Гарбха вьяпат шарира — шарирастхана | Шарирастхана

Астанга-санграха · Шарирастхана · Глава 2 · 41 стихов

Гарбха вьяпат — патология плода

Глава 2 Шарирастханы Астанга-санграхи — «Гарбха вьяпат» — посвящена анатомическим и эмбриологическим аспектам: патология плода.

अथातो गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄то гарбха̄вакра̄нтим̣ ш́а̄рӣрам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

गते पुराणे रजसि नवे ऽवस्थिते शुद्धे गर्भस्याशये मार्गे च बीजात्मना शुक्रमविकृतमविकृतेन वायुना प्रेरितमन्यैश्च महाभूतैरनुगतमार्तवेनाभिमूर्च्छितमन्वक्षमेव रागादिक्लेशवशानुवर्तिना स्वकर्मचोदितेन मनोजवेन जीवेनाभिसंसृष्टं गर्भाशयमुपयाति

гате пура̄н̣е раджаси наве 'вастхите ш́уддхе гарбхасйа̄ш́айе ма̄рге ча бӣджа̄тмана̄ ш́украмавикр̣тамавикр̣тена ва̄йуна̄ преритаманйаиш́ча маха̄бхӯтаиранугатама̄ртавена̄бхимӯрччхитаманвакш̣амева ра̄га̄диклеш́аваш́а̄нувартина̄ свакармачодитена маноджавена джӣвена̄бхисам̣ср̣ш̣т̣ам̣ гарбха̄ш́айамупайа̄ти

कार्याणा च कारणानुविधायित्वात्तत्सभागतां प्रतिपद्यते तत एव च शुक्रस्य बाहुल्यात् पुमानार्तवस्य बाहुल्यात् स्त्री तयोः साम्येन नपुंसकम् शुक्रार्तवे ऽनिलेन खण्डशो भिन्ने यथाविभागमपत्यानामुत्पत्तिः विकृते वियोन्याकृतीनां च

ка̄рйа̄н̣а̄ ча ка̄ран̣а̄нувидха̄йитва̄ттатсабха̄гата̄м̣ пратипадйате тата ева ча ш́украсйа ба̄хулйа̄т пума̄на̄ртавасйа ба̄хулйа̄т стрӣ тайох̣ са̄мйена напум̣сакам ш́укра̄ртаве 'нилена кхан̣д̣аш́о бхинне йатха̄вибха̄гамапатйа̄на̄мутпаттих̣ викр̣те вийонйа̄кр̣тӣна̄м̣ ча

अथ नार्याः सद्योगृहीतगर्भायाश्च लिङ्गं योन्या बीजग्रहणं तृप्तिर्गरिमा स्फुरणं शुक्रार्तवयोरनुबन्धश्च तथा प्रहर्षो हृल्लासस्तन्द्राङ्गसादः प्रसेको हृदयव्यथा ग्लानिः पिपासा च क्रमेण तु व्यक्तगर्भायाः कुक्षिमात्रगौरवं क्षामनेत्रस्वरता योनिरोमसंलुलनं निद्रा जृम्भणं मूर्च्छा छर्दिररुचिः पादशोफो ऽम्ले ऽभिलाषस्तेषु तेषु चोच्चावचेषु भावेष्विति

атха на̄рйа̄х̣ садйогр̣хӣтагарбха̄йа̄ш́ча лин̇гам̣ йонйа̄ бӣджаграхан̣ам̣ тр̣птиргарима̄ спхуран̣ам̣ ш́укра̄ртавайоранубандхаш́ча татха̄ прахарш̣о хр̣лла̄састандра̄н̇гаса̄дах̣ прасеко хр̣дайавйатха̄ гла̄них̣ пипа̄са̄ ча крамен̣а ту вйактагарбха̄йа̄х̣ кукш̣има̄трагауравам̣ кш̣а̄манетрасварата̄ йониромасам̣луланам̣ нидра̄ джр̣мбхан̣ам̣ мӯрччха̄ чхардираручих̣ па̄даш́опхо 'мле 'бхила̄ш̣астеш̣у теш̣у чочча̄вачеш̣у бха̄веш̣вити

तस्याश्च रजोवाहिनां स्रोतसां वर्त्मान्युपरुध्यन्ते गर्भेण तस्मात्ततः परमार्तवं न दृश्यते ततस्तदधः प्रतिहतमपरमपरं चोपचीयमानमपरेत्याहुः जरायुरित्यन्ये स्थिते रक्ते रोमराजिः प्रादुर्भवति

тасйа̄ш́ча раджова̄хина̄м̣ сротаса̄м̣ вартма̄нйупарудхйанте гарбхен̣а тасма̄ттатах̣ парама̄ртавам̣ на др̣ш́йате татастададхах̣ пратихатамапарамапарам̣ чопачӣйама̄намапаретйа̄хух̣ джара̄йуритйанйе стхите ракте ромара̄джих̣ пра̄дурбхавати

