Раджаякшма — чахотка (туберкулёз) | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 11 · 91 стихов

Раджаякшма — чахотка (туберкулёз)

वेगरोधात्क्षयाच्चैव साहसाद्विषमाशनात् त्रिदोषो जायते यक्ष्मा गदो हेतुचतुष्टयात्

вегародха̄ткш̣айа̄ччаива са̄хаса̄двиш̣ама̄ш́ана̄т тридош̣о джа̄йате йакш̣ма̄ гадо хетучатуш̣т̣айа̄т

वैद्यो व्याधिमता यस्माद् व्याधेर्यत्नेन यक्ष्यते स यक्ष्मा प्रोच्यते लोके शब्दशास्त्रविशारदैः

ваидйо вйа̄дхимата̄ йасма̄д вйа̄дхерйатнена йакш̣йате са йакш̣ма̄ прочйате локе ш́абдаш́а̄стравиш́а̄радаих̣

राज्ञश्चन्द्र्रमसो यस्मादभूदेष किलामयः तस्मात्तं राजयक्ष्मेति प्रवदन्ति मनीषिणः

ра̄джн̃аш́чандррамасо йасма̄дабхӯдеш̣а кила̄майах̣ тасма̄ттам̣ ра̄джайакш̣мети праваданти манӣш̣ин̣ах̣

क्रियाक्षयकरत्वात्तु क्षय इत्युच्यते बुधैः संशोषणाद्र सादीनां शोष इत्यभिधीयते

крийа̄кш̣айакаратва̄тту кш̣айа итйучйате будхаих̣ сам̣ш́ош̣ан̣а̄дра са̄дӣна̄м̣ ш́ош̣а итйабхидхӣйате

कफप्रधानैर्दोषैस्तु रुद्धेषु रसवर्त्मसु अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तराः क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः

капхапрадха̄наирдош̣аисту руддхеш̣у расавартмасу ативйава̄йино ва̄'пи кш̣ӣн̣е ретасйанантара̄х̣ кш̣ӣйанте дха̄тавах̣ сарве татах̣ ш́уш̣йати ма̄навах̣

श्वासाङ्गसादकफसंस्रवतालुशोषवम्यग्निसादमदपीनसकासनिद्राः शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः

ш́ва̄са̄н̇гаса̄дакапхасам̣сравата̄луш́ош̣авамйагниса̄дамадапӣнасака̄санидра̄х̣ ш́ош̣е бхавиш̣йати бхаванти са ча̄пи джантух̣ ш́уклекш̣ан̣о бхавати ма̄м̣сапаро рирам̣сух̣

स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठगृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून्पवनधूमदवार्दितांश्च

свапнеш̣у ка̄каш́укаш́аллакинӣлакан̣т̣хагр̣дхра̄статхаива капайах̣ кр̣кала̄сака̄ш́ча там̣ ва̄хайанти са надӣрвиджала̄ш́ча паш́йеччхуш̣ка̄м̣старӯнпаванадхӯмадава̄рдита̄м̣ш́ча

अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः ज्वरः सर्वाङ्गिकश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः

ам̣сапа̄рш́ва̄бхита̄паш́ча санта̄пах̣ карапа̄дайох̣ джварах̣ сарва̄н̇гикаш́чети лакш̣ан̣ам̣ ра̄джайакш̣ман̣ах̣

भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् स्वरभेदश्च जायन्ते षड्रूपे राजयक्ष्मणि

бхактадвеш̣о джварах̣ ш́ва̄сах̣ ка̄сах̣ ш́он̣итадарш́анам сварабхедаш́ча джа̄йанте ш̣ад̣рӯпе ра̄джайакш̣ман̣и

स्वरभेदोऽनिलाच्छूलं सङ्कोचश्चांसपार्श्वयोः ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पिक्ताद्र क्तस्य चागमः

сварабхедо'нила̄ччхӯлам̣ сан̇кочаш́ча̄м̣сапа̄рш́вайох̣ джваро да̄хо'тиса̄раш́ча пикта̄дра ктасйа ча̄гамах̣

शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च कासः कण्ठस्य च ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः

ш́ирасах̣ парипӯрн̣атвамабхактаччханда ева ча ка̄сах̣ кан̣т̣хасйа ча дхвам̣со виджн̃ейах̣ капхакопатах̣

एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम्

ека̄даш́абхиребхирва̄ ш̣ад̣бхирва̄'пи саманвитам

त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैर्ज्वरकासासृगामयैः जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन्सुविमलं यशः

трибхирва̄ пӣд̣итам̣ лин̇гаирджварака̄са̄ср̣га̄майаих̣ джахйа̄ччхош̣а̄рдитам̣ джантумиччхансувималам̣ йаш́ах̣

सर्वैरर्द्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा

сарваирарддхаистрибхирва̄'пи лин̇гаирма̄м̣сабалакш̣айе йукто варджйаш́чикитсйасту сарварӯпо'пйато'нйатха̄

महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् शूनमुष्कोदरञ्चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत्

маха̄ш́анам̣ кш̣ӣйама̄н̣аматӣса̄ранипӣд̣итам ш́ӯнамуш̣кодаран̃чаива йакш̣мин̣ам̣ париварджайет

शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् कृच्छ्रेण बहु मेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम्

ш́укла̄кш̣аманнадвеш̣т̣а̄рамӯрдхваш́ва̄санипӣд̣итам кр̣ччхрен̣а баху механтам̣ йакш̣ма̄ хантӣха ма̄навам

परं दिनसहस्रन्तु यदि जीवति मानवः सुभिषग्भिरुपक्रान्तस्तरुणः शोषपीडितः

парам̣ динасахасранту йади джӣвати ма̄навах̣ субхиш̣агбхирупакра̄нтастарун̣ах̣ ш́ош̣апӣд̣итах̣

ज्वरानुबन्धरहितं बलवन्तं क्रियासहम् उपक्रमेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नरम्

джвара̄нубандхарахитам̣ балавантам̣ крийа̄сахам упакрамеда̄тмавантам̣ дӣпта̄гнимакр̣ш́ам̣ нарам

व्यवायशोकवार्द्धक्यव्यायामाध्वप्रशोषितान् व्रणोरःक्षतसंज्ञौ च शोषिणौ लक्षणैः शृणु

вйава̄йаш́окава̄рддхакйавйа̄йа̄ма̄дхвапраш́ош̣ита̄н вран̣орах̣кш̣атасам̣джн̃ау ча ш́ош̣ин̣ау лакш̣ан̣аих̣ ш́р̣н̣у

व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः

вйава̄йаш́ош̣ӣ ш́украсйа кш̣айалин̇гаирупадрутах̣ па̄н̣д̣удехо йатха̄пӯрвам̣ кш̣ӣйанте ча̄сйа дха̄тавах̣

प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः बिना शुक्रक्षयकृतैर्विकारैरुपलक्षितः

прадхйа̄наш́ӣлах̣ сраста̄н̇гах̣ ш́окаш́ош̣йапи та̄др̣ш́ах̣ бина̄ ш́укракш̣айакр̣таирвика̄раирупалакш̣итах̣

जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रि यः कम्पनोऽरुमान्भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः

джара̄ш́ош̣ӣ кр̣ш́о мандавӣрйабуддхибалендри йах̣ кампано'рума̄нбхиннака̄м̣сйапа̄трахатасварах̣

ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारुचिपीडितः सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षः शुष्करुक्षमलच्छविः

ш̣т̣хӣвати ш́леш̣ман̣а̄ хӣнам̣ гаурава̄ручипӣд̣итах̣ сампрасрута̄сйана̄са̄кш̣ах̣ ш́уш̣карукш̣амалаччхавих̣

अध्वप्रशोषी स्रस्ताङ्ग सम्भृष्टपरुषच्छविः प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः

адхвапраш́ош̣ӣ сраста̄н̇га самбхр̣ш̣т̣апаруш̣аччхавих̣ прасуптага̄тра̄вайавах̣ ш́уш̣какломагала̄нанах̣

व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः लिङ्गैरुरःक्षतकृतैः संयुक्तश्च क्षतं विना

вйа̄йа̄маш́ош̣ӣ бхӯйиш̣т̣хамебхирева саманвитах̣ лин̇гаирурах̣кш̣атакр̣таих̣ сам̣йукташ́ча кш̣атам̣ вина̄

रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमः स्मृतः

рактакш̣айа̄дведана̄бхистатхаива̄ха̄райантран̣а̄т вран̣итасйа бхавеччхош̣ах̣ са ча̄са̄дхйатамах̣ смр̣тах̣

