Мурча чикитса — лечение обмороков | Уттара стхана

Астанга-санграха · Уттара стхана · Глава 23 · 27 стихов

Унмада рога — психические расстройства

Глава 23 Уттара стханы — «Унмада рога» — посвящена специализированному разделу: психические расстройства. Это наиболее обширная часть Астанга-санграхи.

अथातो नासारोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः

атха̄то на̄са̄рогавиджн̃а̄нӣйам̣ на̄ма̄дхйа̄йам̣ вйа̄кхйа̄сйа̄мах̣ ити ха сма̄хура̄трейа̄дайо махарш̣айах̣

अवश्यायानिलरजोभाष्यातिस्वप्नजागरैः नीचात्युच्चोपधानेन पीतेनान्येन वारिणा

аваш́йа̄йа̄нилараджобха̄ш̣йа̄тисвапнаджа̄гараих̣ нӣча̄тйуччопадха̄нена пӣтена̄нйена ва̄рин̣а̄

अत्यम्बुपानरमणच्छर्दिबाष्पग्रहादिभिः क्रुद्धा वातोल्बणा दोषा नासायां स्त्यानतां गताः जनयन्ति प्रतिश्यायं वर्धमानं क्षयप्रदम्

атйамбупа̄нараман̣аччхардиба̄ш̣паграха̄дибхих̣ круддха̄ ва̄толбан̣а̄ дош̣а̄ на̄са̄йа̄м̣ стйа̄ната̄м̣ гата̄х̣ джанайанти пратиш́йа̄йам̣ вардхама̄нам̣ кш̣айапрадам

तत्र वातात् प्रतिश्याये मुखशोषो भृशं क्षवः घ्राणोपरोधनिस्तोददन्तशङ्खशिरोव्यथाः

татра ва̄та̄т пратиш́йа̄йе мукхаш́ош̣о бхр̣ш́ам̣ кш̣авах̣ гхра̄н̣опародханистодаданташ́ан̇кхаш́ировйатха̄х̣

कीटका इव सर्पन्ति मन्यते परितो भ्रुवौ स्वरसादश्चिरात् पाकः शिशिराच्छकफस्रुतिः

кӣт̣ака̄ ива сарпанти манйате парито бхрувау свараса̄даш́чира̄т па̄ках̣ ш́иш́ира̄ччхакапхасрутих̣

पित्तात्तृष्णाज्वरघ्राणापिटकासम्भवभ्रमाः नासाग्रपाको रूक्षोष्णताम्रपीतकफस्रुतिः

питта̄ттр̣ш̣н̣а̄джварагхра̄н̣а̄пит̣ака̄самбхавабхрама̄х̣ на̄са̄грапа̄ко рӯкш̣ош̣н̣ата̄мрапӣтакапхасрутих̣

कफात् कासोरुचिः श्वासो वमथुर्गात्रगौरवम् माधुर्यं वदने कण्डूः स्निग्धशुक्लकफस्रुतिः

капха̄т ка̄соручих̣ ш́ва̄со ваматхурга̄трагауравам ма̄дхурйам̣ вадане кан̣д̣ӯх̣ снигдхаш́уклакапхасрутих̣

सर्वजो लक्षणैः सर्वैरकस्माद्वृद्धिशान्तिमान्

сарваджо лакш̣ан̣аих̣ сарваиракасма̄двр̣ддхиш́а̄нтима̄н

दुष्टं नासासिराः प्राप्य प्रतिश्यायं करोत्यसृक् उरसः सुप्तता ताम्रनेत्रत्वं श्वासपूतिता कण्डूः श्रोत्राक्षिनासासु पित्तोक्तं चात्र लक्षणम्

душ̣т̣ам̣ на̄са̄сира̄х̣ пра̄пйа пратиш́йа̄йам̣ каротйаср̣к урасах̣ суптата̄ та̄мранетратвам̣ ш́ва̄сапӯтита̄ кан̣д̣ӯх̣ ш́ротра̄кш̣ина̄са̄су питтоктам̣ ча̄тра лакш̣ан̣ам

सर्व एव प्रतिश्याया दुष्टता यान्त्युपेक्षिताः यथोक्तोपद्रवाधिक्यात् स सर्वेन्द्रियतापनः

сарва ева пратиш́йа̄йа̄ душ̣т̣ата̄ йа̄нтйупекш̣ита̄х̣ йатхоктопадрава̄дхикйа̄т са сарвендрийата̄панах̣

साग्निसादज्वरश्वासकासोरःपार्श्ववेदनः कुप्यत्यकस्माद् बहुशो मुखदौर्गन्ध्यशोषकृत्

са̄гниса̄даджвараш́ва̄сака̄сорах̣па̄рш́ваведанах̣ купйатйакасма̄д бахуш́о мукхадаургандхйаш́ош̣акр̣т

नासिकाक्लेदसंशोषशुद्धिरोधकरो मुहुः पूयोपमासितारक्तग्रथितश्लेष्मसंस्रुतिः मूर्च्छन्ति चात्र कृमयो दीर्घस्निग्धसिताणवः

на̄сика̄кледасам̣ш́ош̣аш́уддхиродхакаро мухух̣ пӯйопама̄сита̄рактагратхиташ́леш̣масам̣срутих̣ мӯрччханти ча̄тра кр̣майо дӣргхаснигдхасита̄н̣авах̣

पक्वलिङ्गानि तेष्वङ्गलाघवं क्षवथोः शमः श्लेष्मा सुचिक्कणः पीतो ज्ञानं च रसगन्धयोः

паквалин̇га̄ни теш̣ван̇гала̄гхавам̣ кш̣аватхох̣ ш́амах̣ ш́леш̣ма̄ сучиккан̣ах̣ пӣто джн̃а̄нам̣ ча расагандхайох̣