जरायुशेषं चोर्ध्वमसृक् प्रतिपद्यते तस्मात् पीनकपोलपयोधरता कृष्णौष्ठचूचुकत्वं च स्तनाश्रयमेव च कफोपरञ्जितं स्तन्यतामुपगतं प्रसूतायाः पूनराहाररसेनाप्यायते

джара̄йуш́еш̣ам̣ чордхвамаср̣к пратипадйате тасма̄т пӣнакаполапайодхарата̄ кр̣ш̣н̣ауш̣т̣хачӯчукатвам̣ ча стана̄ш́райамева ча капхопаран̃джитам̣ станйата̄мупагатам̣ прасӯта̄йа̄х̣ пӯнара̄ха̄рарасена̄пйа̄йате

तत्र प्रथमे मासे कललं जायते द्वितीये घनः पेश्यर्बुदं वा तेभ्यः क्रमात् पुंस्त्रीनपुंसकानि तृतीये पञ्चधा प्ररोहति तद्यथा सक्थिनी बाहू शिरश्च सक्थ्यादिप्ररोहैककालमेव च सर्वमङ्गावयवेन्द्रियाणि युगपत्सम्भवन्त्यन्यत्र जन्मोत्तरकालजेभ्यो दन्तादिभ्यः क्रमेण तु स्फुटीभवन्ति एषा प्रकृतिः विकृतिरतो ऽन्यथा

татра пратхаме ма̄се калалам̣ джа̄йате двитӣйе гханах̣ пеш́йарбудам̣ ва̄ тебхйах̣ крама̄т пум̣стрӣнапум̣сака̄ни тр̣тӣйе пан̃чадха̄ прарохати тадйатха̄ сактхинӣ ба̄хӯ ш́ираш́ча сактхйа̄дипрарохаикака̄ламева ча сарваман̇га̄вайавендрийа̄н̣и йугапатсамбхавантйанйатра джанмоттарака̄ладжебхйо данта̄дибхйах̣ крамен̣а ту спхут̣ӣбхаванти еш̣а̄ пракр̣тих̣ викр̣тирато 'нйатха̄

यथास्वं च गर्भस्य पुंस्त्रीनपुंसकान्यतमलिङ्गानुरूपा भावा मनसि शरीरे च सन्तिष्ठन्ते वैशेषिकलिङ्गसङ्करे तु यतो भूयस्त्वं ततो ऽन्तरा भावाः

йатха̄свам̣ ча гарбхасйа пум̣стрӣнапум̣сака̄нйатамалин̇га̄нурӯпа̄ бха̄ва̄ манаси ш́арӣре ча сантиш̣т̣ханте ваиш́еш̣икалин̇гасан̇каре ту йато бхӯйаствам̣ тато 'нтара̄ бха̄ва̄х̣

तद्यथा क्लैब्यं भीरुत्वमवैशारद्यं मोहो ऽनवस्थानमधोगुरुत्वमसंहननं शैथिल्यं मार्दवं गर्भाशयबीजभागस्तथायुक्ताश्चापरे स्त्रीकरा भावाः ततो विपरीताः पुंस्कराः सङ्कीर्णा नपुंसकराः

тадйатха̄ клаибйам̣ бхӣрутвамаваиш́а̄радйам̣ мохо 'навастха̄намадхогурутвамасам̣хананам̣ ш́аитхилйам̣ ма̄рдавам̣ гарбха̄ш́айабӣджабха̄гастатха̄йукта̄ш́ча̄паре стрӣкара̄ бха̄ва̄х̣ тато випарӣта̄х̣ пум̣скара̄х̣ сан̇кӣрн̣а̄ напум̣сакара̄х̣

तदा चास्य वेदना प्रव्यक्ता भवति ततश्च तत्प्रभृति स्पन्दते ऽभिलाषं पञ्चेन्द्रियार्थेषु करोति

тада̄ ча̄сйа ведана̄ правйакта̄ бхавати таташ́ча татпрабхр̣ти спандате 'бхила̄ш̣ам̣ пан̃чендрийа̄ртхеш̣у кароти

मातृजं ह्यस्य हृदयं तद्रसहारिणीभिर्धर्मनीभिर्मातृहृदयेनाभिसम्बद्धं भवति तस्मात्तयोस्ताभिः श्रद्धा सम्पद्यते तथा च द्विहृदयां नारीं दौहृदिनीत्याचक्षते अन्ये तु पक्षत्रयात् प्रभृत्यापञ्चमान्मासाद्दौहृदकालमाहुः

ма̄тр̣джам̣ хйасйа хр̣дайам̣ тадрасаха̄рин̣ӣбхирдхарманӣбхирма̄тр̣хр̣дайена̄бхисамбаддхам̣ бхавати тасма̄ттайоста̄бхих̣ ш́раддха̄ сампадйате татха̄ ча двихр̣дайа̄м̣ на̄рӣм̣ даухр̣динӣтйа̄чакш̣ате анйе ту пакш̣атрайа̄т прабхр̣тйа̄пан̃чама̄нма̄са̄ддаухр̣дака̄лама̄хух̣

