Тришна — патологическая жажда | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 18 · 33 стихов

Тришна — патологическая жажда

भयश्रमाभ्यां बलसङ्क्षयाद्वाऽप्यूर्ध्वं चितं पित्तविवर्द्धनैश्च पित्तं सवातं कुपितं नराणां तालुप्रपन्नं जनयेत्पिपासाम्

бхайаш́рама̄бхйа̄м̣ баласан̇кш̣айа̄два̄'пйӯрдхвам̣ читам̣ питтавиварддханаиш́ча питтам̣ сава̄там̣ купитам̣ нара̄н̣а̄м̣ та̄лупрапаннам̣ джанайетпипа̄са̄м

स्रोतःस्वपां वाहिषु दूषितेषु दोषैश्च तृट् सम्भवतीह जन्तोः तिस्रः स्मृतास्ताः क्षतजा चतुर्थी क्षयात्तथाऽन्याऽमसमुद्भवा च भक्तोद्भवा सप्तमिकेति तासां निबोध लिङ्गान्यनुपूर्वशस्तु

сротах̣свапа̄м̣ ва̄хиш̣у дӯш̣итеш̣у дош̣аиш́ча тр̣т̣ самбхаватӣха джантох̣ тисрах̣ смр̣та̄ста̄х̣ кш̣атаджа̄ чатуртхӣ кш̣айа̄ттатха̄'нйа̄'масамудбхава̄ ча бхактодбхава̄ саптамикети та̄са̄м̣ нибодха лин̇га̄нйанупӯрваш́асту

ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहाः सन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः सर्वाणि रूपाणि भवन्ति तस्यामुत्पत्तिकाले तु विशेषतो हि

та̄лвош̣т̣хакан̣т̣ха̄сйавиш́ош̣ада̄ха̄х̣ санта̄памохабхрамавипрала̄па̄х̣ сарва̄н̣и рӯпа̄н̣и бхаванти тасйа̄мутпаттика̄ле ту виш́еш̣ато хи

क्षामास्यता मारुतसम्भवायां तोदस्तथा शङ्खशिरःसु चापि स्रोतोनिरोधो विरसञ्च वक्त्रं शीताभिरद्भिश्च विवृद्धिमेति

кш̣а̄ма̄сйата̄ ма̄рутасамбхава̄йа̄м̣ тодастатха̄ ш́ан̇кхаш́ирах̣су ча̄пи сротониродхо вирасан̃ча вактрам̣ ш́ӣта̄бхирадбхиш́ча вивр̣ддхимети

मूर्च्छाऽन्नविद्वेषविलापदाहा रक्तेक्षणत्वं प्रततश्च शोषः शीताभिनन्दा मुखतिक्तता च पित्तात्मिकायां परिधूपनञ्च

мӯрччха̄'ннавидвеш̣авила̄пада̄ха̄ рактекш̣ан̣атвам̣ прататаш́ча ш́ош̣ах̣ ш́ӣта̄бхинанда̄ мукхатиктата̄ ча питта̄тмика̄йа̄м̣ паридхӯпанан̃ча

वाष्पावरोधात् कफसंवृतेऽग्नौ तृष्णा बलासेन भवेन्नरस्य निद्रा गुरुत्वं मधुरास्यता च तयाऽदितः शुष्यति चातिमात्रम्

ва̄ш̣па̄вародха̄т капхасам̣вр̣те'гнау тр̣ш̣н̣а̄ бала̄сена бхавеннарасйа нидра̄ гурутвам̣ мадхура̄сйата̄ ча тайа̄'дитах̣ ш́уш̣йати ча̄тима̄трам

क्षतस्य रुक्छोणितनिर्गमाभ्यां तृष्णा चतुर्थी क्षतजा मता तु

кш̣атасйа рукчхон̣итаниргама̄бхйа̄м̣ тр̣ш̣н̣а̄ чатуртхӣ кш̣атаджа̄ мата̄ ту

रसक्षयाद्या क्षयसम्भवा सा तयाऽभिभूतस्तु निशादिनेषु पेपीयतेऽम्भ स सुखं न याति तां सन्निपातादिति केचिदाहुः रसक्षयोक्तानि च लक्षणानि तस्यामशेषेण भिषग्व्यवस्येत्

расакш̣айа̄дйа̄ кш̣айасамбхава̄ са̄ тайа̄'бхибхӯтасту ниш́а̄динеш̣у пепӣйате'мбха са сукхам̣ на йа̄ти та̄м̣ саннипа̄та̄дити кечида̄хух̣ расакш̣айокта̄ни ча лакш̣ан̣а̄ни тасйа̄маш́еш̣ен̣а бхиш̣агвйавасйет

