Апасмара чикитса — чикитса стхана | Чикитса стхана

Астанга-санграха · Чикитса стхана · Глава 19 · 18 стихов

Апасмара чикитса — лечение эпилепсии

Глава 19 Чикитса стханы — лечебный раздел о лечение эпилепсии. Вагбхата описывает лечение детально, с конкретными формулами и дозировками.

अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄тах̣ ш́вайатхучикитситам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

श्वयथुषु दोषजेषु सर्वेषु सर्वसरेष्वामानुबद्धेषु लङ्घन पाचनशोधनान्यादौ योजयेत् स्नेहजेषु विरूक्षणान्यौषधानि विरूक्षणोत्थेषु स्नेहनानि तत्रामजेषु लङ्घितवतो लघ्वन्नमशितस्य भद्रदारुनागरमरिचप्रतिविषाविडङ्गेन्द्रयवानुष्णाम्बुना नागरदेवदारुपथ्यावर्षाभ्वो वा पञ्चकोलकाजाजीनिदिग्धिकामुस्तपाठारजनीर्वा मूत्रवर्तिं वा नवायसं वा गुरुभिन्नपुरीषस्तु तक्रं सव्योषसौवर्चलक्षौद्रम् गुडहरीतकीं वा शीलयेत्

ш́вайатхуш̣у дош̣аджеш̣у сарвеш̣у сарвасареш̣ва̄ма̄нубаддхеш̣у лан̇гхана па̄чанаш́одхана̄нйа̄дау йоджайет снехаджеш̣у вирӯкш̣ан̣а̄нйауш̣адха̄ни вирӯкш̣ан̣оттхеш̣у снехана̄ни татра̄маджеш̣у лан̇гхитавато лагхваннамаш́итасйа бхадрада̄руна̄гарамаричапративиш̣а̄вид̣ан̇гендрайава̄нуш̣н̣а̄мбуна̄ на̄гарадевада̄рупатхйа̄варш̣а̄бхво ва̄ пан̃чаколака̄джа̄джӣнидигдхика̄мустапа̄т̣ха̄раджанӣрва̄ мӯтравартим̣ ва̄ нава̄йасам̣ ва̄ гурубхиннапурӣш̣асту такрам̣ савйош̣асауварчалакш̣аудрам гуд̣ахарӣтакӣм̣ ва̄ ш́ӣлайет

इतरस्त्रिवृत्त्र्यूषणकटुरोहिण्ययश्चूर्णानि त्रिफलाक्वाथेन व्योषयवक्षारायोरजांसि वा बिभीतककल्कं वा तण्डुलाम्बुना गुग्गुलुं वा गोमूत्रेण हरीतकीं वा तुल्यगुडां वा शुण्ठीं पुनर्नवकषायानुपानाम् आर्द्रकं वा तुल्यगुडमर्धपलाभिवृद्धं पञ्चपलप्रकर्षं प्रयुञ्जीत मासमयं प्रयोगः शोफशोषार्शः श्वासकासप्रसेकपीनसालसकाग्निसादगुल्मोदरप्रमेहपाण्डुकामलामनोविकारानपहरति आर्द्रकरसं वा शालिक्षीराहारः पिबेत्

итарастривр̣ттрйӯш̣ан̣акат̣урохин̣йайаш́чӯрн̣а̄ни трипхала̄ква̄тхена вйош̣айавакш̣а̄ра̄йораджа̄м̣си ва̄ бибхӣтакакалкам̣ ва̄ тан̣д̣ула̄мбуна̄ гуггулум̣ ва̄ гомӯтрен̣а харӣтакӣм̣ ва̄ тулйагуд̣а̄м̣ ва̄ ш́ун̣т̣хӣм̣ пунарнавакаш̣а̄йа̄нупа̄на̄м а̄рдракам̣ ва̄ тулйагуд̣амардхапала̄бхивр̣ддхам̣ пан̃чапалапракарш̣ам̣ прайун̃джӣта ма̄самайам̣ прайогах̣ ш́опхаш́ош̣а̄рш́ах̣ ш́ва̄сака̄сапрасекапӣнаса̄ласака̄гниса̄дагулмодарапрамехапа̄н̣д̣ука̄мала̄мановика̄ра̄напахарати а̄рдракарасам̣ ва̄ ш́а̄ликш̣ӣра̄ха̄рах̣ пибет

