Мадатьяя — алкоголизм | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 20 · 86 стихов

Мадатьяя — алкоголизм

मद्यं स्वभावतः प्राज्ञैर्यथैवान्नं तथा स्मृतम् अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं रसायनम्

мадйам̣ свабха̄ватах̣ пра̄джн̃аирйатхаива̄ннам̣ татха̄ смр̣там айуктийуктам̣ рога̄йа йуктийуктам̣ раса̄йанам

प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या निहन्त्यसून् विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्

пра̄н̣а̄х̣ пра̄н̣абхр̣та̄маннам̣ тадайуктйа̄ нихантйасӯн виш̣ам̣ пра̄н̣ахарам̣ тачча йуктийуктам̣ раса̄йанам

विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम् प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतं यथा

видхина̄ ма̄трайа̄ ка̄ле хитаираннаирйатха̄балам прахр̣ш̣т̣о йах̣ пибенмадйам̣ тасйа сйа̄дамр̣там̣ йатха̄

अभ्यङ्गोत्सादनस्नानवासोधूपानुलेपनैः स्निग्धोष्णैस्तादृशैरन्नैर्वातप्रकृतिकः पिबेत्

абхйан̇готса̄данасна̄нава̄содхӯпа̄нулепанаих̣ снигдхош̣н̣аиста̄др̣ш́аираннаирва̄тапракр̣тиках̣ пибет

शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः फलैरन्नैः सह नरः पित्तप्रकृतिकः पिबेत्

ш́ӣтопача̄раирвивидхаирмадхураснигдхаш́ӣталаих̣ пхалаираннаих̣ саха нарах̣ питтапракр̣тиках̣ пибет

श्लैष्मिको जाङ्गलैर्मांसैर्मरिचैर्मदिरां पिबेत् प्राक् पिबेच्छ्लैष्मिको मद्यं भुक्तस्योपरि पैत्तिकः

ш́лаиш̣мико джа̄н̇галаирма̄м̣саирмаричаирмадира̄м̣ пибет пра̄к пибеччхлаиш̣мико мадйам̣ бхуктасйопари паиттиках̣

वातिकस्तु पिबेन्मध्ये समदोषो यथेच्छति वातिकस्तु पिबेन्मद्यं प्रायो गौडिकपैष्टिकम्

ва̄тикасту пибенмадхйе самадош̣о йатхеччхати ва̄тикасту пибенмадйам̣ пра̄йо гауд̣икапаиш̣т̣икам

कफपित्तात्मको यस्तु माध्वीकं माधवं पिबेत् विधिर्वसुमतामेष कथितश्चरकादिभिः यथोपपत्तिकं वाऽपि पिबेन्मद्यं हि मात्रया

капхапитта̄тмако йасту ма̄дхвӣкам̣ ма̄дхавам̣ пибет видхирвасумата̄меш̣а катхиташ́чарака̄дибхих̣ йатхопапаттикам̣ ва̄'пи пибенмадйам̣ хи ма̄трайа̄

रसवातादिमार्गाणां सत्त्वबुद्धीन्द्रि यात्मनाम् प्रधानस्यौजसश्चैव हृदयं स्थानमुच्यते

расава̄та̄дима̄рга̄н̣а̄м̣ саттвабуддхӣндри йа̄тмана̄м прадха̄насйауджасаш́чаива хр̣дайам̣ стха̄намучйате

मद्यं हृदयमाविश्य स्वगुणैरोजसो गुणान् दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्

мадйам̣ хр̣дайама̄виш́йа свагун̣аироджасо гун̣а̄н даш́абхирдаш́а сан̇кш̣обхйа чето найати викрийа̄м

लघूष्णतीक्ष्णसूक्ष्माम्लव्यवाय्याशुकरं तथा रुक्षं विकासि विशदं मद्यं दशगुणं स्मृतम्