प्रार्थनायां च तीव्रायां काममहितमप्यस्यै हितोपसंहितं दद्यात् दौहृदविमाननाद्धि वायुः प्रकुपितो ऽन्तश्शरीरमनुचरन् गर्भस्य विनाशं वैरूप्यं वा कुर्यात् लब्धदौहृदा तु वीर्यवन्तं चिरायुषं च पुत्रं प्रसूते

пра̄ртхана̄йа̄м̣ ча тӣвра̄йа̄м̣ ка̄мамахитамапйасйаи хитопасам̣хитам̣ дадйа̄т даухр̣давима̄нана̄ддхи ва̄йух̣ пракупито 'нташ́ш́арӣраманучаран гарбхасйа вина̄ш́ам̣ ваирӯпйам̣ ва̄ курйа̄т лабдхадаухр̣да̄ ту вӣрйавантам̣ чира̄йуш̣ам̣ ча путрам̣ прасӯте

चतुर्थे ऽङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्तो गर्भश्च स्थिरो भवति पञ्चमे मनः प्रतिबुद्धतरं भवति मांसशोणितोपचयश्च षष्ठे केशरोमनखास्थिस्नाय्वादीन्यभिव्यक्तानि बलवर्णोपचयश्च सप्तमे सर्वाङ्गसम्पूर्णता

чатуртхе 'н̇гапратйан̇гавибха̄гах̣ правйакто гарбхаш́ча стхиро бхавати пан̃чаме манах̣ пратибуддхатарам̣ бхавати ма̄м̣саш́он̣итопачайаш́ча ш̣аш̣т̣хе кеш́ароманакха̄стхисна̄йва̄дӣнйабхивйакта̄ни балаварн̣опачайаш́ча саптаме сарва̄н̇гасампӯрн̣ата̄

अष्टमे गर्भश्च मातृतो गर्भतश्च माता रसहारिणीभिर्वाहिनीभिर्मुहर्मुहुरोजः परस्परमाददाते तस्मात्तदा गर्भिणी मुहुर्मुदिता भवति मुहुर्ग्लाना तथा गर्भः एवं गर्भस्य जन्म व्यापत्तिमत्तदा भवति ओजसो ऽनवस्थितत्वात् तथा ह्यस्य निष्क्रमणोन्मुखस्य परिवर्तनादीन्यनुभवत एवौजसा वियोगः यद्यपि च किञ्चित्कालमस्योच्छ्वसनं स्यात्तच्छिन्नस्येवाङ्गस्यौजस्संस्कारानुवृत्तिकृतम् जनन्यास्तु स्थिरौजस्कतयैकदेशेन रसे सङ्क्रान्ते ग्लानिरेवेति

аш̣т̣аме гарбхаш́ча ма̄тр̣то гарбхаташ́ча ма̄та̄ расаха̄рин̣ӣбхирва̄хинӣбхирмухармухуроджах̣ параспарама̄дада̄те тасма̄ттада̄ гарбхин̣ӣ мухурмудита̄ бхавати мухургла̄на̄ татха̄ гарбхах̣ евам̣ гарбхасйа джанма вйа̄паттиматтада̄ бхавати оджасо 'навастхитатва̄т татха̄ хйасйа ниш̣краман̣онмукхасйа паривартана̄дӣнйанубхавата евауджаса̄ вийогах̣ йадйапи ча кин̃читка̄ламасйоччхвасанам̣ сйа̄ттаччхиннасйева̄н̇гасйауджассам̣ска̄ра̄нувр̣ттикр̣там джананйа̄сту стхирауджаскатайаикадеш́ена расе сан̇кра̄нте гла̄ниревети

अन्ये पुनराहुः नैरृतभागत्वात्तत्र गर्भस्य मरणम् तस्मात् प्रसवप्रतिषेधार्थं स्त्री स्नाता शुचिर्ब्रह्मचारिणी देवताराधनपरा स्यात् मांसौदनबालिं चात्र निर्वपेत् तस्मिन्नेकदिवसातिक्रान्ते ऽपि प्रसवकालमाहुरासंवत्सरात् अतः परं विकारी भवति

анйе пунара̄хух̣ наирр̣табха̄гатва̄ттатра гарбхасйа маран̣ам тасма̄т прасавапратиш̣едха̄ртхам̣ стрӣ сна̄та̄ ш́учирбрахмача̄рин̣ӣ девата̄ра̄дханапара̄ сйа̄т ма̄м̣сауданаба̄лим̣ ча̄тра нирвапет тасминнекадиваса̄тикра̄нте 'пи прасавака̄лама̄хура̄сам̣ватсара̄т атах̣ парам̣ вика̄рӣ бхавати

गर्भस्तु मातुः पृष्ठाभिमुखो ललाटे कृताञ्जलिः सङ्कुचिताङ्गो गर्भष्ठे दक्षिणपार्श्वमाश्रित्यावतिष्ठते पुमान् वामं स्त्री मध्यं नपुंसकम् तत्र स्थितश्च गर्भो मातरि स्वपन्त्यां प्रबुद्धायां प्रबुध्यते परतन्त्रवृत्तेश्च गर्भस्य निषेकात् प्रभृति गर्भाशयोपस्नेहोपस्वेदौ वर्तनम्