धनुषाऽयस्यतोऽत्थ भारमुद्वहतो गुरुम् युद्ध्य्मानस्य बलिभिः पततो विषमोच्चतः

дхануш̣а̄'йасйато'ттха бха̄рамудвахато гурум йуддхйма̄насйа балибхих̣ патато виш̣амоччатах̣

वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं चान्यं निगृह्णत शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतोनिघ्नतः परान्

вр̣ш̣ам̣ хайам̣ ва̄ дха̄вантам̣ дамйам̣ ча̄нйам̣ нигр̣хн̣ата ш́ила̄ка̄ш̣т̣ха̄ш́маниргха̄та̄н кш̣ипатонигхнатах̣ пара̄н

अधीयानस्य चात्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम् महानदीं वा तरतो हयैर्वा सह धावतः

адхӣйа̄насйа ча̄тйуччаирдӯрам̣ ва̄ враджато друтам маха̄надӣм̣ ва̄ тарато хайаирва̄ саха дха̄ватах̣

सहसोत्पततो दूरं तूर्णञ्चापि प्रनृत्यतः तथाऽन्यै कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य वा

сахасотпатато дӯрам̣ тӯрн̣ан̃ча̄пи пранр̣тйатах̣ татха̄'нйаи кармабхих̣ крӯраирбхр̣ш́амабхйа̄хатасйа ва̄

स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रुक्षाल्पप्रमिताशिनः विक्षतेवक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते

стрӣш̣у ча̄типрасактасйа рукш̣а̄лпапрамита̄ш́инах̣ викш̣атевакш̣аси вйа̄дхирбалава̄н самудӣрйате

उरो विरुज्यतेऽत्यर्थं भिद्यतेऽथ विभज्यते प्रपीड्यते तथा पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते

уро вируджйате'тйартхам̣ бхидйате'тха вибхаджйате прапӣд̣йате татха̄ па̄рш́ве ш́уш̣йатйан̇гам̣ правепате

क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदोऽग्निवधस्तथा

крама̄двӣрйам̣ балам̣ варн̣о ручирагниш́ча хӣйате джваро вйатха̄ манодаинйам̣ вид̣бхедо'гнивадхастатха̄

दुष्टश्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः कासमानस्य चाभीक्ष्णं कफः सासृक् प्रवर्त्तते स क्षती क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात्

душ̣т̣аш́йа̄вах̣ судургандхах̣ пӣто вигратхито бахух̣ ка̄сама̄насйа ча̄бхӣкш̣н̣ам̣ капхах̣ са̄ср̣к праварттате са кш̣атӣ кш̣ӣйате'тйартхам̣ татха̄ ш́украуджасох̣ кш̣айа̄т

उरोरुक्शोणितच्छर्दिःकासो वैशेषिकः क्षते क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटीग्रहः

урорукш́он̣итаччхардих̣ка̄со ваиш́еш̣иках̣ кш̣ате кш̣ӣн̣е сарактамӯтратвам̣ па̄рш́вапр̣ш̣т̣хакат̣ӣграхах̣

व्रणरोधात्क्षयाच्चैव कोष्ठात्प्रतिमलात्तथा क्षतोरस्कस्यान्नपाके निःश्वासो वाति पूतिकः

вран̣ародха̄ткш̣айа̄ччаива кош̣т̣ха̄тпратимала̄ттатха̄ кш̣атораскасйа̄ннапа̄ке них̣ш́ва̄со ва̄ти пӯтиках̣

अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेःसाध्यो बलवतो नवः परिसंवत्सरो याप्यःसर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्

алпалин̇гасйа дӣпта̄гнех̣са̄дхйо балавато навах̣ парисам̣ватсаро йа̄пйах̣сарвалин̇гам̣ ту варджайет

बलिनो बहुदोषस्य पञ्च कर्माणि कारयेत् यक्ष्मिणःक्षीणदेहस्य तत्कृतं स्याद्विषोपमम्

балино бахудош̣асйа пан̃ча карма̄н̣и ка̄райет йакш̣мин̣ах̣кш̣ӣн̣адехасйа таткр̣там̣ сйа̄двиш̣опамам

