Амлапитта — кислотность | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 10 · 40 стихов

Амлапитта — кислотность

विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः

вируддхадуш̣т̣а̄млавида̄хипиттапракопипа̄на̄ннабхуджо видагдхам питтам̣ свахетӯпачитам̣ пура̄ йаттадамлапиттам̣ праваданти сантах̣

अविपाकः क्लमोत्क्लेशस्तिक्ताम्लोद्गारगौरवैः हृत्कण्ठदाहारुचिभिरम्लपिक्तं वदेद्भिषक् अम्लपित्तं द्विधा प्रोक्तमधोगं च तथोर्ध्वगम्

авипа̄ках̣ кламотклеш́астикта̄млодга̄рагаураваих̣ хр̣ткан̣т̣хада̄ха̄ручибхирамлапиктам̣ вадедбхиш̣ак амлапиттам̣ двидха̄ проктамадхогам̣ ча татхордхвагам

वातं हरित्पीतकनीलकृष्णमारक्तरक्ताभमतीव चाच्छम् मत्स्योदकाभं त्वतिपिच्छिलाभं श्लेष्मानुजातं सहितं रसेन

ва̄там̣ харитпӣтаканӣлакр̣ш̣н̣ама̄рактаракта̄бхаматӣва ча̄ччхам матсйодака̄бхам̣ тватипиччхила̄бхам̣ ш́леш̣ма̄нуджа̄там̣ сахитам̣ расена

तृड्दाहमूर्च्छाभ्रममोहकारि प्रयात्यधो वा विविधप्रकारम् हृल्लासकोठानलसादहर्षस्वेदाङ्गपीतत्वकरं कदाचित्

тр̣д̣да̄хамӯрччха̄бхрамамохака̄ри прайа̄тйадхо ва̄ вивидхапрака̄рам хр̣лла̄сакот̣ха̄наласа̄дахарш̣асведа̄н̇гапӣтатвакарам̣ када̄чит

भुक्ते विदग्धेऽप्यथ वाऽप्यभुक्ते करोति तिक्ताम्लवमिं कदाचित् उद्गारमेवंविधमेव कण्ठहृत्कुक्षिदाहं शिरसो रुजञ्च

бхукте видагдхе'пйатха ва̄'пйабхукте кароти тикта̄млавамим̣ када̄чит удга̄рамевам̣видхамева кан̣т̣хахр̣ткукш̣ида̄хам̣ ш́ирасо руджан̃ча

करचरणदाहमौष्ण्यं महतीमरुचिं ज्वरं च कफपित्तम् जनयति कण्डूमण्डलपिडकाशतनिचितरोगचयम्

карачаран̣ада̄хамауш̣н̣йам̣ махатӣмаручим̣ джварам̣ ча капхапиттам джанайати кан̣д̣ӯман̣д̣алапид̣ака̄ш́атаничитарогачайам

सानिलं सानिलकफं सकफं तच्च लक्षयेत् दोषलिङ्गेन मतिमान् भिषङ्मोहकरं हि तत्

са̄нилам̣ са̄нилакапхам̣ сакапхам̣ тачча лакш̣айет дош̣алин̇гена матима̄н бхиш̣ан̇мохакарам̣ хи тат

कम्पप्रलापमूर्च्छाश्चिमिचिमिगात्रावसादशूलानि तमसो दर्शनविभ्रमप्रमोहहर्षास्तथाऽनिलयुतेन

кампапрала̄памӯрччха̄ш́чимичимига̄тра̄васа̄даш́ӯла̄ни тамасо дарш́анавибхрамапрамохахарш̣а̄статха̄'нилайутена

कफनिष्ठीवनगौरवजडताऽरुचिशीतसादवमिलेपाः दहनबलहानिकण्डूनिद्रा श्चिह्नं कफानुगे भवति उभयमिदमेव चिह्नं मारुतकफसम्भवेऽम्लपित्ते स्यात्

капханиш̣т̣хӣванагаураваджад̣ата̄'ручиш́ӣтаса̄давамилепа̄х̣ даханабалаха̄никан̣д̣ӯнидра̄ ш́чихнам̣ капха̄нуге бхавати убхайамидамева чихнам̣ ма̄рутакапхасамбхаве'млапитте сйа̄т