лагхӯш̣н̣атӣкш̣н̣асӯкш̣ма̄млавйава̄ййа̄ш́укарам̣ татха̄ рукш̣ам̣ вика̄си виш́адам̣ мадйам̣ даш́агун̣ам̣ смр̣там

गुरु शीतं मृदु स्निग्धं सान्द्रं स्वादु स्थिरं तथा प्रसन्नं पिच्छिलं सूक्ष्ममोजो दशगुणं स्मृतम्

гуру ш́ӣтам̣ мр̣ду снигдхам̣ са̄ндрам̣ сва̄ду стхирам̣ татха̄ прасаннам̣ пиччхилам̣ сӯкш̣мамоджо даш́агун̣ам̣ смр̣там

गौरवं लाघवाच्छैत्यमौष्ण्यादम्लस्वभावतः माधुर्यं मार्दवं तैक्ष्ण्यात्प्रसादञ्चाशु भावनात्

гауравам̣ ла̄гхава̄ччхаитйамауш̣н̣йа̄дамласвабха̄ватах̣ ма̄дхурйам̣ ма̄рдавам̣ таикш̣н̣йа̄тпраса̄дан̃ча̄ш́у бха̄вана̄т

रौक्ष्यात्स्नेहं व्यवायित्वात् स्थिरत्वं सूक्ष्मतामपि विकासिभावात्पैच्छिल्यं वैशद्यात्सान्द्र तां तथा

раукш̣йа̄тснехам̣ вйава̄йитва̄т стхиратвам̣ сӯкш̣мата̄мапи вика̄сибха̄ва̄тпаиччхилйам̣ ваиш́адйа̄тса̄ндра та̄м̣ татха̄

सौक्ष्म्यान्मद्यं निहन्त्येवमोजसः स्वगुणैर्गुणान् सत्त्वं तदाश्रयं चाशु सङ्क्षोभ्यकुरुते मदम्

саукш̣мйа̄нмадйам̣ нихантйевамоджасах̣ свагун̣аиргун̣а̄н саттвам̣ тада̄ш́райам̣ ча̄ш́у сан̇кш̣обхйакуруте мадам

हृदि मद्यगुणाविष्टे हर्षस्तर्षो रतिः सुखम्

хр̣ди мадйагун̣а̄виш̣т̣е харш̣астарш̣о ратих̣ сукхам

विकाराश्च यथासत्त्वं चित्रा राजसतामसाः जायन्ते मोहनिद्रा न्ता इत्येतन्मदलक्षणम्

вика̄ра̄ш́ча йатха̄саттвам̣ читра̄ ра̄джасата̄маса̄х̣ джа̄йанте моханидра̄ нта̄ итйетанмадалакш̣ан̣ам

हर्षमोजो बलं पुष्टिमारोग्यं पौरुषं तथा युक्त्या पीतं करोत्याशु मद्यं मदसुखप्रदम्

харш̣амоджо балам̣ пуш̣т̣има̄рогйам̣ пауруш̣ам̣ татха̄ йуктйа̄ пӣтам̣ каротйа̄ш́у мадйам̣ мадасукхапрадам

रोचनं दीपनं हृद्यं स्वरवर्णप्रसादनम् प्रीणनं बृंहणं बल्यं भयशोकश्रमापहम्

рочанам̣ дӣпанам̣ хр̣дйам̣ свараварн̣апраса̄данам прӣн̣анам̣ бр̣м̣хан̣ам̣ балйам̣ бхайаш́окаш́рама̄пахам

स्वापनं नष्टनिद्रा णां मूकानां वाग्विशोधनम् नाशनं चातिनिद्रा णां विबन्धानां विबन्धनुत्

сва̄панам̣ наш̣т̣анидра̄ н̣а̄м̣ мӯка̄на̄м̣ ва̄гвиш́одханам на̄ш́анам̣ ча̄тинидра̄ н̣а̄м̣ вибандха̄на̄м̣ вибандханут

