Муттра рога чикитса — чикитса стхана | Чикитса стхана

Астанга-санграха · Чикитса стхана · Глава 20 · 17 стихов

Муттра рога чикитса — лечение мочевых расстройств

Глава 20 Чикитса стханы — лечебный раздел о лечение мочевых расстройств. Вагбхата описывает лечение детально, с конкретными формулами и дозировками.

अथातो विसर्पचिकित्सितं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄то висарпачикитситам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

पूर्वरूपेष्वेव सर्वविसर्पाणां लङ्घनं रूक्षणं सिरामोक्षणमुल्लेखनं विरेचनं च कुर्यात् न तु कदाचिदपि स्नेहनम्

пӯрварӯпеш̣вева сарвависарпа̄н̣а̄м̣ лан̇гханам̣ рӯкш̣ан̣ам̣ сира̄мокш̣ан̣амуллекханам̣ виречанам̣ ча курйа̄т на ту када̄чидапи снеханам

निरामेषु क्षीणकफेषु च शीतवीर्याणि सर्पींषि तिक्तकत्रायमाणाघृतादीनि पाने दद्यात् तत्र मदनेन्द्रयवपटोलपिचुमन्दमधुकेक्षुरसान् वमने ऽवचारयेत् द्राक्षात्रिवृत्त्रिफलात्रायमाणा विरेचने

нира̄меш̣у кш̣ӣн̣акапхеш̣у ча ш́ӣтавӣрйа̄н̣и сарпӣм̣ш̣и тиктакатра̄йама̄н̣а̄гхр̣та̄дӣни па̄не дадйа̄т татра маданендрайавапат̣олапичумандамадхукекш̣ураса̄н вамане 'вача̄райет дра̄кш̣а̄тривр̣ттрипхала̄тра̄йама̄н̣а̄ виречане

मुस्तदेवदारुकुष्ठशताह्वावाराहीधान्याककृष्णगन्धावंशार्तगलान् लेपसेकेष्वनिलजे ह्रस्ववढ्रवल्लीकण्टकपञ्चमूलानि च

мустадевада̄рукуш̣т̣хаш́ата̄хва̄ва̄ра̄хӣдха̄нйа̄какр̣ш̣н̣агандха̄вам̣ш́а̄ртагала̄н лепасекеш̣ваниладже храсвавад̣храваллӣкан̣т̣акапан̃чамӯла̄ни ча

पित्ते तु कमलोत्पलशैवालपङ्कदूर्वामृणालशृङ्गाटककशेरुकशर्कराद्रीबेरकुचन्दनमुक्तामणिगैरिकपयस्याप्रपौण्डरीकमधुकपद्मकघृतक्षीराणि न्यग्रोधादिं च

питте ту камалотпалаш́аива̄лапан̇кадӯрва̄мр̣н̣а̄лаш́р̣н̇га̄т̣акакаш́ерукаш́аркара̄дрӣберакучанданамукта̄ман̣игаирикапайасйа̄прапаун̣д̣арӣкамадхукападмакагхр̣такш̣ӣра̄н̣и нйагродха̄дим̣ ча

श्लेष्मण्यजगन्धाश्वगन्धासरलकालकैषिकागरुवोचरास्नावचाशीतशिवेन्द्रवल्लीगोमूत्राणि वरणादिं च संसर्गे यथादोषबलं विकल्पयेत्

ш́леш̣ман̣йаджагандха̄ш́вагандха̄саралака̄лакаиш̣ика̄гарувочара̄сна̄вача̄ш́ӣташ́ивендраваллӣгомӯтра̄н̣и варан̣а̄дим̣ ча сам̣сарге йатха̄дош̣абалам̣ викалпайет

तत्र कफस्थानाश्रिते सामे पित्तस्थानगते च रूक्षा विशीताः प्रलेपपरिषेकाः

татра капхастха̄на̄ш́рите са̄ме питтастха̄нагате ча рӯкш̣а̄ виш́ӣта̄х̣ пралепапариш̣ека̄х̣