त्रिदोषलिङ्गाऽमसमुद्भवा च हृच्छूलनिष्ठीवनसादकर्त्री

тридош̣алин̇га̄'масамудбхава̄ ча хр̣ччхӯланиш̣т̣хӣванаса̄дакартрӣ

स्निग्धं तथाऽम्ल लवणञ्च भुक्तं गुर्वन्नमेवाशु तृषां करोति

снигдхам̣ татха̄'мла лаван̣ан̃ча бхуктам̣ гурваннамева̄ш́у тр̣ш̣а̄м̣ кароти

दीनस्वरः प्रताम्यन्दीनाननहृदयशुष्कगलतालुः भवति खलु सोपसर्गा तृष्णा सा शोषिणी कष्टा

дӣнасварах̣ прата̄мйандӣна̄нанахр̣дайаш́уш̣кагалата̄лух̣ бхавати кхалу сопасарга̄ тр̣ш̣н̣а̄ са̄ ш́ош̣ин̣ӣ каш̣т̣а̄

ज्वरमोहक्षयकासश्वासाद्युप सृष्टदेहानाम् सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम् घोरोपद्र वयुक्तास्तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः

джварамохакш̣айака̄саш́ва̄са̄дйупа ср̣ш̣т̣адеха̄на̄м сарва̄стватипрасакта̄ рогакр̣ш́а̄на̄м̣ вамипрасакта̄на̄м гхоропадра вайукта̄стр̣ш̣н̣а̄ маран̣а̄йа виджн̃ейа̄х̣

वातघ्नमन्नपानं मृदु लघु शीतञ्च वाततृष्णायाम्

ва̄тагхнаманнапа̄нам̣ мр̣ду лагху ш́ӣтан̃ча ва̄татр̣ш̣н̣а̄йа̄м

तृष्णायां पवनोत्थायां सगुडं दधि शस्यते स्वादु तिक्तं द्र वं शीतं पित्ततृष्णाऽपहं परम्

тр̣ш̣н̣а̄йа̄м̣ паваноттха̄йа̄м̣ сагуд̣ам̣ дадхи ш́асйате сва̄ду тиктам̣ дра вам̣ ш́ӣтам̣ питтатр̣ш̣н̣а̄'пахам̣ парам

मुस्तपर्पटकोदीच्यच्छत्राख्यो शीरचन्दनैः शृतं शीतं जलं दद्यात्तृड्दाहज्वरशान्तये

мустапарпат̣акодӣчйаччхатра̄кхйо ш́ӣрачанданаих̣ ш́р̣там̣ ш́ӣтам̣ джалам̣ дадйа̄ттр̣д̣да̄хаджвараш́а̄нтайе

लाजोदकं मधुयुतं शीतं गुडविमर्दितम् काश्मरीशर्करायुक्तं पिबेत्तृष्णाऽदितो नरः

ла̄джодакам̣ мадхуйутам̣ ш́ӣтам̣ гуд̣авимардитам ка̄ш́марӣш́аркара̄йуктам̣ пибеттр̣ш̣н̣а̄'дито нарах̣

आस्तरणमार्द्र वासः प्रावरणं चार्द्र वासः स्यात् तेन पिपासा शाम्यति दाहश्चोग्रोऽपि देहिनां नियतम्

а̄старан̣ама̄рдра ва̄сах̣ пра̄варан̣ам̣ ча̄рдра ва̄сах̣ сйа̄т тена пипа̄са̄ ш́а̄мйати да̄хаш́чогро'пи дехина̄м̣ нийатам

गोस्तनीक्षुरसक्षीरयष्टी मधुमधूत्पलैः नियतं नासिकापीते तृष्णा शाम्यति दारुणा

гостанӣкш̣урасакш̣ӣрайаш̣т̣ӣ мадхумадхӯтпалаих̣ нийатам̣ на̄сика̄пӣте тр̣ш̣н̣а̄ ш́а̄мйати да̄рун̣а̄

वैशद्यं जनयत्यास्ये सन्दधाति मुखे जलम् तृष्णादाहप्रशमनं मधुगण्डूषधारणम्

ваиш́адйам̣ джанайатйа̄сйе сандадха̄ти мукхе джалам тр̣ш̣н̣а̄да̄хапраш́аманам̣ мадхуган̣д̣ӯш̣адха̄ран̣ам

जिह्वातालुगलक्लोमशोषे मूर्ध्नि निधापयेत् केशरं मातुलुङ्गस्य घृतसैन्धवसंयुतम्

джихва̄та̄лугалакломаш́ош̣е мӯрдхни нидха̄пайет кеш́арам̣ ма̄тулун̇гасйа гхр̣тасаиндхавасам̣йутам

दाडिमं बदरं लोध्रं कपित्थं बीजपूरकम् पिष्ट्व्वा मूर्द्धनि लेपस्तु पिपासादाहनाशनः

да̄д̣имам̣ бадарам̣ лодхрам̣ капиттхам̣ бӣджапӯракам пиш̣т̣вва̄ мӯрддхани лепасту пипа̄са̄да̄хана̄ш́анах̣

वारि शीतं मधुयुतमाकण्ठाद्वा पिपासितम् पाययेद्वामयेच्चाथ तेन तृष्णा प्रशाम्यति

ва̄ри ш́ӣтам̣ мадхуйутама̄кан̣т̣ха̄два̄ пипа̄ситам па̄йайедва̄майечча̄тха тена тр̣ш̣н̣а̄ праш́а̄мйати