तीक्ष्णाग्राणोपयोगार्करश्मिसूत्रतृणादिभिः वातकोपिभिरन्यैर्वा नासिकातरुणास्थनि

тӣкш̣н̣а̄гра̄н̣опайога̄ркараш́мисӯтратр̣н̣а̄дибхих̣ ва̄такопибхиранйаирва̄ на̄сика̄тарун̣а̄стхани

विघट्टिते ऽनिलः क्रुद्धो रुद्धः शृङ्गाटकं व्रजम् निवृत्तः कुरुते ऽत्यर्थं क्षवथुं स भृशक्षवः

вигхат̣т̣ите 'нилах̣ круддхо руддхах̣ ш́р̣н̇га̄т̣акам̣ враджам нивр̣ттах̣ куруте 'тйартхам̣ кш̣аватхум̣ са бхр̣ш́акш̣авах̣

शोषयन् नासिकास्रोतः कफं च कुरुते ऽनिलः शूकपूर्णाभनासात्वं कृच्छ्रादुच्छ्वसनं ततः स्मृतो ऽसौ नासिकाशोषः नासानाहे तु जायते

ш́ош̣айан на̄сика̄сротах̣ капхам̣ ча куруте 'нилах̣ ш́ӯкапӯрн̣а̄бхана̄са̄твам̣ кр̣ччхра̄дуччхвасанам̣ татах̣ смр̣то 'сау на̄сика̄ш́ош̣ах̣ на̄са̄на̄хе ту джа̄йате

नद्धत्वमिव नासायाः श्लेष्मरुद्धेन वायुना निश्वासोच्छ्वाससंरोधात् स्रोतसी संवृते इव

наддхатвамива на̄са̄йа̄х̣ ш́леш̣маруддхена ва̄йуна̄ ниш́ва̄соччхва̄сасам̣родха̄т сротасӣ сам̣вр̣те ива

पचेन्नासापुटे पित्तं त्वङ्मांसं दाहशूलवत् स घ्राणपाकः स्रावस्तु तत्संज्ञः श्लेष्मसम्भवः

паченна̄са̄пут̣е питтам̣ тван̇ма̄м̣сам̣ да̄хаш́ӯлават са гхра̄н̣апа̄ках̣ сра̄васту татсам̣джн̃ах̣ ш́леш̣масамбхавах̣

अच्छो जलोपमो ऽजस्रं विशेषान्निशि जायते

аччхо джалопамо 'джасрам̣ виш́еш̣а̄нниш́и джа̄йате

कफः प्रवृद्धो नासायां रुध्वा स्रोतांस्यवीनसम् कुर्यात् सघुर्घुरश्वासं पीनसाधिकवेदनम्

капхах̣ правр̣ддхо на̄са̄йа̄м̣ рудхва̄ срота̄м̣сйавӣнасам курйа̄т сагхургхураш́ва̄сам̣ пӣнаса̄дхикаведанам

अवेरिव स्रवत्यस्य प्रक्लिन्ना तेन नासिका अजस्रं पिच्छिलं शीतं पक्वं सिङ्घाणकं घनम्

аверива сраватйасйа праклинна̄ тена на̄сика̄ аджасрам̣ пиччхилам̣ ш́ӣтам̣ паквам̣ син̇гха̄н̣акам̣ гханам

रक्तेन नासा दग्धेव बाह्यान्तः स्पर्शनासहा भवेद्धूमोपमोच्छ्वासा सा दीर्प्तिदहतीव च

рактена на̄са̄ дагдхева ба̄хйа̄нтах̣ спарш́ана̄саха̄ бхаведдхӯмопамоччхва̄са̄ са̄ дӣрптидахатӣва ча

तालुमूले मलैर्दुष्टे मारुतो मुखनासिकात् श्लेष्मा च पूतिर्निर्गच्छेत् पूतिनासं वदन्ति

та̄лумӯле малаирдуш̣т̣е ма̄руто мукхана̄сика̄т ш́леш̣ма̄ ча пӯтирниргаччхет пӯтина̄сам̣ ваданти

निचयादभिघाताद्वा पूयासृङ्नासिका स्रवेत् तत्पूयरक्तमाख्यातं शिरोदाहरुजाकरम्

ничайа̄дабхигха̄та̄два̄ пӯйа̄ср̣н̇на̄сика̄ сравет татпӯйарактама̄кхйа̄там̣ ш́ирода̄харуджа̄карам

पित्तश्लेष्मावरुद्धोन्तर्नासायां शोषयेन्मरुत् कफं स शुष्कः पुटतां प्राप्नोति पुटकं तु तत्

питташ́леш̣ма̄варуддхонтарна̄са̄йа̄м̣ ш́ош̣айенмарут капхам̣ са ш́уш̣ках̣ пут̣ата̄м̣ пра̄пноти пут̣акам̣ ту тат

अर्शोर्बुदानि विभजेद्दोषलिङ्गैर्यथायथम्

арш́орбуда̄ни вибхаджеддош̣алин̇гаирйатха̄йатхам

सर्वेषु कृच्छ्रोच्छ्वसनं पीनसं प्रततं क्षुतम् सानुनासिकवादित्वं पूतिनासः शिरोव्यथा अष्टादशानामित्येषां यापयेद्दुष्टपीनसम्

сарвеш̣у кр̣ччхроччхвасанам̣ пӣнасам̣ прататам̣ кш̣утам са̄нуна̄сикава̄дитвам̣ пӯтина̄сах̣ ш́ировйатха̄ аш̣т̣а̄даш́а̄на̄митйеш̣а̄м̣ йа̄пайеддуш̣т̣апӣнасам