पित्ते तनवः सुशीताः सघृता वस्त्रान्तरिताः क्षणे क्षणे चापनीयान्ये प्रयोज्याः

питте танавах̣ суш́ӣта̄х̣ сагхр̣та̄ вастра̄нтарита̄х̣ кш̣ан̣е кш̣ан̣е ча̄панӣйа̄нйе прайоджйа̄х̣

द्वन्द्वजेषु यथायथं दोषांश्चिकित्सेत् विशेषेणाग्निविसर्पे महातिक्तकं पिबेत् ग्रन्थिविसर्पे रक्तपित्तसंसर्गमवेक्ष्य प्राग्लङ्घनादीनि विरेचनान्तानि शमनानि च योजयेत् ततो वातश्लेष्महरं कर्म

двандваджеш̣у йатха̄йатхам̣ дош̣а̄м̣ш́чикитсет виш́еш̣ен̣а̄гнивисарпе маха̄тиктакам̣ пибет грантхивисарпе рактапиттасам̣саргамавекш̣йа пра̄глан̇гхана̄дӣни виречана̄нта̄ни ш́амана̄ни ча йоджайет тато ва̄таш́леш̣махарам̣ карма

शूले च तदा स्निग्धाम्लोष्णाभिरुत्कारिकाभिर्ग्रन्थीनामुपनाहनम् वातकफविसर्पोक्तैश्च लेपस्तैरेव वा सिद्धेन तैलेन तोयेन वा परिषेकः लिम्पेद्वा शुष्कमूलकस्य कल्केन नक्तमालत्वचो वा बिभीतकेन वा विजयाक्षनागबलाग्निमन्थभूर्जग्रन्थिवंशपत्राणां वा

ш́ӯле ча тада̄ снигдха̄млош̣н̣а̄бхирутка̄рика̄бхиргрантхӣна̄мупана̄ханам ва̄такапхависарпоктаиш́ча лепастаирева ва̄ сиддхена таилена тойена ва̄ париш̣еках̣ лимпедва̄ ш́уш̣камӯлакасйа калкена нактама̄латвачо ва̄ бибхӣтакена ва̄ виджайа̄кш̣ана̄габала̄гнимантхабхӯрджагрантхивам̣ш́апатра̄н̣а̄м̣ ва̄

दन्तीचित्रकमूलत्वक्कासीसार्कस्नुहीक्षीरभल्लातकास्थिभिरुष्णैर्लेपः शिलामपि भिनत्ति दीर्घकालप्रसक्ते तु ग्रन्थौ त्रिफलां प्रयुञ्जीत मधुपिप्पलीर्वा मुस्तासक्तुभल्लातकानि वा सीघुमधुशर्करान् वा मातुलुङ्गरसानुविद्धां मदिरां वा गिरिजतुं वा गुल्मभेदनं वा तप्तलोहोपलादिपीडनं वा जत्रूर्ध्वगते तीक्ष्णधूमवमनानि च

дантӣчитракамӯлатвакка̄сӣса̄ркаснухӣкш̣ӣрабхалла̄така̄стхибхируш̣н̣аирлепах̣ ш́ила̄мапи бхинатти дӣргхака̄лапрасакте ту грантхау трипхала̄м̣ прайун̃джӣта мадхупиппалӣрва̄ муста̄сактубхалла̄така̄ни ва̄ сӣгхумадхуш́аркара̄н ва̄ ма̄тулун̇гараса̄нувиддха̄м̣ мадира̄м̣ ва̄ гириджатум̣ ва̄ гулмабхеданам̣ ва̄ тапталохопала̄дипӣд̣анам̣ ва̄ джатрӯрдхвагате тӣкш̣н̣адхӯмавамана̄ни ча