मलायत्तं बलं पुंसां शुक्रायत्तञ्च जीवितम् ततस्माद्यत्नेनसंरक्षेद्यक्ष्मिणो मलरेतसी

мала̄йаттам̣ балам̣ пум̣са̄м̣ ш́укра̄йаттан̃ча джӣвитам татасма̄дйатненасам̣ракш̣едйакш̣мин̣о маларетасӣ

शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गादयो हिताः मद्यानि जाङ्गलाः पक्षिमृगाःपथ्या विशुष्यताम्

ш́а̄лиш̣аш̣т̣икагодхӯмайавамудга̄дайо хита̄х̣ мадйа̄ни джа̄н̇гала̄х̣ пакш̣имр̣га̄х̣патхйа̄ виш́уш̣йата̄м

सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्

сапиппалӣкам̣ сайавам̣ сакулаттхам̣ сана̄гарам

दाडिमामलकोपेतं स्निग्धमाजं रसं पिबेत् तेन षड् विनिवर्त्तन्ते विकाराः पीनसादयः

да̄д̣има̄малакопетам̣ снигдхама̄джам̣ расам̣ пибет тена ш̣ад̣ виниварттанте вика̄ра̄х̣ пӣнаса̄дайах̣

द्र्रव्यतो द्विगुणं मांसं सर्वतोऽष्टगुणं जलम् पादस्थं संस्कृतञ्चाज्ये षडङ्गो यूष उच्यते

дрравйато двигун̣ам̣ ма̄м̣сам̣ сарвато'ш̣т̣агун̣ам̣ джалам па̄дастхам̣ сам̣скр̣тан̃ча̄джйе ш̣ад̣ан̇го йӯш̣а учйате

ककुभत्वङ्नागबला वानरिबीजं विचूर्णितम्पयसा पीतं मधुघृतयुक्तंससितं यक्ष्मादिकासहरम्

какубхатван̇на̄габала̄ ва̄нарибӣджам̣ вичӯрн̣итампайаса̄ пӣтам̣ мадхугхр̣тайуктам̣саситам̣ йакш̣ма̄дика̄сахарам

छागमांसं पयश्छागं छागं सर्पिः सनागरम् छागोपसेवी शयनं छागमध्ये तु यक्ष्मनुत्

чха̄гама̄м̣сам̣ пайаш́чха̄гам̣ чха̄гам̣ сарпих̣ сана̄гарам чха̄гопасевӣ ш́айанам̣ чха̄гамадхйе ту йакш̣манут

मधुताप्यविडङ्गाश्मजतुलोहघृताभयाः घ्नन्ति यक्ष्माणमत्युग्रं सेव्यमाना हिताशिनः

мадхута̄пйавид̣ан̇га̄ш́маджатулохагхр̣та̄бхайа̄х̣ гхнанти йакш̣ма̄н̣аматйуграм̣ севйама̄на̄ хита̄ш́инах̣

शर्करामधुसंयुक्तं नवनीतं लिहन्क्षयी क्षीराशी लभते पुष्टिमतुल्ये चाज्यमाक्षिके

ш́аркара̄мадхусам̣йуктам̣ наванӣтам̣ лиханкш̣айӣ кш̣ӣра̄ш́ӣ лабхате пуш̣т̣иматулйе ча̄джйама̄кш̣ике

सितोपलां तुगाक्षीरी पिप्पली बहुला त्वचः अन्त्यादूर्ध्वं द्विगुणिताश्चूर्णिता मधुसर्पिषा

ситопала̄м̣ туга̄кш̣ӣрӣ пиппалӣ бахула̄ твачах̣ антйа̄дӯрдхвам̣ двигун̣ита̄ш́чӯрн̣ита̄ мадхусарпиш̣а̄

लेहयेद्रा जरोगार्त्तं कासश्वासज्वरातुरम् पार्श्वशूलिनमल्पाग्निं सुप्तजिह्वं रुचिच्युतम् हस्तपादाङ्गदाहे च ज्वरे रक्ते तथोर्ध्वगे

лехайедра̄ джарога̄рттам̣ ка̄саш́ва̄саджвара̄турам па̄рш́ваш́ӯлинамалпа̄гним̣ суптаджихвам̣ ручичйутам хастапа̄да̄н̇гада̄хе ча джваре ракте татхордхваге