निवृत्तामदोषः शृतानि पयांसि सर्पींषि च त्रिकटुकैरण्डश्यामामूलैः सिद्धं क्षीरम् महौषधमुरुङ्गीमूलाभ्यां वा वर्षाभूमयूरकपञ्चकोलैर्वा कुम्भनिकुम्भव्योषाग्निकैर्वा करभीक्षीरवृत्तिर्वा स्यात् गोमूत्रं महषीमूत्रं वा सक्षीरं क्षीराशनः पिबेत्

нивр̣тта̄мадош̣ах̣ ш́р̣та̄ни пайа̄м̣си сарпӣм̣ш̣и ча трикат̣укаиран̣д̣аш́йа̄ма̄мӯлаих̣ сиддхам̣ кш̣ӣрам махауш̣адхамурун̇гӣмӯла̄бхйа̄м̣ ва̄ варш̣а̄бхӯмайӯракапан̃чаколаирва̄ кумбханикумбхавйош̣а̄гникаирва̄ карабхӣкш̣ӣравр̣ттирва̄ сйа̄т гомӯтрам̣ махаш̣ӣмӯтрам̣ ва̄ сакш̣ӣрам̣ кш̣ӣра̄ш́анах̣ пибет

दाडिमयवानीयवानकधनिकापाठाम्लवेतसमरिचपञ्चकोलबिल्वफलयावशूकानक्षमात्रान् सलिलाढके विपाच्य तत्कषायेण घृतप्रस्थं साधयेच्छोफार्शोगुल्ममेहाग्निसादहरम् अर्शोविहितविधिना चित्रकदध्नो नवनीतमाददीत तच्चित्रकमूलगर्भं सचित्रककल्कतक्रसिद्धं समानं पूर्वेण

да̄д̣имайава̄нӣйава̄накадханика̄па̄т̣ха̄млаветасамаричапан̃чаколабилвапхалайа̄ваш́ӯка̄накш̣ама̄тра̄н салила̄д̣хаке випа̄чйа таткаш̣а̄йен̣а гхр̣тапрастхам̣ са̄дхайеччхопха̄рш́огулмамеха̄гниса̄дахарам арш́овихитавидхина̄ читракададхно наванӣтама̄дадӣта таччитракамӯлагарбхам̣ сачитракакалкатакрасиддхам̣ сама̄нам̣ пӯрвен̣а

यथादोषोच्छ्रयं च धान्वन्तरं कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्तं महातिक्तमुदरोक्तानि वा तिल्वकचतुर्थानि घृतानि पाययेत्

йатха̄дош̣оччхрайам̣ ча дха̄нвантарам̣ калйа̄н̣акам̣ пан̃чагавйам̣ тиктам̣ маха̄тиктамударокта̄ни ва̄ тилвакачатуртха̄ни гхр̣та̄ни па̄йайет

दशमूलक्वाथकंसे पथ्याशतं गुडतुलोन्मिश्रमाधिश्रयेत् लेहीभूते तत्र त्रिकटुकत्रिजातकयवक्षारचूर्णं प्रक्षिपेत् क्षौद्रार्धप्रस्थं च एता दशमूलहरीतक्यो ऽतिप्रवृद्धमपि श्वयथुमुदरारोचकाविपाकपाण्डुरोगगुल्ममेहश्वासकासकार्श्यामवाताम्लपित्तमूत्रशुक्रदोषांश्च निघ्नन्ति

