः हिध्मां निघ्नन्ति शटी दुरालभा बदरबीजं च
бр̣хатӣдвайавр̣кш̣аруха̄пуш̣карамӯла̄бхайа̄кан̣а̄ш́р̣н̇гйах̣ хидхма̄м̣ нигхнанти ш́ат̣ӣ дура̄лабха̄ бадарабӣджам̣ ча
Оба вида брихати, врикшаруха, корень пушкары, харитаки, кана, шринги; шатхи, дуралабха, семя бадары — устраняют икоту.
28
शामानन्ता पद्मा कट्वङ्गः पद्मकेसरं लोध्रम् धातकिकुसुमसमङ्गामोचरसाम्रास्थि विड्ग्रहणम्
ш́а̄ма̄нанта̄ падма̄ кат̣ван̇гах̣ падмакесарам̣ лодхрам дха̄такикусумасаман̇га̄мочараса̄мра̄стхи вид̣грахан̣ам
Шьяма, ананта, падма, катванга, тычинки лотоса, лодхра; цветок дхатаки, самангха, мочараса, косточка манго — скрепляют кал.
29
जम्बूसल्लकिमधुकं नीलोत्पलकच्छुरातिलश्र्याह्वम् भृष्टा च मृत् पयस्या सशाल्मली विड्विरजनानि
джамбӯсаллакимадхукам̣ нӣлотпалакаччхура̄тилаш́рйа̄хвам бхр̣ш̣т̣а̄ ча мр̣т пайасйа̄ саш́а̄лмалӣ вид̣вираджана̄ни
Джамбу, саллаки, солодка, синий лотос, каччхура, кунжут, шряхва; обожжённая земля, паясья, вместе с шалмали — очищают кал.
30
जम्ब्वाम्रोदुम्बरवटकपीतनप्लक्षपिप्पलाश्मन्तम् भल्लातसोमवल्कं मूत्रग्रहणाय् निर्दिष्टम्
джамбва̄мродумбарават̣акапӣтанаплакш̣апиппала̄ш́мантам бхалла̄тасомавалкам̣ мӯтраграхан̣а̄й нирдиш̣т̣ам
Джамбу, манго, удумбара, вата, капитана, плакша, пиппала, ашмантака; бхаллата, сомавалка — указаны для задержки мочи.
31
कमलनलिनकुमुद मधुकसौगन्धिकधातकीलताकुसुमम् मूत्रं नयति विरागं सोत्पलशतपत्रपुण्डरीकं च
камаланалинакумуда мадхукасаугандхикадха̄такӣлата̄кусумам мӯтрам̣ найати вира̄гам̣ сотпалаш́атапатрапун̣д̣арӣкам̣ ча
Лотос камала, налина, кумуда, солодка, благовонный лотос, цветок лианы дхатаки, вместе с утпалой, шатапатрой, пундарикой — приводят мочу к чистому [состоянию].
32
वृक्षादनीश्वदंष्ट्रादर्भेत्कटवसुकवशिरकुशकाशाः मूत्रं विरेचयेयुर्गुन्द्रा पाषाणभेदश्च
вр̣кш̣а̄данӣш́вадам̣ш̣т̣ра̄дарбхеткат̣авасукаваш́иракуш́ака̄ш́а̄х̣ мӯтрам̣ виречайейургундра̄ па̄ш̣а̄н̣абхедаш́ча
Врикшадани, швадамштра, дарбха, иткхата, васука, вашира, куша, каша; гундра, пашанабхеда — вызывают выведение мочи.
33
द्राक्षामलकपुनर्नबवृश्चीवदुरालभाभयाकृष्णाः कासं घ्नन्ति सशृङ्गी तामलकी कण्टकारी च
дра̄кш̣а̄малакапунарнабавр̣ш́чӣвадура̄лабха̄бхайа̄кр̣ш̣н̣а̄х̣ ка̄сам̣ гхнанти саш́р̣н̇гӣ та̄малакӣ кан̣т̣ака̄рӣ ча
Виноград, амалаки, пунарнава, вришчива, дуралабха, харитаки, кришна; вместе с шринги, тамалаки, кантакарикой — устраняют кашель.