प्रातः शर्करयोपेतः क्वाथो धान्याकसम्भवः जयेत्तृष्णां तथा दाहं भवेत्स्रोतोविशोधनम्

пра̄тах̣ ш́аркарайопетах̣ ква̄тхо дха̄нйа̄касамбхавах̣ джайеттр̣ш̣н̣а̄м̣ татха̄ да̄хам̣ бхаветсротовиш́одханам

आमलं कमलं कुष्ठं लाजाश्च वटरोहकम् एतच्चूर्णस्य मधुना गुटिकां धारयेन्मुखे तृष्णां प्रवृद्धां हन्त्येषा मुखशोषञ्च दारुणम्

а̄малам̣ камалам̣ куш̣т̣хам̣ ла̄джа̄ш́ча ват̣арохакам етаччӯрн̣асйа мадхуна̄ гут̣ика̄м̣ дха̄райенмукхе тр̣ш̣н̣а̄м̣ правр̣ддха̄м̣ хантйеш̣а̄ мукхаш́ош̣ан̃ча да̄рун̣ам

क्षतोद्भवां रुग्विनिवारणेन जयेद्र सानामसृजश्च पानैः क्षयोत्थितां क्षीरजलं निहन्यान्मांसोदकं वा मधुरोदकं वा

кш̣атодбхава̄м̣ ругвинива̄ран̣ена джайедра са̄на̄маср̣джаш́ча па̄наих̣ кш̣айоттхита̄м̣ кш̣ӣраджалам̣ ниханйа̄нма̄м̣содакам̣ ва̄ мадхуродакам̣ ва̄

आमोद्भवां बिल्ववचायुतानां जयेत्कषायैरथ दीपनानाम् गुर्वान्नजामुल्लिखनैर्जयेच्च क्षयं विना सर्वकृताञ्च तृष्णाम्

а̄модбхава̄м̣ билвавача̄йута̄на̄м̣ джайеткаш̣а̄йаиратха дӣпана̄на̄м гурва̄ннаджа̄мулликханаирджайечча кш̣айам̣ вина̄ сарвакр̣та̄н̃ча тр̣ш̣н̣а̄м

स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत् अतिरोगदुर्बलानां तृष्णां शमयेन्नृणामिहाशु पयः

снигдхе'нне бхукте йа̄ тр̣ш̣н̣а̄ сйа̄тта̄м̣ гуд̣а̄мбуна̄ ш́амайет атирогадурбала̄на̄м̣ тр̣ш̣н̣а̄м̣ ш́амайеннр̣н̣а̄миха̄ш́у пайах̣

मूर्च्छाच्छर्दितृषानाह स्त्रीमद्यभृशकर्षिताः पिबेयुः शीतलं तोयं रक्तपित्ते मदात्यये

мӯрччха̄ччхардитр̣ш̣а̄на̄ха стрӣмадйабхр̣ш́акарш̣ита̄х̣ пибейух̣ ш́ӣталам̣ тойам̣ рактапитте мада̄тйайе

सात्म्यान्नपानभेषज्यैस्तृष्णां तस्य जयेत्पुनः तस्यां जितायामन्योऽपि व्याधिःशक्यश्चिकित्सितुम्

са̄тмйа̄ннапа̄набхеш̣аджйаистр̣ш̣н̣а̄м̣ тасйа джайетпунах̣ тасйа̄м̣ джита̄йа̄манйо'пи вйа̄дхих̣ш́акйаш́чикитситум

तृष्यन् पूर्वामयक्षीणो न लभेत जलं यदि मरणं दीर्घरोगं वा प्राप्नुयात्त्वरितं नरः

тр̣ш̣йан пӯрва̄майакш̣ӣн̣о на лабхета джалам̣ йади маран̣ам̣ дӣргхарогам̣ ва̄ пра̄пнуйа̄ттваритам̣ нарах̣

तृषितो मोहमायाति मोहात्प्राणान्विमुञ्चति तस्मात्सर्वास्ववस्थासु न क्वचिद्वारि वारयेत्

тр̣ш̣ито мохама̄йа̄ти моха̄тпра̄н̣а̄нвимун̃чати тасма̄тсарва̄свавастха̄су на квачидва̄ри ва̄райет

अन्नेनापि विना जन्तुः प्राणान्धारयते चिरम् तोयाभावात्पिपासार्त्तः क्षणात्प्राणैर्विमुच्यते

аннена̄пи вина̄ джантух̣ пра̄н̣а̄ндха̄райате чирам тойа̄бха̄ва̄тпипа̄са̄рттах̣ кш̣ан̣а̄тпра̄н̣аирвимучйате

इत्यष्टादशस्तृष्णाऽधिकारः समाप्तः १८

итйаш̣т̣а̄даш́астр̣ш̣н̣а̄'дхика̄рах̣ сама̄птах̣