даш́амӯлаква̄тхакам̣се патхйа̄ш́атам̣ гуд̣атулонмиш́рама̄дхиш́райет лехӣбхӯте татра трикат̣укатриджа̄такайавакш̣а̄рачӯрн̣ам̣ пракш̣ипет кш̣аудра̄рдхапрастхам̣ ча ета̄ даш́амӯлахарӣтакйо 'типравр̣ддхамапи ш́вайатхумудара̄рочака̄випа̄капа̄н̣д̣урогагулмамехаш́ва̄сака̄сака̄рш́йа̄мава̄та̄млапиттамӯтраш́украдош̣а̄м̣ш́ча нигхнанти

शठीपुष्करमूलकारवीचित्रकाजाजीजीवन्तीबिल्वमध्ययवक्षारवृक्षाम्लैर्दशमूलेन च परिगृहीतानि घृततैलभृष्टानि पेयादीन्यन्नान्यल्पस्नेहलवणान्युपकल्पयेत् स्पर्शसुखांश्चाभ्यङ्गप्रदेहसेकान्

ш́ат̣хӣпуш̣карамӯлака̄равӣчитрака̄джа̄джӣджӣвантӣбилвамадхйайавакш̣а̄равр̣кш̣а̄млаирдаш́амӯлена ча паригр̣хӣта̄ни гхр̣татаилабхр̣ш̣т̣а̄ни пейа̄дӣнйанна̄нйалпаснехалаван̣а̄нйупакалпайет спарш́асукха̄м̣ш́ча̄бхйан̇гапрадехасека̄н

शैलेयस्थौणेयकश्रीवेष्टकागरुदेवदारुहरेणुकाकुष्ठध्यामकपद्मकमांसीमागधिकावन्यधान्यतालीसपत्रकचतुर्जातकपलाशाम्बुदाम्बुप्रियङ्गुस्पृक्कानखैः श्लक्ष्णपिष्टैस्तैलमभ्यङ्गं पचेत् तैश्च प्रदेहं कुर्यात् सर्षपसौवर्चलसैन्धवशार्ङ्गेष्टाभिश्च केवलैर्वाक्षमज्जाभिः

ш́аилейастхаун̣ейакаш́рӣвеш̣т̣ака̄гарудевада̄рухарен̣ука̄куш̣т̣хадхйа̄макападмакама̄м̣сӣма̄гадхика̄ванйадха̄нйата̄лӣсапатракачатурджа̄такапала̄ш́а̄мбуда̄мбуприйан̇гуспр̣кка̄накхаих̣ ш́лакш̣н̣апиш̣т̣аистаиламабхйан̇гам̣ пачет таиш́ча прадехам̣ курйа̄т сарш̣апасауварчаласаиндхаваш́а̄рн̇геш̣т̣а̄бхиш́ча кевалаирва̄кш̣амаджджа̄бхих̣

विशेषतश्चैकाङ्गजेषु पुनर्नवहिंस्राकोशातकीकरवीरकिंशुकातिविषर्धिवृद्धिमूषिकपर्णीहस्तिकर्णनलिकानाकुलीस्थूलकाकादनीसालत्रिफलादेवदारुलोध्रतालपर्णीदशपत्रिकाजयन्तीभिः प्रलेपः

виш́еш̣аташ́чаика̄н̇гаджеш̣у пунарнавахим̣сра̄кош́а̄такӣкаравӣраким̣ш́ука̄тивиш̣ардхивр̣ддхимӯш̣икапарн̣ӣхастикарн̣аналика̄на̄кулӣстхӯлака̄ка̄данӣса̄латрипхала̄девада̄рулодхрата̄лапарн̣ӣдаш́апатрика̄джайантӣбхих̣ пралепах̣

मूलकतोयेन कवोष्णेन वृक्षकार्कनक्तमालनिम्बवर्षाभूक्वाथेन वा स्नानम्

мӯлакатойена кавош̣н̣ена вр̣кш̣ака̄рканактама̄ланимбаварш̣а̄бхӯква̄тхена ва̄ сна̄нам