जातीफलं विडङ्गानि चित्रकं तगरं तिलाः तालीसं चन्दनं शुण्ठी लवङ्गमुपकुञ्चिका

джа̄тӣпхалам̣ вид̣ан̇га̄ни читракам̣ тагарам̣ тила̄х̣ та̄лӣсам̣ чанданам̣ ш́ун̣т̣хӣ лаван̇гамупакун̃чика̄

कर्पूरश्चाभया धात्री मरिचं पिप्पली तुगा एषां त्वक्षसमा भागाश्चातुर्जातकसंयुताः

карпӯраш́ча̄бхайа̄ дха̄трӣ маричам̣ пиппалӣ туга̄ еш̣а̄м̣ твакш̣асама̄ бха̄га̄ш́ча̄турджа̄такасам̣йута̄х̣

पलानि सप्त भङ्गायाः सितासर्वसमा मता चूर्णमेतत्क्षयं कासं श्वासञ्च ग्रहणीगदम्

пала̄ни сапта бхан̇га̄йа̄х̣ сита̄сарвасама̄ мата̄ чӯрн̣аметаткш̣айам̣ ка̄сам̣ ш́ва̄сан̃ча грахан̣ӣгадам

अरोचकं प्रतिश्यायं तथा चानलमन्दताम् एतान् रोगान्निहन्त्येव वृक्षमिन्द्रा शनिर्यथा

арочакам̣ пратиш́йа̄йам̣ татха̄ ча̄наламандата̄м ета̄н рога̄ннихантйева вр̣кш̣аминдра̄ ш́анирйатха̄

बालरोगाधिकारोक्तं तैलं लाक्षादि योजयेत् अभ्यङ्गे यक्ष्मिणो नित्यं वृद्धवैद्योपदेशतः

ба̄ларога̄дхика̄роктам̣ таилам̣ ла̄кш̣а̄ди йоджайет абхйан̇ге йакш̣мин̣о нитйам̣ вр̣ддхаваидйопадеш́атах̣

वासकस्य रसप्रस्थं मानिका सितशर्करा पिप्पल्या द्विपलं तावत्सर्पिषश्च शनैः पचेत्

ва̄сакасйа расапрастхам̣ ма̄ника̄ ситаш́аркара̄ пиппалйа̄ двипалам̣ та̄ватсарпиш̣аш́ча ш́анаих̣ пачет

तस्मिंल्लेहत्वमायाते शीते क्षौद्र पलाष्टकम् दत्वाऽवतारयेद् वैद्यो लीढो लेहोऽयमुत्तमः

тасмим̣ллехатвама̄йа̄те ш́ӣте кш̣аудра пала̄ш̣т̣акам датва̄'вата̄райед ваидйо лӣд̣хо лехо'йамуттамах̣

हन्त्येव राजयक्ष्माणं कासं श्वासञ्च दारुणम् पार्श्वशूलञ्च हृच्छूलं रक्तपित्तं ज्वरं तथा

хантйева ра̄джайакш̣ма̄н̣ам̣ ка̄сам̣ ш́ва̄сан̃ча да̄рун̣ам па̄рш́ваш́ӯлан̃ча хр̣ччхӯлам̣ рактапиттам̣ джварам̣ татха̄

व्यवायशोषिणं क्षीणं रसमांसाज्यभोजनैः सुकूलैर्मधुरैर्हृद्यैर्जीवनीयैरुपाचरेत्

вйава̄йаш́ош̣ин̣ам̣ кш̣ӣн̣ам̣ расама̄м̣са̄джйабходжанаих̣ сукӯлаирмадхураирхр̣дйаирджӣванӣйаирупа̄чарет

हर्षणाश्वासनैः क्षीरैःस्निग्धैर्मधुरशीतलैः दीपनैर्लघुभिश्चान्नैः शोकशोषमुपाचरेत्

харш̣ан̣а̄ш́ва̄санаих̣ кш̣ӣраих̣снигдхаирмадхураш́ӣталаих̣ дӣпанаирлагхубхиш́ча̄ннаих̣ ш́окаш́ош̣амупа̄чарет

व्यायामशोषिणं स्निग्धैः क्षतक्षयहितैर्हिमैः उपाचरेज्जीवनीयैर्विधिना श्लैष्मिकेण तु