रोगोऽयमम्लपित्ताख्यो यत्नात्संसाध्यते नवः चिरोत्थितो भवेद्याप्यः कृच्छ्रसाध्यः स कस्यचित्

рого'йамамлапитта̄кхйо йатна̄тсам̣са̄дхйате навах̣ чироттхито бхаведйа̄пйах̣ кр̣ччхраса̄дхйах̣ са касйачит

तिक्ताम्लकटुकोद्गारहृत्कुक्षिकण्ठदाहकृत् तमो मूर्च्छाऽरुचिश्छर्दिरालस्यं च शिरोरुजा प्रसेको मुखमाधुर्यं श्लेष्मपित्तस्य लक्षणम्

тикта̄млакат̣укодга̄рахр̣ткукш̣икан̣т̣хада̄хакр̣т тамо мӯрччха̄'ручиш́чхардира̄ласйам̣ ча ш́ироруджа̄ прасеко мукхама̄дхурйам̣ ш́леш̣мапиттасйа лакш̣ан̣ам

अम्लपित्ते तु वमनं पटोलारिष्टवासकैः कारयेन्मदनैः क्षौद्रैः सैन्धवैश्च तथा भिषक्

амлапитте ту ваманам̣ пат̣ола̄риш̣т̣ава̄сакаих̣ ка̄райенмаданаих̣ кш̣аудраих̣ саиндхаваиш́ча татха̄ бхиш̣ак

विरेचनं त्रिवृच्चूर्णं मधुधात्रीफलद्र वैः ऊर्ध्वगं वमनैर्विद्वानधोगं रेचनैर्हरेत्

виречанам̣ тривр̣ччӯрн̣ам̣ мадхудха̄трӣпхаладра ваих̣ ӯрдхвагам̣ ваманаирвидва̄надхогам̣ речанаирхарет

यवगोधूमविकृतीस्तीक्ष्ण संस्कारवर्जिताः यथास्वं लाजसक्तून्वा सितामधुयुतान्पिबेत्

йавагодхӯмавикр̣тӣстӣкш̣н̣а сам̣ска̄раварджита̄х̣ йатха̄свам̣ ла̄джасактӯнва̄ сита̄мадхуйута̄нпибет

निस्तुषयववृषधात्रीक्वथितं सलिलं त्रिगन्धमधुयुक्तम् द्रुततरमपहरति वमिं सञ्जनितामम्लपित्तेन

нистуш̣айававр̣ш̣адха̄трӣкватхитам̣ салилам̣ тригандхамадхуйуктам друтатарамапахарати вамим̣ сан̃джанита̄мамлапиттена

छिन्नोद्भवानिम्बपटोलपत्रं क्षौद्रा न्वितं पीतमनेकरूपम् सुदारुणं हन्ति तदम्लपित्तं यथाऽशनिस्तालतरुं प्रवृद्धम्

чхиннодбхава̄нимбапат̣олапатрам̣ кш̣аудра̄ нвитам̣ пӣтаманекарӯпам суда̄рун̣ам̣ ханти тадамлапиттам̣ йатха̄'ш́аниста̄латарум̣ правр̣ддхам

वासाऽमृतापर्पटक निम्बभूनिम्बमार्कवैः ऐत्रिफलाकुलकैः क्वाथः सक्षौद्र श्चाम्लपित्तहा

ва̄са̄'мр̣та̄парпат̣ака нимбабхӯнимбама̄ркаваих̣ аитрипхала̄кулакаих̣ ква̄тхах̣ сакш̣аудра ш́ча̄млапиттаха̄

पाठापटोलयवचन्दनधान्य धात्रीवासावराङ्गदल नागकणऽभयाभिः लेहःसिताऽज्यमधुभिःशिवपाल पिण्डीहन्त्यम्ल पित्तमरुचिज्वरदाहशोषान्

па̄т̣ха̄пат̣олайавачанданадха̄нйа дха̄трӣва̄са̄вара̄н̇гадала на̄гакан̣а'бхайа̄бхих̣ лехах̣сита̄'джйамадхубхих̣ш́ивапа̄ла пин̣д̣ӣхантйамла питтамаручиджварада̄хаш́ош̣а̄н

हन्त्यम्लपित्तवमनारुचिदाहमोहखालित्यमेहशिशिरव्रणशुक्रदोषान् भुक्त्वा नरः सततमामलकीरसेन वृद्धोऽप्यनेन हि भवेत्तरुणो रिरंसुः