гарбхасту ма̄тух̣ пр̣ш̣т̣ха̄бхимукхо лала̄т̣е кр̣та̄н̃джалих̣ сан̇кучита̄н̇го гарбхаш̣т̣хе дакш̣ин̣апа̄рш́вама̄ш́ритйа̄ватиш̣т̣хате пума̄н ва̄мам̣ стрӣ мадхйам̣ напум̣сакам татра стхиташ́ча гарбхо ма̄тари свапантйа̄м̣ прабуддха̄йа̄м̣ прабудхйате паратантравр̣ттеш́ча гарбхасйа ниш̣ека̄т прабхр̣ти гарбха̄ш́айопаснехопасведау вартанам

ततो व्यक्तीभवदङ्गप्रत्यङ्गस्यास्य नाभ्यां प्रतिबद्धानाडी नाड्यामपरा तस्यां मातृहृदयम् ततो मातृहृदयादाहाररसो धमनीभिः स्यन्दमानो ऽपरामुपैति ततः क्रमान्नाभिम् ततश्च स पुनर्गर्भस्य पक्वाशये स्वकायाग्निना पच्यमानः प्रसादबाहुल्याद्धात्वादिपुष्टिकरः सम्पद्यते तथारोमकूपैरुपस्नेहो रस एव च पयोभूतः

тато вйактӣбхавадан̇гапратйан̇гасйа̄сйа на̄бхйа̄м̣ пратибаддха̄на̄д̣ӣ на̄д̣йа̄мапара̄ тасйа̄м̣ ма̄тр̣хр̣дайам тато ма̄тр̣хр̣дайа̄да̄ха̄рарасо дхаманӣбхих̣ сйандама̄но 'пара̄мупаити татах̣ крама̄нна̄бхим таташ́ча са пунаргарбхасйа паква̄ш́айе свака̄йа̄гнина̄ пачйама̄нах̣ праса̄даба̄хулйа̄ддха̄тва̄дипуш̣т̣икарах̣ сампадйате татха̄ромакӯпаирупаснехо раса ева ча пайобхӯтах̣

अजातस्य साक्षादन्नपानाननुप्रवेशादमलत्वाच्च रसस्य गर्भस्य स्थूलमलासम्भवः एवं जठरस्थो गर्भो जन्मकाले तु प्रसूतिमारुतयोगात् परिवृत्यावाक्शिरा निष्क्रामत्यनु चापरा च्युता मातृहृदयात् एषा प्रकृतिः विकृतिरतो ऽन्यथा

аджа̄тасйа са̄кш̣а̄даннапа̄на̄нануправеш́а̄дамалатва̄чча расасйа гарбхасйа стхӯламала̄самбхавах̣ евам̣ джат̣харастхо гарбхо джанмака̄ле ту прасӯтима̄рутайога̄т паривр̣тйа̄ва̄кш́ира̄ ниш̣кра̄матйану ча̄пара̄ чйута̄ ма̄тр̣хр̣дайа̄т еш̣а̄ пракр̣тих̣ викр̣тирато 'нйатха̄

तत्र या दक्षिणं पादं पूर्वमभिसरति दक्षिणश्च बाहुर्बलवांस्तेन चेष्टते तत्स्तने च प्राक् पयो दृश्यते अभ्युन्नतदक्षिणकुक्षिः परिमण्डलगर्भा पुन्नामदर्शनस्पर्शनप्रश्नदौहृदाभिरता पुन्नामधेयांश्च स्वप्नान् पश्यति प्रसन्नमुखवर्णा तीक्ष्णक्षुदूर्ध्वरोमराजिः पुरुषानभिलाषिणी च सा पुत्रं प्रसूते तद्विपर्यये कन्यां सङ्करे च नपुंसकम् प्रश्नकाले नारी यल्लिङ्गमङ्गं बाह्यद्रव्यं वा परामृशति तल्लिङ्गमस्या गर्भमादिशेत्

татра йа̄ дакш̣ин̣ам̣ па̄дам̣ пӯрвамабхисарати дакш̣ин̣аш́ча ба̄хурбалава̄м̣стена чеш̣т̣ате татстане ча пра̄к пайо др̣ш́йате абхйуннатадакш̣ин̣акукш̣их̣ париман̣д̣алагарбха̄ пунна̄мадарш́анаспарш́анапраш́надаухр̣да̄бхирата̄ пунна̄мадхейа̄м̣ш́ча свапна̄н паш́йати прасаннамукхаварн̣а̄ тӣкш̣н̣акш̣удӯрдхваромара̄джих̣ пуруш̣а̄набхила̄ш̣ин̣ӣ ча са̄ путрам̣ прасӯте тадвипарйайе канйа̄м̣ сан̇каре ча напум̣сакам праш́нака̄ле на̄рӣ йаллин̇гаман̇гам̣ ба̄хйадравйам̣ ва̄ пара̄мр̣ш́ати таллин̇гамасйа̄ гарбхама̄диш́ет