अथानिलजे श्वयथौ त्रिवृतमेरण्डतैलं वार्धमासं मासं वा पिबेत् एरण्डतैलमेव च विड्वातसङ्गे प्राग्भक्तं पयसा रसैर्वा वातहराभ्यङ्गस्वेदोपनाहांश्च कुर्यात् विशेषेण चैकाङ्गगे मातुलुङ्गाग्निमन्थशुण्ठी देवदारुहिंस्राप्रलेपः

атха̄ниладже ш́вайатхау тривр̣тамеран̣д̣атаилам̣ ва̄рдхама̄сам̣ ма̄сам̣ ва̄ пибет еран̣д̣атаиламева ча вид̣ва̄тасан̇ге пра̄гбхактам̣ пайаса̄ расаирва̄ ва̄тахара̄бхйан̇гасведопана̄ха̄м̣ш́ча курйа̄т виш́еш̣ен̣а чаика̄н̇гаге ма̄тулун̇га̄гнимантхаш́ун̣т̣хӣ девада̄рухим̣сра̄пралепах̣

पित्तजे न्यग्रोधादिसिद्धं सर्पिः पिबेत् तिक्तकं वा मूर्छारतितृड्दाहेषु क्षीरम् तदेव तु स्रंसनार्थी मूत्रयुक्तम् अभयामरदारुमधुककटुकादन्तीचन्दननिचुलपटोलमूर्वादार्वीत्रायमाणोपकुल्याविशालाक्वाथः ससर्पिरुपयुक्तः श्वयथुविषवीसर्पज्वरदाहपिपासान्तःसन्तापसन्निपातानुपशमयति घृतक्षीरक्षीरिवृक्षवेतसमञ्जिष्ठामृणालचन्दनादिभिः शीतवीर्यैः कल्पयेदभ्यङ्गादीन्

питтадже нйагродха̄дисиддхам̣ сарпих̣ пибет тиктакам̣ ва̄ мӯрчха̄ратитр̣д̣да̄хеш̣у кш̣ӣрам тадева ту срам̣сана̄ртхӣ мӯтрайуктам абхайа̄марада̄румадхукакат̣ука̄дантӣчандананичулапат̣оламӯрва̄да̄рвӣтра̄йама̄н̣опакулйа̄виш́а̄ла̄ква̄тхах̣ сасарпирупайуктах̣ ш́вайатхувиш̣авӣсарпаджварада̄хапипа̄са̄нтах̣санта̄пасаннипа̄та̄нупаш́амайати гхр̣такш̣ӣракш̣ӣривр̣кш̣аветасаман̃джиш̣т̣ха̄мр̣н̣а̄лачандана̄дибхих̣ ш́ӣтавӣрйаих̣ калпайедабхйан̇га̄дӣн

कफोत्थे त्वारग्वधादिसाधितं तैलं पिबेत् क्षारमूत्रतक्रासवारिष्टांश्च भल्लातकचित्रकव्योषविडङ्गबृहतीफलानि पृथक् प्रस्थांशान्यच्छधान्याम्लद्रोणे गोमयाग्निना त्रिभागशेषमवतारयेत् तत्पूतशीतं मस्तुकलशेन सितोपलातुलया च युक्तमग्निकमागधिकाकल्कलिप्ते दृढे भाण्डे समावाप्य वैहायसे सुगुप्तं स्थापयेत् ततो दशाहस्थितो ऽयमुपयुक्तो भल्लातकारिष्टः शोफोदरार्शोभगन्दरग्रहणीकृमिकुष्ठमेहकार्श्यकिक्कसान् सत्वरमपनयति