хантйамлапиттавамана̄ручида̄хамохакха̄литйамехаш́иш́иравран̣аш́украдош̣а̄н бхуктва̄ нарах̣ сататама̄малакӣрасена вр̣ддхо'пйанена хи бхаветтарун̣о рирам̣сух̣

कूष्माण्डकरसो ग्राह्यः पलानां शतमात्रकम् रसतुल्यं गवां क्षीरं धात्रीचूर्णंपलाष्टकम्

кӯш̣ма̄н̣д̣акарасо гра̄хйах̣ пала̄на̄м̣ ш́атама̄тракам расатулйам̣ гава̄м̣ кш̣ӣрам̣ дха̄трӣчӯрн̣ам̣пала̄ш̣т̣акам

धात्रीतुल्यासिता योज्या गव्यमाज्यं पलद्वयम् मन्दाग्निना पचेत्सर्वं यावद्भवति पिण्डितम्

дха̄трӣтулйа̄сита̄ йоджйа̄ гавйама̄джйам̣ паладвайам манда̄гнина̄ пачетсарвам̣ йа̄вадбхавати пин̣д̣итам

पलार्द्धं पलमेकं वा प्रत्यहं भक्षयेदिदम् खण्डकूष्माण्डकं ख्यातमम्लपित्तापहं परम्

пала̄рддхам̣ паламекам̣ ва̄ пратйахам̣ бхакш̣айедидам кхан̣д̣акӯш̣ма̄н̣д̣акам̣ кхйа̄тамамлапитта̄пахам̣ парам

कुडवं नारिकेलस्य जले मृद्वग्निना पचेत् नारिकेलजलालाभे गव्ये पयसि तत्पचेत्

куд̣авам̣ на̄рикеласйа джале мр̣двагнина̄ пачет на̄рикеладжала̄ла̄бхе гавйе пайаси татпачет

धान्यकं पिप्पली मुस्तं चातुर्जातं विचूर्णितम् प्रत्येकं टङ्कमात्रं तु शीते तस्मिन्विनिक्षिपेत्

дха̄нйакам̣ пиппалӣ мустам̣ ча̄турджа̄там̣ вичӯрн̣итам пратйекам̣ т̣ан̇кама̄трам̣ ту ш́ӣте тасминвиникш̣ипет

पलमात्रस्तदर्द्धोऽपि भक्षितः प्रत्यहं नरैः नारिकेलस्य खण्डोऽय पुंस्त्वनिद्रा बलप्रदः

палама̄трастадарддхо'пи бхакш̣итах̣ пратйахам̣ нараих̣ на̄рикеласйа кхан̣д̣о'йа пум̣стванидра̄ балапрадах̣

अम्लपित्तं रक्तपित्तं शूलञ्च परिणामजम् क्षयं क्षययति क्षिप्रं शुष्कं दार्वनलो यथा

амлапиттам̣ рактапиттам̣ ш́ӯлан̃ча парин̣а̄маджам кш̣айам̣ кш̣айайати кш̣ипрам̣ ш́уш̣кам̣ да̄рванало йатха̄

प्रस्थन्तु नारिकेलस्य सूक्ष्मं दृषदि पेषितम् निष्कुलीकृतकूष्माण्डखण्डानामर्द्धमाढकम्

прастханту на̄рикеласйа сӯкш̣мам̣ др̣ш̣ади пеш̣итам ниш̣кулӣкр̣такӯш̣ма̄н̣д̣акхан̣д̣а̄на̄марддхама̄д̣хакам

तद्द्वयं भक्षयेद्ग्रव्ये घृते तु कुडवोन्मिते ततस्तत्र क्षिपेच्छुद्धं गोदुग्धञ्चाढकोन्मितम्

таддвайам̣ бхакш̣айедгравйе гхр̣те ту куд̣авонмите татастатра кш̣ипеччхуддхам̣ годугдхан̃ча̄д̣хаконмитам

तत्रैव निक्षिपेद्भव्यां सितां प्रस्थद्वयोन्मिताम् पचेत्सर्वाणि चैकत्र मृदुना वह्निना भिषक्

татраива никш̣ипедбхавйа̄м̣ сита̄м̣ прастхадвайонмита̄м пачетсарва̄н̣и чаикатра мр̣дуна̄ вахнина̄ бхиш̣ак