यदा तून्मार्गगो वातो गर्भस्य रसवाहीनि स्रोतांसि शोषयति तदा वातरोगी हीनाङ्गो वा जायते बहूनि वा वर्षाण्युदरे तिष्ठति

йада̄ тӯнма̄ргаго ва̄то гарбхасйа расава̄хӣни срота̄м̣си ш́ош̣айати тада̄ ва̄тарогӣ хӣна̄н̇го ва̄ джа̄йате бахӯни ва̄ варш̣а̄н̣йударе тиш̣т̣хати

यदा स्त्रीपुंसयोः सममेवार्थो निष्पद्यते बीजं वा तयोः समांशं संमुखं च यदा च बीजं भागे दुष्यति तदा द्विप्रकृतिर्द्विरेता नपुंसकं भवति

йада̄ стрӣпум̣сайох̣ самамева̄ртхо ниш̣падйате бӣджам̣ ва̄ тайох̣ сама̄м̣ш́ам̣ сам̣мукхам̣ ча йада̄ ча бӣджам̣ бха̄ге душ̣йати тада̄ двипракр̣тирдвирета̄ напум̣сакам̣ бхавати

यदा स्त्री प्रथमं कृतार्था भवति ततः पुरुषेण पश्चाच्छुक्रमुत्सृष्टं हर्षानवस्थितचेतसः स्त्रिया वातो विगुणीकरोति पुंस्त्ववाहीनि स्रोतांसि चोपहन्ति तदा वातेन्द्रियं भवति तन्मैथुने वातमेवोत्सृजति

йада̄ стрӣ пратхамам̣ кр̣та̄ртха̄ бхавати татах̣ пуруш̣ен̣а паш́ча̄ччхукрамутср̣ш̣т̣ам̣ харш̣а̄навастхитачетасах̣ стрийа̄ ва̄то вигун̣ӣкароти пум̣ствава̄хӣни срота̄м̣си чопаханти тада̄ ва̄тендрийам̣ бхавати танмаитхуне ва̄тамевотср̣джати

यदा तु कार्त्स्न्येन नोपहन्ति अनुपघ्नन्नेव वा स्रोतोमुखं पिधत्ते तदा संस्कारवाह्यं भवति तत्र संस्कारो वाजीकरा बस्तयो ऽभ्यवहारश्चेतोहर्षणानि च तानि हि शुक्रे बलमादधानानि स्रोतांस्यस्याप्याययन्तीति

йада̄ ту ка̄ртснйена нопаханти анупагхнаннева ва̄ сротомукхам̣ пидхатте тада̄ сам̣ска̄рава̄хйам̣ бхавати татра сам̣ска̄ро ва̄джӣкара̄ бастайо 'бхйаваха̄раш́четохарш̣ан̣а̄ни ча та̄ни хи ш́укре балама̄дадха̄на̄ни срота̄м̣сйасйа̄пйа̄йайантӣти

यदाल्पबीजो ऽल्पबलः पुमानुद्वेगः स्त्रीद्वेषयुक्तो ऽन्यकामो वा नार्या व्यवायप्रतिघातं करोति तद्विधा वा नारी पुंसः तदा आसेक्यं नाम भवति तच्शुक्रास्वादाद्ध्वजोच्छ्रायं लभते

йада̄лпабӣджо 'лпабалах̣ пума̄нудвегах̣ стрӣдвеш̣айукто 'нйака̄мо ва̄ на̄рйа̄ вйава̄йапратигха̄там̣ кароти тадвидха̄ ва̄ на̄рӣ пум̣сах̣ тада̄ а̄секйам̣ на̄ма бхавати тачш́укра̄сва̄да̄ддхваджоччхра̄йам̣ лабхате

यदा पुनरुभावपि भवतः स्त्रीपुंसौ तद्विधौ तदा वक्रध्वजो भवति तस्य नैव ध्वजः स्तभ्यते

йада̄ пунарубха̄вапи бхаватах̣ стрӣпум̣сау тадвидхау тада̄ вакрадхваджо бхавати тасйа наива дхваджах̣ стабхйате

यदा पूतियोन्याः स्त्रिया गर्भो भवति सौगन्धिकाख्यः स योनिध्वजगन्धेन बलं लभते

йада̄ пӯтийонйа̄х̣ стрийа̄ гарбхо бхавати саугандхика̄кхйах̣ са йонидхваджагандхена балам̣ лабхате

यदा त्वीर्ष्याभिभूतौ मन्दहर्षौ संसृज्येते तदेर्ष्यारतिसंज्ञम् तस्य परं मिथुनीभूतं दृष्ट्वा मैथुनप्रवृत्तिर्भवति