वधबन्धपरिक्लेशदुःखानां चाप्यबोधनम् अपि प्रवयसां मद्यमुत्सर्गान्मोदकारकम्

вадхабандхапариклеш́адух̣кха̄на̄м̣ ча̄пйабодханам апи правайаса̄м̣ мадйамутсарга̄нмодака̄ракам

बहुदुःखक्षतस्यास्य शोकैरुपहतस्य च विश्रामो जीवलोकस्य मद्यं युक्त्या निषेवितम्

бахудух̣кхакш̣атасйа̄сйа ш́окаирупахатасйа ча виш́ра̄мо джӣвалокасйа мадйам̣ йуктйа̄ ниш̣евитам

बुद्धिस्मृतिप्रीतिकरः सुखश्च पानान्ननिद्रा रतिवर्द्धनश्च सम्पाठगीतस्वरवर्द्धनश्च प्रोक्तोऽतिरम्यः प्रथमो मदो हि

буддхисмр̣типрӣтикарах̣ сукхаш́ча па̄на̄ннанидра̄ ративарддханаш́ча сампа̄т̣хагӣтасвараварддханаш́ча прокто'тирамйах̣ пратхамо мадо хи

अव्यक्तबुद्धिस्मृतिवाग्विचेष्टः सोन्मत्तलीलाऽकृतिरप्रशान्तः आलस्यनिद्रा ऽभिहतो मुहुश्च मध्येन मत्तः पुरुषो मदेन

авйактабуддхисмр̣тива̄гвичеш̣т̣ах̣ сонматталӣла̄'кр̣тирапраш́а̄нтах̣ а̄ласйанидра̄ 'бхихато мухуш́ча мадхйена маттах̣ пуруш̣о мадена

गच्छेदगम्यां न गुरुंश्च मन्येत्खादेदभक्ष्याणि च नष्टसञ्ज्ञः ब्रूयाच्च गुह्यानि हृदि स्थितानिमदे तृतीये पुरुषोऽस्वतन्त्रः

гаччхедагамйа̄м̣ на гурум̣ш́ча манйеткха̄дедабхакш̣йа̄н̣и ча наш̣т̣асан̃джн̃ах̣ брӯйа̄чча гухйа̄ни хр̣ди стхита̄нимаде тр̣тӣйе пуруш̣о'сватантрах̣

चतुर्थे तु मदे मूढो भग्नदार्विव निष्क्रियः कार्याकार्यविभागज्ञो मृतादपि परो मृतः

чатуртхе ту маде мӯд̣хо бхагнада̄рвива ниш̣крийах̣ ка̄рйа̄ка̄рйавибха̄гаджн̃о мр̣та̄дапи паро мр̣тах̣

को मदं तादृशं गच्छेदुन्मादमिव चापरम् बहुदोषमिवामूढः कान्तारं स्ववशः कृती

ко мадам̣ та̄др̣ш́ам̣ гаччхедунма̄дамива ча̄парам бахудош̣амива̄мӯд̣хах̣ ка̄нта̄рам̣ сваваш́ах̣ кр̣тӣ

नातिमाद्यन्ति बलिनः कृताहारा महाशनाः स्निग्धाः सत्त्ववयोयुक्ता मद्यनित्यास्तदन्वयाः

на̄тима̄дйанти балинах̣ кр̣та̄ха̄ра̄ маха̄ш́ана̄х̣ снигдха̄х̣ саттвавайойукта̄ мадйанитйа̄стаданвайа̄х̣

मेदःकफाधिका मन्दवातपित्तं दृढाग्नयः विपर्ययेऽतिमाद्यन्ति विष्टब्धाः कुपिताश्च ये मद्येन चाम्लरुक्षेण साजीर्णे बहुनाऽपि च

медах̣капха̄дхика̄ мандава̄тапиттам̣ др̣д̣ха̄гнайах̣ випарйайе'тима̄дйанти виш̣т̣абдха̄х̣ купита̄ш́ча йе мадйена ча̄мларукш̣ен̣а са̄джӣрн̣е бахуна̄'пи ча