सुपक्के शीतले तत्र चूर्णीकृत्य विनिक्षिपेत् सूक्ष्मैलां धान्यकं धात्रीं पर्पटं जलदं जलम्

супакке ш́ӣтале татра чӯрн̣ӣкр̣тйа виникш̣ипет сӯкш̣маила̄м̣ дха̄нйакам̣ дха̄трӣм̣ парпат̣ам̣ джаладам̣ джалам

उशीरं चन्दनं द्रा क्षां शृङ्गाटञ्च कशेरुकम् त्वक्पत्रकं सकर्पूरं कर्षयुग्मं पृथक्पृथक्

уш́ӣрам̣ чанданам̣ дра̄ кш̣а̄м̣ ш́р̣н̇га̄т̣ан̃ча каш́ерукам твакпатракам̣ сакарпӯрам̣ карш̣айугмам̣ пр̣тхакпр̣тхак

सर्वं संमिश्रयेद्र क्षेद्भाजने मृण्मये नवे पलमात्रमिदं प्रातर्भक्षयेद्वा यथाऽनलम्

сарвам̣ сам̣миш́райедра кш̣едбха̄джане мр̣н̣майе наве палама̄трамидам̣ пра̄тарбхакш̣айедва̄ йатха̄'налам

एतन्निषेवितं हन्ति रोगानेतान्न संशयः अम्लपित्तं ज्वरं पित्तं रक्त पित्तमरोचकम्

етанниш̣евитам̣ ханти рога̄нета̄нна сам̣ш́айах̣ амлапиттам̣ джварам̣ питтам̣ ракта питтамарочакам

वातरक्तं तृषां दाहं पाण्डुरोगञ्च कामलाम् क्षयं क्षपयति क्षिप्रं शूलञ्च परिणामजम्

ва̄тарактам̣ тр̣ш̣а̄м̣ да̄хам̣ па̄н̣д̣уроган̃ча ка̄мала̄м кш̣айам̣ кш̣апайати кш̣ипрам̣ ш́ӯлан̃ча парин̣а̄маджам

नारिकेलस्य खण्डोऽयमश्विभ्यां भाषितः पुरा वर्णदो बृहंणो वृष्यः पुंस्त्वनिद्रा बलप्रदः

на̄рикеласйа кхан̣д̣о'йамаш́вибхйа̄м̣ бха̄ш̣итах̣ пура̄ варн̣адо бр̣хам̣н̣о вр̣ш̣йах̣ пум̣стванидра̄ балапрадах̣

अभया पिप्पली द्रा क्षा सितधान्यकवासकम् मधुना कण्ठदाहघ्नं पित्तश्लेष्महरं परम्

абхайа̄ пиппалӣ дра̄ кш̣а̄ ситадха̄нйакава̄сакам мадхуна̄ кан̣т̣хада̄хагхнам̣ питташ́леш̣махарам̣ парам

पटोलयवधान्याकपिप्पल्यामलकानि च तेषां क्षौद्र्रयुतः क्वाथः पित्तश्लेष्महरः परः

пат̣олайавадха̄нйа̄капиппалйа̄малака̄ни ча теш̣а̄м̣ кш̣аудррайутах̣ ква̄тхах̣ питташ́леш̣махарах̣ парах̣

पित्तश्लेष्मवमीकण्डूकोठविस्फोटदाहनुत् दीपनः पाचनः क्वाथः शृङ्गवेरपटोलयोः

питташ́леш̣мавамӣкан̣д̣ӯкот̣хависпхот̣ада̄ханут дӣпанах̣ па̄чанах̣ ква̄тхах̣ ш́р̣н̇гаверапат̣олайох̣

पिप्पलीखण्डपथ्याभिस्तुल्याभिर्मोदकः कृतः पित्तश्लेष्म हरो भुक्तो वह्निमान्द्यं च नाशयेत्

пиппалӣкхан̣д̣апатхйа̄бхистулйа̄бхирмодаках̣ кр̣тах̣ питташ́леш̣ма харо бхукто вахнима̄ндйам̣ ча на̄ш́айет

इति दशमोऽम्ल पित्तश्लेष्मपित्ताधिकारः समाप्तः १०

ити даш́амо'мла питташ́леш̣мапитта̄дхика̄рах̣ сама̄птах̣