34
चण्डाम्लवेतसशटी तामलकीसुरसहिङ्गुजीवन्त्यः पुष्करमूलैलागुरुवर्गो ऽयं श्वासशमनाय
чан̣д̣а̄млаветасаш́ат̣ӣ та̄малакӣсурасахин̇гуджӣвантйах̣ пуш̣карамӯлаила̄гуруварго 'йам̣ ш́ва̄саш́амана̄йа
Чанда, амлаветаса, шатхи, тамалаки, сураса, хингу, дживанти; корень пушкары, эла, агуру — такова группа для успокоения одышки.
35
द्राक्षापीलुपरूषकमञ्जिष्ठासारिवामृतापाठाः त्रिफला चेति गणो ऽयं ज्वरस्य शमनाय् निर्दिष्टः
дра̄кш̣а̄пӣлупарӯш̣акаман̃джиш̣т̣ха̄са̄рива̄мр̣та̄па̄т̣ха̄х̣ трипхала̄ чети ган̣о 'йам̣ джварасйа ш́амана̄й нирдиш̣т̣ах̣
Виноград, пилу, паруша, манджиштха, сарива, амрита, патха; а также трифала — такова группа, указанная для успокоения лихорадки.
36
दाडिमफल्गुपरूषकप्रियालयवषष्टिकेक्षुबदराणि श्रमनाशनानि विद्याद् द्राक्षाखर्ज्जूरसहितानि
да̄д̣имапхалгупарӯш̣акаприйа̄лайаваш̣аш̣т̣икекш̣убадара̄н̣и ш́рамана̄ш́ана̄ни видйа̄д дра̄кш̣а̄кхарджджӯрасахита̄ни
Гранат, пхалгу, паруша, приялу, ячмень, шаштика, тростник, бадара, вместе с виноградом и финиками — знай, что [они] устраняют усталость.
37
पद्मकलाजोशीरं मधुकोत्पलसारिवासितोदीच्यम् काश्मर्यफलं चन्दनमेष गणो दाहहा प्रोक्तः
падмакала̄джош́ӣрам̣ мадхукотпаласа̄рива̄ситодӣчйам ка̄ш́марйапхалам̣ чанданамеш̣а ган̣о да̄хаха̄ проктах̣
Падмака, жареное зерно, ушира, солодка, утпала, сарива, белая ушира; плод кашмари, сандал — эта группа провозглашена устраняющей жжение.
38
नतनागरागुरुवचाधान्यकभूतीकपिप्पलीव्याघ्रयः शीतं शमयन्त्यचिरात् स्योनाकः साग्निमन्थश्च
натана̄гара̄гурувача̄дха̄нйакабхӯтӣкапиппалӣвйа̄гхрайах̣ ш́ӣтам̣ ш́амайантйачира̄т сйона̄ках̣ са̄гнимантхаш́ча
Тагара, сушёный имбирь, агуру, вача, кориандр, бхутика, пиппали, вьяграхи; шьонака, вместе с агнимантхой — быстро устраняют холод.
39
तिन्दुकप्रियालवीजकसप्तच्छदखदिरकदरबदराणि अरिमेदवाजिकर्णौ ककुभश्चोदर्दशमनानि
тиндукаприйа̄лавӣджакасаптаччхадакхадиракадарабадара̄н̣и аримедава̄джикарн̣ау какубхаш́чодардаш́амана̄ни
Тиндука, приялу, виджака, саптачхада, кхадира, кадара, бадара; аримеда, ваджикарна, какубха — устраняют крапивницу.
40
काकोल्येला सेव्यं निदिग्धिके शालिपृश्निपर्ण्यौ च घ्नन्त्यङ्गमर्दमचिराचन्दनमधुकोरुबूकं च
ка̄колйела̄ севйам̣ нидигдхике ш́а̄липр̣ш́нипарн̣йау ча гхнантйан̇гамардамачира̄чанданамадхукорубӯкам̣ ча
Каколи, эла, севья, оба вида нидигдхики, шали, пришнипарни, вместе с сандалом, солодкой, урубукой — быстро устраняют боль в теле.