вйа̄йа̄маш́ош̣ин̣ам̣ снигдхаих̣ кш̣атакш̣айахитаирхимаих̣ упа̄чареджджӣванӣйаирвидхина̄ ш́лаиш̣микен̣а ту

आस्यासुखैर्दिवास्वप्नैः शीतैर्मधुरबृंहणैः अन्नमांसरसाहारैरध्वशोषमुपाचरेत्

а̄сйа̄сукхаирдива̄свапнаих̣ ш́ӣтаирмадхурабр̣м̣хан̣аих̣ аннама̄м̣сараса̄ха̄раирадхваш́ош̣амупа̄чарет

व्रणशोषं जयेत्स्निग्धैर्दीपनैः स्वादुशीतलैः ईषदम्लैरनम्लैर्वा यूषमांसरसादिभिः

вран̣аш́ош̣ам̣ джайетснигдхаирдӣпанаих̣ сва̄душ́ӣталаих̣ ӣш̣адамлаиранамлаирва̄ йӯш̣ама̄м̣сараса̄дибхих̣

उरः क्षतचिकित्सा बलाऽश्वगन्धा श्रीपर्णी बहुपुत्री पुनर्नवाः पयसा नित्यमभ्यस्ताः शमयन्ति क्षतक्षयम्

урах̣ кш̣атачикитса̄ бала̄'ш́вагандха̄ ш́рӣпарн̣ӣ бахупутрӣ пунарнава̄х̣ пайаса̄ нитйамабхйаста̄х̣ ш́амайанти кш̣атакш̣айам

एलापत्र्रत्वचोऽद्धाक्षाः पिप्पल्यर्द्धपलं पृथक् सितामधुकखर्जूरमृद्वीकाश्च पलोन्मिताः

ела̄патрратвачо'ддха̄кш̣а̄х̣ пиппалйарддхапалам̣ пр̣тхак сита̄мадхукакхарджӯрамр̣двӣка̄ш́ча палонмита̄х̣

सञ्चूर्ण्य मधुना युक्ता वटिकाः सम्प्रकल्पयेत् अक्षमात्रां ततश्चैकां भक्षयेत्तु दिने दिने

сан̃чӯрн̣йа мадхуна̄ йукта̄ ват̣ика̄х̣ сампракалпайет акш̣ама̄тра̄м̣ таташ́чаика̄м̣ бхакш̣айетту дине дине

क्षतं क्षयं ज्वरं कासं श्वासं हिक्कां वमिं भ्रमम् मूर्च्छां मदं तृषां शोषं पार्श्वशूलमरोचकम्

кш̣атам̣ кш̣айам̣ джварам̣ ка̄сам̣ ш́ва̄сам̣ хикка̄м̣ вамим̣ бхрамам мӯрччха̄м̣ мадам̣ тр̣ш̣а̄м̣ ш́ош̣ам̣ па̄рш́ваш́ӯламарочакам

प्लीहानमाढ्यवातञ्च रक्तपित्तं स्वरक्षयम् एलादिगुटिका हन्ति वृष्या सन्तर्पणी परा

плӣха̄нама̄д̣хйава̄тан̃ча рактапиттам̣ сваракш̣айам ела̄дигут̣ика̄ ханти вр̣ш̣йа̄ сантарпан̣ӣ пара̄

द्रा क्षायाः प्रस्थमेकन्तु मधुकस्य पलाष्टकम् पचेत्तोयाढके शुद्धे पादशेषेण तेन तु

дра̄ кш̣а̄йа̄х̣ прастхамеканту мадхукасйа пала̄ш̣т̣акам пачеттойа̄д̣хаке ш́уддхе па̄даш́еш̣ен̣а тена ту

पलिके मधुकद्रा क्षे पिष्टे कृष्णापलद्वयम् प्रदाय सर्पिषः प्रस्थं पचेत्क्षीरे चतुर्गुणे

палике мадхукадра̄ кш̣е пиш̣т̣е кр̣ш̣н̣а̄паладвайам прада̄йа сарпиш̣ах̣ прастхам̣ пачеткш̣ӣре чатургун̣е

सिद्धे शीते पलान्यष्टौ शर्करायाः प्रदापयेत् एतद् द्रा क्षाघृतं सिद्धं क्षतक्षीणसुखावहम्

сиддхе ш́ӣте пала̄нйаш̣т̣ау ш́аркара̄йа̄х̣ прада̄пайет етад дра̄ кш̣а̄гхр̣там̣ сиддхам̣ кш̣атакш̣ӣн̣асукха̄вахам