तथाप्यभेदे क्षारेणाग्निना वा दहेत् पाटयित्वा वा शस्त्रेण परिशोधयेत् विदग्धं वा रक्तमपनीयापनीय पुनःपुनः स्वेदयेत् एवं पर्यायेण रक्तपित्ते वातश्लेष्मणि चोत्तिष्ठेत

татха̄пйабхеде кш̣а̄рен̣а̄гнина̄ ва̄ дахет па̄т̣айитва̄ ва̄ ш́астрен̣а париш́одхайет видагдхам̣ ва̄ рактамапанӣйа̄панӣйа пунах̣пунах̣ сведайет евам̣ парйа̄йен̣а рактапитте ва̄таш́леш̣ман̣и чоттиш̣т̣хета

सर्वस्मिन् विसर्पे पर्यागते विदारिते च व्रणवत् तैलं च दार्वीविडङ्गकम्पिल्लकैः ग्रन्थिव्रणसाधनं साधयेत्

сарвасмин висарпе парйа̄гате вида̄рите ча вран̣ават таилам̣ ча да̄рвӣвид̣ан̇гакампиллакаих̣ грантхивран̣аса̄дханам̣ са̄дхайет

कर्दमके शीघ्रतरं सुतरां च वमनादीनि कृत्वा पुनर्जलौकोभिरसृगवसेचयेत् असृक्प्रक्लेदाद्धि त्वङ्मांससिरास्नावसङ्क्लेदो भवति पिबेच्च कषायं घनपटोलपिचुमन्दानाम् मुस्तोशीरामलकसारिवाणाम् चन्दनोत्पलयोः पटोलादिवर्गस्य वा घृतमिश्रं वा दार्वीत्वक्तिक्तापटोलयष्ट्याह्वारिष्टमसूरत्रिफलात्रायमाणानाम्

кардамаке ш́ӣгхратарам̣ сутара̄м̣ ча вамана̄дӣни кр̣тва̄ пунарджалаукобхираср̣гавасечайет аср̣кпракледа̄ддхи тван̇ма̄м̣сасира̄сна̄васан̇кледо бхавати пибечча каш̣а̄йам̣ гханапат̣олапичуманда̄на̄м мустош́ӣра̄малакаса̄рива̄н̣а̄м чанданотпалайох̣ пат̣ола̄диваргасйа ва̄ гхр̣тамиш́рам̣ ва̄ да̄рвӣтвактикта̄пат̣олайаш̣т̣йа̄хва̄риш̣т̣амасӯратрипхала̄тра̄йама̄н̣а̄на̄м

विरेकार्थं च त्रिवृच्चूर्णं सर्पिषा पयसा द्राक्षारसेन घर्माम्भसा वा पाययेत् त्रायमाणाशृतं पित्तोद्वृत्तो क्षीरमिति भवति चात्र

вирека̄ртхам̣ ча тривр̣ччӯрн̣ам̣ сарпиш̣а̄ пайаса̄ дра̄кш̣а̄расена гхарма̄мбхаса̄ ва̄ па̄йайет тра̄йама̄н̣а̄ш́р̣там̣ питтодвр̣тто кш̣ӣрамити бхавати ча̄тра

श्रेष्ठास्रस्रुतिरेवात्र विसर्पो ह्यसृगाश्रयः यच्च नासावसंसृष्टो रक्तपित्तेन जायते

ш́реш̣т̣ха̄срасрутирева̄тра висарпо хйаср̣га̄ш́райах̣ йачча на̄са̄васам̣ср̣ш̣т̣о рактапиттена джа̄йате

न घृतं बहुदोषाय देयं यन्न विरेचनम् तेन दोषो ह्युपस्तब्धस्त्वग्रक्तपिशितं पचेत्

на гхр̣там̣ бахудош̣а̄йа дейам̣ йанна виречанам тена дош̣о хйупастабдхастваграктапиш́итам̣ пачет