41
दीप्यकमरिचाजाजीगण्डीरं साजगन्धमथ शूलम् शमयति सपञ्चकोलं शोफं दशमूलमाद्यं च
дӣпйакамарича̄джа̄джӣган̣д̣ӣрам̣ са̄джагандхаматха ш́ӯлам ш́амайати сапан̃чаколам̣ ш́опхам̣ даш́амӯлама̄дйам̣ ча
Дипьяка, чёрный перец, аджаджи, гандира, вместе с аджагандхой, а также панчакола — успокаивают боль; изначальная дашамула [устраняет] отёк.
42
मधुमधुकलाजगैरिकफलिनीमोचरसमृत्कपालानि संस्थापयन्ति रुधिरं रुधिरं च सशर्करं लोध्रम्
мадхумадхукала̄джагаирикапхалинӣмочарасамр̣ткапа̄ла̄ни сам̣стха̄пайанти рудхирам̣ рудхирам̣ ча саш́аркарам̣ лодхрам
Мёд, солодка, жареное зерно, гайрика, фалини, мочараса, обожжённый глиняный черепок — останавливают кровь; и лодхра с сахаром — [также останавливает] кровь.
43
शैलैलवालुकट्फलमोचरसाशोकपद्मकशिरीषम् स्थापयति वेदनामथ सहतुङ्गकदम्बविदुलं च
ш́аилаилава̄лукат̣пхаламочараса̄ш́окападмакаш́ирӣш̣ам стха̄пайати ведана̄матха сахатун̇гакадамбавидулам̣ ча
Шайла, элаваалу, катпхала, мочараса, ашока, падмака, шириша, вместе с тунгой, кадамбой, видулой — устраняют боль.
44
कैडर्यहिङ्गुचोरकपलङ्कषाशोकरोहिणिवयस्थाः पूत्यरिमेदो जटिलागोलोमिवचाश्च संज्ञादाः
каид̣арйахин̇гучоракапалан̇каш̣а̄ш́окарохин̣ивайастха̄х̣ пӯтйаримедо джат̣ила̄голомивача̄ш́ча сам̣джн̃а̄да̄х̣
Кайдарья, хингу, чорака, палангкша, ашока, рохини, ваястха, путикаранджа, аримеда, джатила, голоми, вача — восстанавливают сознание.
45
ऐन्द्री दूर्वामोघाविष्वक्सेना व्यथा शिवारिष्टा ब्राह्मी सवाट्यपुष्पी शतवीर्या स्थापयेद् गर्भम्
аиндрӣ дӯрва̄могха̄виш̣ваксена̄ вйатха̄ ш́ива̄риш̣т̣а̄ бра̄хмӣ сава̄т̣йапуш̣пӣ ш́атавӣрйа̄ стха̄пайед гарбхам
Аиндри, дурва, амогха, вишваксена, вьятха, шива, ариста, брахми, вместе с ватьей, пушпи, шатавирьей — удерживают беременность.
46
अमृता पथ्या धात्री जीवन्ती श्रेयसी स्थिरायुक्ता मण्डूकपर्ण्यतिरसा स्थापयति पुनर्नवा च वयः
амр̣та̄ патхйа̄ дха̄трӣ джӣвантӣ ш́рейасӣ стхира̄йукта̄ ман̣д̣ӯкапарн̣йатираса̄ стха̄пайати пунарнава̄ ча вайах̣
Амрита, харитаки, дхатри, дживанти, шреяси, вместе со стхирой, мандукапарни, атирасой, пунарнавой — сохраняют [молодость] возраста.
47
इति नानाविधव्याधिविघातार्थमुदाहृताः योगा रोगातुरवशात् कल्पयेत्तान् यथायथम्
ити на̄на̄видхавйа̄дхивигха̄та̄ртхамуда̄хр̣та̄х̣ йога̄ рога̄тураваш́а̄т калпайетта̄н йатха̄йатхам
Так изложены эти сочетания для устранения разнообразных болезней; их следует применять соответственно [конкретной] болезни больного.