वातं पित्तं ज्वरं श्वासं विस्फोटकहलीमकान् प्रदरं रक्तपित्तञ्च हन्यान्मांसबलप्रदम्

ва̄там̣ питтам̣ джварам̣ ш́ва̄сам̣ виспхот̣акахалӣмака̄н прадарам̣ рактапиттан̃ча ханйа̄нма̄м̣сабалапрадам

क्षीरे धात्री च मञ्जिष्ठा क्षीरिण्याश्च तथा रसैः पचेत्समैघृतप्रस्थं मधुरैः कर्षसम्मितैः

кш̣ӣре дха̄трӣ ча ман̃джиш̣т̣ха̄ кш̣ӣрин̣йа̄ш́ча татха̄ расаих̣ пачетсамаигхр̣тапрастхам̣ мадхураих̣ карш̣асаммитаих̣

द्रा क्षाद्विचन्दनोशीरैः शर्करोत्पलद्मकैः मधूककुसुमानन्ताकाश्मरीतृणसंज्ञकैः

дра̄ кш̣а̄двичанданош́ӣраих̣ ш́аркаротпаладмакаих̣ мадхӯкакусума̄нанта̄ка̄ш́марӣтр̣н̣асам̣джн̃акаих̣

प्रस्थार्द्धं मधुनः शीते शर्कराऽद्धतुलां तथा पलार्द्धिकांश्च सञ्चूर्ण्य त्वगेलापद्मकेशरान्

прастха̄рддхам̣ мадхунах̣ ш́ӣте ш́аркара̄'ддхатула̄м̣ татха̄ пала̄рддхика̄м̣ш́ча сан̃чӯрн̣йа твагела̄падмакеш́ара̄н

विनीय तत्र संलिह्यान्मात्रां नित्यं सुयन्त्रितः अमृतप्राशमित्येदश्विभ्यां परिकीर्त्तितम्

винӣйа татра сам̣лихйа̄нма̄тра̄м̣ нитйам̣ суйантритах̣ амр̣тапра̄ш́амитйедаш́вибхйа̄м̣ парикӣрттитам

क्षीरमांसाशिनां हन्ति रक्तपित्तं क्षतक्षयम् तृष्णाऽरुचिश्वासकासच्छर्दिमूर्च्छाप्रमर्दनम्

кш̣ӣрама̄м̣са̄ш́ина̄м̣ ханти рактапиттам̣ кш̣атакш̣айам тр̣ш̣н̣а̄'ручиш́ва̄сака̄саччхардимӯрччха̄прамарданам

मूत्रकृच्छ्रज्वरघ्नञ्च बल्यं स्त्रीरतिवर्द्धनम्

мӯтракр̣ччхраджварагхнан̃ча балйам̣ стрӣративарддханам

यद्यच्च तर्पणं शीतमविदाहि हितंलघु अन्नपानं निषेव्यंस्यात्क्षतक्षीणैः सुखार्थिभिः

йадйачча тарпан̣ам̣ ш́ӣтамавида̄хи хитам̣лагху аннапа̄нам̣ ниш̣евйам̣сйа̄ткш̣атакш̣ӣн̣аих̣ сукха̄ртхибхих̣

शोकं स्त्रियः क्रोधमसूयताञ्ज त्यजेदुदारान्विषयान्भजेच्च तथा द्विजातींस्त्रिदशान्गुरुंश्च वाचश्च पुण्याः शृणुयाद् द्विजेभ्यः

ш́окам̣ стрийах̣ кродхамасӯйата̄н̃джа тйаджедуда̄ра̄нвиш̣айа̄нбхаджечча татха̄ двиджа̄тӣм̣стридаш́а̄нгурум̣ш́ча ва̄чаш́ча пун̣йа̄х̣ ш́р̣н̣уйа̄д двиджебхйах̣

अथ राजयक्ष्मणि रसाः रसभस्मामृतासत्वं लोहं मधुघृतान्वितम् अमृतेश्वरनामायं षड्गुञ्जोराजयक्ष्मणि

атха ра̄джайакш̣ман̣и раса̄х̣ расабхасма̄мр̣та̄сатвам̣ лохам̣ мадхугхр̣та̄нвитам амр̣теш́варана̄ма̄йам̣ ш̣ад̣гун̃джора̄джайакш̣ман̣и