йада̄ твӣрш̣йа̄бхибхӯтау мандахарш̣ау сам̣ср̣джйете тадерш̣йа̄ратисам̣джн̃ам тасйа парам̣ митхунӣбхӯтам̣ др̣ш̣т̣ва̄ маитхунаправр̣ттирбхавати

यदा पुरुषस्य गर्भस्य वाय्वग्निदोषाद् वृषणनाशस्तदा वातषण्डकाख्यं भवति एताः कर्मवैचित्र्यादष्टौ षण्डयोनयो ऽसङ्कीर्णाः कथिताः

йада̄ пуруш̣асйа гарбхасйа ва̄йвагнидош̣а̄д вр̣ш̣ан̣ана̄ш́астада̄ ва̄таш̣ан̣д̣ака̄кхйам̣ бхавати ета̄х̣ кармаваичитрйа̄даш̣т̣ау ш̣ан̣д̣айонайо 'сан̇кӣрн̣а̄х̣ катхита̄х̣

यदा तु स्त्रियाः शोणितगर्भाशयौ दोषाः किञ्चित् प्रदूषयन्ति तदा यो गर्भो भवति तस्य गर्भस्य यस्य यस्य मातृजस्यावयवस्य बीजे बीजांशे वा दोषः प्रकोपमापद्यते तं तमवयवं विकृतिराविशति

йада̄ ту стрийа̄х̣ ш́он̣итагарбха̄ш́айау дош̣а̄х̣ кин̃чит прадӯш̣айанти тада̄ йо гарбхо бхавати тасйа гарбхасйа йасйа йасйа ма̄тр̣джасйа̄вайавасйа бӣдже бӣджа̄м̣ш́е ва̄ дош̣ах̣ пракопама̄падйате там̣ тамавайавам̣ викр̣тира̄виш́ати

यदा ह्यस्याः शोणिताख्ये बीजे गर्भाशयस्थे निर्वर्तकं बीजं प्रदुष्यति तदा वन्ध्यां जनयति यदा तस्यावयवस्तदा पूतिप्रजाम् तस्या जातं जातं म्रियते

йада̄ хйасйа̄х̣ ш́он̣ита̄кхйе бӣдже гарбха̄ш́айастхе нирвартакам̣ бӣджам̣ прадуш̣йати тада̄ вандхйа̄м̣ джанайати йада̄ тасйа̄вайавастада̄ пӯтипраджа̄м тасйа̄ джа̄там̣ джа̄там̣ мрийате

यदा पुनः सो ऽवयवः स्त्रीकराणां च शरीरसंश्रयाणामधोगुरुत्वादीनां निर्वर्तका ये बीजांशास्तेषामेकदेशः तदा स्त्र्याकृतिप्रायामस्त्रियं वार्तां नाम जनयति तां स्त्रीव्यापदमाचक्षते

йада̄ пунах̣ со 'вайавах̣ стрӣкара̄н̣а̄м̣ ча ш́арӣрасам̣ш́райа̄н̣а̄мадхогурутва̄дӣна̄м̣ нирвартака̄ йе бӣджа̄м̣ш́а̄стеш̣а̄мекадеш́ах̣ тада̄ стрйа̄кр̣типра̄йа̄мастрийам̣ ва̄рта̄м̣ на̄ма джанайати та̄м̣ стрӣвйа̄падама̄чакш̣ате

एवमेव पुंसो यदा शुक्राख्ये बीजे बीजं प्रदुष्यतीत्यादि योजयेद्वन्ध्यं पूतिप्रजं तथा पुरुषाकृतिप्रायमपुरुषं तृणमुखिनं नाम जनयतीत्येतेन मातृजानां पितृजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता

евамева пум̣со йада̄ ш́укра̄кхйе бӣдже бӣджам̣ прадуш̣йатӣтйа̄ди йоджайедвандхйам̣ пӯтипраджам̣ татха̄ пуруш̣а̄кр̣типра̄йамапуруш̣ам̣ тр̣н̣амукхинам̣ на̄ма джанайатӣтйетена ма̄тр̣джа̄на̄м̣ питр̣джа̄на̄м̣ ча̄вайава̄на̄м̣ викр̣тирвйа̄кхйа̄та̄

अनेन सात्म्यजानां रसजानां सत्त्वजानां चावयवानां विकृतिर्व्याख्याता भवति यस्य यस्याङ्गावयवस्य बीजे बीजांशे वा उपतप्तिर्भवति तस्य तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते नोपजायते ऽनुतापात्

анена са̄тмйаджа̄на̄м̣ расаджа̄на̄м̣ саттваджа̄на̄м̣ ча̄вайава̄на̄м̣ викр̣тирвйа̄кхйа̄та̄ бхавати йасйа йасйа̄н̇га̄вайавасйа бӣдже бӣджа̄м̣ш́е ва̄ упатаптирбхавати тасйа тасйа̄н̇га̄вайавасйа викр̣тирупаджа̄йате нопаджа̄йате 'нута̄па̄т