капхоттхе тва̄рагвадха̄диса̄дхитам̣ таилам̣ пибет кш̣а̄рамӯтратакра̄сава̄риш̣т̣а̄м̣ш́ча бхалла̄такачитракавйош̣авид̣ан̇габр̣хатӣпхала̄ни пр̣тхак прастха̄м̣ш́а̄нйаччхадха̄нйа̄младрон̣е гомайа̄гнина̄ трибха̄гаш́еш̣амавата̄райет татпӯташ́ӣтам̣ мастукалаш́ена ситопала̄тулайа̄ ча йуктамагникама̄гадхика̄калкалипте др̣д̣хе бха̄н̣д̣е сама̄ва̄пйа ваиха̄йасе сугуптам̣ стха̄пайет тато даш́а̄хастхито 'йамупайукто бхалла̄така̄риш̣т̣ах̣ ш́опходара̄рш́обхагандараграхан̣ӣкр̣микуш̣т̣хамехака̄рш́йакиккаса̄н сатварамапанайати

त्रिफलामरिचद्राक्षापिप्पलीकाश्मर्यफलानां प्रत्येकं शतं गुडतुलामुदकद्रोणं च मधुलिप्तभाजनस्थं सप्ताहमुष्णे काले द्विसप्ताहं शीते धारयेत् अयमष्टशतरिष्टः समानः पूर्वेण पुराणपिण्याककृष्णाशिग्रुत्वगतसीसिकता मूत्रपिष्टाः सुखोष्णाः प्रलेपे दद्यात् एक्राङ्गगे तु कालासरलाजशृङ्ग्यजगन्धाश्वगन्धैकैषिकाः शुण्ठीकुलत्थतर्कारीकुष्ठार्जकचित्रकजलमूत्राणि स्नाने चण्डागरुणी विलेपने

трипхала̄маричадра̄кш̣а̄пиппалӣка̄ш́марйапхала̄на̄м̣ пратйекам̣ ш́атам̣ гуд̣атула̄мудакадрон̣ам̣ ча мадхулиптабха̄джанастхам̣ сапта̄хамуш̣н̣е ка̄ле двисапта̄хам̣ ш́ӣте дха̄райет айамаш̣т̣аш́атариш̣т̣ах̣ сама̄нах̣ пӯрвен̣а пура̄н̣апин̣йа̄какр̣ш̣н̣а̄ш́игрутвагатасӣсиката̄ мӯтрапиш̣т̣а̄х̣ сукхош̣н̣а̄х̣ пралепе дадйа̄т екра̄н̇гаге ту ка̄ла̄сарала̄джаш́р̣н̇гйаджагандха̄ш́вагандхаикаиш̣ика̄х̣ ш́ун̣т̣хӣкулаттхатарка̄рӣкуш̣т̣ха̄рджакачитракаджаламӯтра̄н̣и сна̄не чан̣д̣а̄гарун̣ӣ вилепане

संसर्गसन्निपातयोर्यथादोषोदयमिदमेव साधनम् एकदेशाश्रये च श्वयथौ यथासन्नं वमनादीनि रक्तावसेचनं च कुर्वीतेति भवति चात्र

сам̣саргасаннипа̄тайорйатха̄дош̣одайамидамева са̄дханам екадеш́а̄ш́райе ча ш́вайатхау йатха̄саннам̣ вамана̄дӣни ракта̄васечанам̣ ча курвӣтети бхавати ча̄тра

प्रायो ऽभिघातादनिलः सरक्तः शोफं सरागं प्रकरोति तत्र विसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म

пра̄йо 'бхигха̄та̄данилах̣ сарактах̣ ш́опхам̣ сара̄гам̣ пракароти татра висарпанунма̄рутарактанучча ка̄рйам̣ виш̣агхнам̣ виш̣адже ча карма

ग्राम्याब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं तिलान्नं गौडं पिष्टान्नं दधिसलवणं पिच्छिलं मद्यमम्लम् धाना वल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च

гра̄мйа̄бджа̄нӯпам̣ пиш́итамабалам̣ ш́уш̣каш́а̄кам̣ тила̄ннам̣ гауд̣ам̣ пиш̣т̣а̄ннам̣ дадхисалаван̣ам̣ пиччхилам̣ мадйамамлам дха̄на̄ валлӯрам̣ самаш́анаматхо гурваса̄тмйам̣ вида̄хи свапнам̣ ча̄ра̄трау ш́вайатхугадава̄н варджайенмаитхунам̣ ча