विषस्य ये गुणा दृष्टा सन्निपातप्रकोपणाः त एव मद्ये दृश्यन्ते विषे तु बलवत्तराः

виш̣асйа йе гун̣а̄ др̣ш̣т̣а̄ саннипа̄тапракопан̣а̄х̣ та ева мадйе др̣ш́йанте виш̣е ту балаваттара̄х̣

तस्मादविधिपीतेन तथा मात्राऽधिकेन च युक्तेन चाहितैरन्नैरकालेसेवितेन च

тасма̄давидхипӣтена татха̄ ма̄тра̄'дхикена ча йуктена ча̄хитаираннаирака̄лесевитена ча

मद्येन खलु जायन्ते मदात्ययमुखा गदाः

мадйена кхалу джа̄йанте мада̄тйайамукха̄ гада̄х̣

निर्भुक्तमेकान्तत एव मद्यं निषेव्यमाणं मनुजेन नित्यम् उत्पादयेत्कष्टतमान्विकारानुत्पादयेच्चापि शरीरभेदम्

нирбхуктамека̄нтата ева мадйам̣ ниш̣евйама̄н̣ам̣ мануджена нитйам утпа̄дайеткаш̣т̣атама̄нвика̄ра̄нутпа̄дайечча̄пи ш́арӣрабхедам

क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि

круддхена бхӣтена пипа̄ситена ш́ока̄бхитаптена бубхукш̣итена вйа̄йа̄мабха̄ра̄дхвапарикш̣атена вега̄вародха̄бхихатена ча̄пи

अत्यम्लरुक्षावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाऽबलेन उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान्विकारान्

атйамларукш̣а̄вататодарен̣а са̄джӣрн̣абхуктена татха̄'балена уш̣н̣а̄бхитаптена ча севйама̄нам̣ кароти мадйам̣ вивидха̄нвика̄ра̄н

मद्योत्पन्नविकारान् विवृणोति पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि च पानविभ्रममत्युग्रं तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्

мадйотпаннавика̄ра̄н вивр̣н̣оти па̄на̄тйайам̣ парамадам̣ па̄на̄джӣрн̣аматха̄пи ча па̄навибхрамаматйуграм̣ теш̣а̄м̣ вакш̣йа̄ми лакш̣ан̣ам

शरीरदुःखं बलवत्प्रमोहो हृदयव्यथा अरुचिः प्रततं तृष्णा ज्वरः शीतोष्णलक्षणः

ш́арӣрадух̣кхам̣ балаватпрамохо хр̣дайавйатха̄ аручих̣ прататам̣ тр̣ш̣н̣а̄ джварах̣ ш́ӣтош̣н̣алакш̣ан̣ах̣

शिरःपार्श्वास्थिसन्धीनां वेदना विक्षते यथा जायतेऽतिबला जृम्भा स्फुरणं वेपनं श्रमः

ш́ирах̣па̄рш́ва̄стхисандхӣна̄м̣ ведана̄ викш̣ате йатха̄ джа̄йате'тибала̄ джр̣мбха̄ спхуран̣ам̣ вепанам̣ ш́рамах̣

उरोविबन्धः कासश्च हिक्का श्वासः प्रजागरः शरीरकम्पः कर्णाक्षिमुखरोगस्त्रिकग्रहः

уровибандхах̣ ка̄саш́ча хикка̄ ш́ва̄сах̣ праджа̄гарах̣ ш́арӣракампах̣ карн̣а̄кш̣имукхарогастрикаграхах̣

छर्दिर्विड्भेद उत्क्लेशो वातपित्तकफात्मकः श्रमः प्रलापो रूपाणामसताञ्चैव दर्शनम्

чхардирвид̣бхеда утклеш́о ва̄тапиттакапха̄тмаках̣ ш́рамах̣ прала̄по рӯпа̄н̣а̄масата̄н̃чаива дарш́анам