यदा च लब्धगर्भा ऽन्वक्षमेव वातलान्यासेवते तदास्या वायुः प्रकुपितः शरीरमनुसर्पन् गर्भाशये ऽवतिष्ठमानो गर्भस्य जडबधिरमूकमिन्मिणगद्गदखञ्जकुब्जवामनहीनाङ्गाधिकाङ्गत्वान्यन्यं वा वातविकारं करोति तथा वायुवत् पित्तमपि खलतिपलितश्मश्रुहीनतात्वङ्नखकेशपैङ्गल्यादीनि श्लेष्मा तु कुष्ठकिलाससदन्तत्त्वादीनि त्रिवर्गो मिश्रान्विकारान्

йада̄ ча лабдхагарбха̄ 'нвакш̣амева ва̄тала̄нйа̄севате тада̄сйа̄ ва̄йух̣ пракупитах̣ ш́арӣраманусарпан гарбха̄ш́айе 'ватиш̣т̣хама̄но гарбхасйа джад̣абадхирамӯкаминмин̣агадгадакхан̃джакубджава̄манахӣна̄н̇га̄дхика̄н̇гатва̄нйанйам̣ ва̄ ва̄тавика̄рам̣ кароти татха̄ ва̄йуват питтамапи кхалатипалиташ́маш́рухӣната̄тван̇накхакеш́апаин̇галйа̄дӣни ш́леш̣ма̄ ту куш̣т̣хакила̄сасадантаттва̄дӣни триварго миш́ра̄нвика̄ра̄н

अपि च दृष्टिभागमप्रतिपन्नं तेजो जात्यन्धत्वम् तदेव वातानुगतं विकृतरूक्षारुणाक्षम् पित्तानुगतं पिङ्गाक्षम् श्लेष्मानुगतं शुक्लाक्षम् रक्तानुगतं रक्ताक्षमिति

апи ча др̣ш̣т̣ибха̄гамапратипаннам̣ теджо джа̄тйандхатвам тадева ва̄та̄нугатам̣ викр̣тарӯкш̣а̄рун̣а̄кш̣ам питта̄нугатам̣ пин̇га̄кш̣ам ш́леш̣ма̄нугатам̣ ш́укла̄кш̣ам ракта̄нугатам̣ ракта̄кш̣амити

गर्भसमानयोगक्षेमा हि गर्भिणी भवति तस्माद्विशेषतस्तां प्रियहिताभ्यां गर्भोपधातकरेभ्यो रक्षेत् यथा यथा च गर्भो वृद्धिमाप्नोति तथा तथा भाराहारानादानादाहाररसापहाराच्च स्त्रिया बलक्षयः तत्रेमे गर्भोपघातकराः तद्यथा व्यवायव्यायामकर्शनाभिघातातिमात्रसङ्क्षोभियानयानरात्रिजागरणदिवास्वप्नवेगविधारणाजीर्णातपाग्निकोधशोकभयोत्त्रासोपवासोत्कटकविषमकठिनासनश्वभ्रकूपप्रपाताप्रियावलोकनश्रवणादयः समासतः सर्वमतिगुरूष्णतीक्ष्णरूक्षमन्नपानं दारुणाश्च चेष्टाः

гарбхасама̄найогакш̣ема̄ хи гарбхин̣ӣ бхавати тасма̄двиш́еш̣атаста̄м̣ прийахита̄бхйа̄м̣ гарбхопадха̄такаребхйо ракш̣ет йатха̄ йатха̄ ча гарбхо вр̣ддхима̄пноти татха̄ татха̄ бха̄ра̄ха̄ра̄на̄да̄на̄да̄ха̄рараса̄паха̄ра̄чча стрийа̄ балакш̣айах̣ татреме гарбхопагха̄такара̄х̣ тадйатха̄ вйава̄йавйа̄йа̄макарш́ана̄бхигха̄та̄тима̄трасан̇кш̣обхийа̄найа̄нара̄триджа̄гаран̣адива̄свапнавегавидха̄ран̣а̄джӣрн̣а̄тапа̄гникодхаш́окабхайоттра̄сопава̄соткат̣акавиш̣амакат̣хина̄санаш́вабхракӯпапрапа̄та̄прийа̄валоканаш́раван̣а̄дайах̣ сама̄сатах̣ сарваматигурӯш̣н̣атӣкш̣н̣арӯкш̣аманнапа̄нам̣ да̄рун̣а̄ш́ча чеш̣т̣а̄х̣