त्रयॐशा मारितात्सूतादेकॐशो हेमभस्मतः एकॐशो मृतताम्रस्य शिला गन्धश्च तालकम्

трайаом̣ш́а̄ ма̄рита̄тсӯта̄декаом̣ш́о хемабхасматах̣ екаом̣ш́о мр̣тата̄мрасйа ш́ила̄ гандхаш́ча та̄лакам

प्रत्येकंभागयुग्मं स्यादेतत्सर्वं विचूर्णयेत् वराटीः पूरयेत्तेन छागीक्षीरेण टङ्कणम्

пратйекам̣бха̄гайугмам̣ сйа̄детатсарвам̣ вичӯрн̣айет вара̄т̣ӣх̣ пӯрайеттена чха̄гӣкш̣ӣрен̣а т̣ан̇кан̣ам

पिष्ट्वा तेन मुखं रुद्ध्वा मृद्भाण्डे ताश्च धारयेत् कूप्यां पचेद्र जपुटे स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत्

пиш̣т̣ва̄ тена мукхам̣ руддхва̄ мр̣дбха̄н̣д̣е та̄ш́ча дха̄райет кӯпйа̄м̣ пачедра джапут̣е сва̄н̇гаш́ӣтам̣ самуддхарет

रसो राजमृगाङ्कोयंचतुर्गुञ्जः क्षयापहः मरिचैरुनविंशत्याकणाभिर्दशभिस्तथा

расо ра̄джамр̣га̄н̇койам̣чатургун̃джах̣ кш̣айа̄пахах̣ маричаирунавим̣ш́атйа̄кан̣а̄бхирдаш́абхистатха̄

मधुना सर्पिषा चापि दद्यादेतं रसं भिषग् अनेन नश्यति क्षिप्रं वातश्लेष्मभवः क्षयः

мадхуна̄ сарпиш̣а̄ ча̄пи дадйа̄детам̣ расам̣ бхиш̣аг анена наш́йати кш̣ипрам̣ ва̄таш́леш̣мабхавах̣ кш̣айах̣

शुद्धं सूतं द्विधा गन्धं कुर्यात्खल्वेन कज्जलीम् तयोः समं तीक्ष्णचूर्णं मर्दयेत्कन्यकाद्र्रवैः

ш́уддхам̣ сӯтам̣ двидха̄ гандхам̣ курйа̄ткхалвена каджджалӣм тайох̣ самам̣ тӣкш̣н̣ачӯрн̣ам̣ мардайетканйака̄дрраваих̣

द्वियाममातपे गोलं ताम्रपात्रे निधापयेत् आच्छाद्यैरण्डपत्रेण स्यादुष्णं यामयुग्मतः

двийа̄мама̄тапе голам̣ та̄мрапа̄тре нидха̄пайет а̄ччха̄дйаиран̣д̣апатрен̣а сйа̄душ̣н̣ам̣ йа̄майугматах̣

धान्यराशौ न्यसेत्पश्चादष्टरात्रात्तमुद्धरेत् सञ्चूर्ण्य गालयेद्वस्त्रैः सत्यं वारितरं भवेत्

дха̄нйара̄ш́ау нйасетпаш́ча̄даш̣т̣ара̄тра̄ттамуддхарет сан̃чӯрн̣йа га̄лайедвастраих̣ сатйам̣ ва̄ритарам̣ бхавет

त्रिकटुत्रिफलैलाभिर्जातीफललवङ्गकैः नवभागोन्मितैरेभिः समैरेष रसो भवेत्

трикат̣утрипхалаила̄бхирджа̄тӣпхалалаван̇гакаих̣ навабха̄гонмитаиребхих̣ самаиреш̣а расо бхавет

निष्कद्वयमितं नित्यंमधुना सह लेहयेत् अयमग्निरसो नाम्नाकासक्षयहरः परः

ниш̣кадвайамитам̣ нитйам̣мадхуна̄ саха лехайет айамагнирасо на̄мна̄ка̄сакш̣айахарах̣ парах̣

इत्येकादशो राजयक्ष्माधिकारः सम्पूर्णः ११

итйека̄даш́о ра̄джайакш̣ма̄дхика̄рах̣ сампӯрн̣ах̣