तथा देवतारक्षो ऽनुपचयपरिरक्षणार्थं न रक्तानि वासासि धारयेन्न यानमधिरोहेन्न मद्यमांसमश्नीयात् यच्चान्यदपि वृद्धस्त्रियो ब्रूयुः प्रततोत्तानशायिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्ट्य व्यापत्तिं करोति विवृतशया नक्तचारिणी चोन्मत्तं जनयति कलहशीलापस्मारिणम् व्यवायशीला दुर्वपुषमह्रीकं स्त्रैणं वा शोकनित्या भीरुमपचितमल्पायुषं वा अभिध्यायिनी परोपतापिनमीर्ष्यालुं स्त्रैणं वा स्तेना त्वायासबहुलमभिद्रोहिणमकर्मशीलं वा अमर्षणा चण्डमौपधिकं वा स्वप्नशीला निद्रालुमबुधमल्पाग्निं वा मद्यनित्या तृष्णालुमल्पस्मृतिमनवस्थितं वा गोधामांसनित्याश्मरिणं शनैर्मेहिनं वा बराहमांसनित्या रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खलतिकं वा तिक्तनित्या शोषिणमबलमपचितं वा कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा कषायनित्या श्याममानाहिनमुदावर्तिनं वा यच्च यच्च यस्य व्याधेर्निदानं तत्तदासेवमानान्तर्वत्नी स्त्री तत्तद्विकारबहुलमपत्यं जनयति एतेन पितृजा अपि शुक्रदोषा व्याख्याताः

татха̄ девата̄ракш̣о 'нупачайапариракш̣ан̣а̄ртхам̣ на ракта̄ни ва̄са̄си дха̄райенна йа̄намадхирохенна мадйама̄м̣самаш́нӣйа̄т йачча̄нйадапи вр̣ддхастрийо брӯйух̣ прататотта̄наш́а̄йинйа̄х̣ пунаргарбхасйа на̄бхйа̄ш́райа̄ на̄д̣ӣ кан̣т̣хаманувеш̣т̣йа вйа̄паттим̣ кароти вивр̣таш́айа̄ нактача̄рин̣ӣ чонматтам̣ джанайати калахаш́ӣла̄пасма̄рин̣ам вйава̄йаш́ӣла̄ дурвапуш̣амахрӣкам̣ страин̣ам̣ ва̄ ш́оканитйа̄ бхӣрумапачитамалпа̄йуш̣ам̣ ва̄ абхидхйа̄йинӣ паропата̄пинамӣрш̣йа̄лум̣ страин̣ам̣ ва̄ стена̄ тва̄йа̄сабахуламабхидрохин̣амакармаш́ӣлам̣ ва̄ амарш̣ан̣а̄ чан̣д̣амаупадхикам̣ ва̄ свапнаш́ӣла̄ нидра̄лумабудхамалпа̄гним̣ ва̄ мадйанитйа̄ тр̣ш̣н̣а̄лумалпасмр̣тиманавастхитам̣ ва̄ годха̄ма̄м̣санитйа̄ш́марин̣ам̣ ш́анаирмехинам̣ ва̄ бара̄хама̄м̣санитйа̄ ракта̄кш̣ам̣ кратханаматипаруш̣арома̄н̣ам̣ ва̄ матсйама̄м̣санитйа̄ чиранимеш̣ам̣ стабдха̄кш̣ам̣ ва̄ мадхуранитйа̄ прамехин̣ам̣ мӯкаматистхӯлам̣ ва̄ амланитйа̄ рактапиттинам̣ твагакш̣ирогин̣ам̣ ва̄ лаван̣анитйа̄ ш́ӣгхравалӣпалитам̣ кхалатикам̣ ва̄ тиктанитйа̄ ш́ош̣ин̣амабаламапачитам̣ ва̄ кат̣уканитйа̄ дурбаламалпаш́украманапатйам̣ ва̄ каш̣а̄йанитйа̄ ш́йа̄мама̄на̄хинамуда̄вартинам̣ ва̄ йачча йачча йасйа вйа̄дхернида̄нам̣ таттада̄севама̄на̄нтарватнӣ стрӣ таттадвика̄рабахуламапатйам̣ джанайати етена питр̣джа̄ апи ш́украдош̣а̄ вйа̄кхйа̄та̄х̣

तस्मात् प्रजासम्पदमिच्छन्तौ साध्वात्मान्नसुपाचरेताम् विशेषेण नारी व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखैरौषधाहारविहारैरुपाचरेत् न चास्या वमनादीनि प्रयोजयेत् न रक्तावसेचनम् केवलं त्वष्टममासमुपादायास्थापामनुवासनं वा वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेषु मृदुभिस्तदर्थकारिभिर्वोपक्रमेत् पूर्णमिव तैलपात्रमसंक्षोभयद्गर्भिणीमुपाचरेदिति भवन्ति चात्र

тасма̄т праджа̄сампадамиччхантау са̄дхва̄тма̄ннасупа̄чарета̄м виш́еш̣ен̣а на̄рӣ вйа̄дхӣм̣ш́ча̄сйа̄ мр̣думадхураш́иш́ирасукхаирауш̣адха̄ха̄равиха̄раирупа̄чарет на ча̄сйа̄ вамана̄дӣни прайоджайет на ракта̄васечанам кевалам̣ тваш̣т̣амама̄самупа̄да̄йа̄стха̄па̄манува̄санам̣ ва̄ вамана̄диса̄дхйеш̣у пунарвика̄реш̣у мр̣дубхистадартхака̄рибхирвопакрамет пӯрн̣амива таилапа̄трамасам̣кш̣обхайадгарбхин̣ӣмупа̄чаредити бхаванти ча̄тра