तृणभस्मलतापर्णपांशुभिश्चावपूरणम् प्रधर्षणं विहङ्गैश्च भ्रान्तचेताः स मन्यते

тр̣н̣абхасмалата̄парн̣апа̄м̣ш́убхиш́ча̄вапӯран̣ам прадхарш̣ан̣ам̣ вихан̇гаиш́ча бхра̄нтачета̄х̣ са манйате

व्याकुलानामशस्तानां स्वप्नानां दर्शनानि च मदात्ययस्य रूपाणि सर्वाण्येतानि लक्षयेत्

вйа̄кула̄на̄маш́аста̄на̄м̣ свапна̄на̄м̣ дарш́ана̄ни ча мада̄тйайасйа рӯпа̄н̣и сарва̄н̣йета̄ни лакш̣айет

स्त्रीशोकभयभाराध्वकर्मभिर्योऽतिकर्षितः रुक्षाल्पप्रमिताशी च यः पिवत्यतिमात्रया

стрӣш́окабхайабха̄ра̄дхвакармабхирйо'тикарш̣итах̣ рукш̣а̄лпапрамита̄ш́ӣ ча йах̣ пиватйатима̄трайа̄

रूक्षं परिणतं मद्यं निशि निद्रां निहत्य च करोति तस्य तच्छीघ्रं वातप्रायं मदात्ययम्

рӯкш̣ам̣ парин̣атам̣ мадйам̣ ниш́и нидра̄м̣ нихатйа ча кароти тасйа таччхӣгхрам̣ ва̄тапра̄йам̣ мада̄тйайам

हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्

хикка̄ш́ва̄саш́ирах̣кампапа̄рш́ваш́ӯлапраджа̄гараих̣ видйа̄дбахупрала̄пасйа ва̄тапра̄йам̣ мада̄тйайам

तीक्ष्णोष्णमद्यमम्लं च योऽतिमात्रं निषेवते अम्लोष्णतीक्ष्णभोजी च क्रोधनोऽज्ञानवान्नरः तस्योपजायते तीव्रः पित्तप्रायो मदात्ययः

тӣкш̣н̣ош̣н̣амадйамамлам̣ ча йо'тима̄трам̣ ниш̣евате амлош̣н̣атӣкш̣н̣абходжӣ ча кродхано'джн̃а̄нава̄ннарах̣ тасйопаджа̄йате тӣврах̣ питтапра̄йо мада̄тйайах̣

तृष्णादाहज्वरस्वेदमोहातीसारविभ्रमैः विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्

тр̣ш̣н̣а̄да̄хаджварасведамоха̄тӣса̄равибхрамаих̣ видйа̄ддхаритаварн̣асйа питтапра̄йам̣ мада̄тйайам

मधुरस्निग्धगुर्वाशी यः पिबत्यतिमात्रया

мадхураснигдхагурва̄ш́ӣ йах̣ пибатйатима̄трайа̄

अव्यायामदिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः मदात्ययं कफप्रायं स नरो लभते ध्रुवम्

авйа̄йа̄мадива̄свапнаш́аййа̄санасукхе ратах̣ мада̄тйайам̣ капхапра̄йам̣ са наро лабхате дхрувам

छर्द्यरोचकहृंल्लासतन्द्रा स्तैमित्यगौरवैः विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम्

чхардйарочакахр̣м̣лла̄сатандра̄ стаимитйагаураваих̣ видйа̄ччхӣтапарӣтасйа капхапра̄йам̣ мада̄тйайам

त्रिदोषो हेतुभिः सर्वैः सर्वैर्लिङ्गैर्मदात्ययः

тридош̣о хетубхих̣ сарваих̣ сарваирлин̇гаирмада̄тйайах̣

श्लेष्मक्षयोऽङ्गगुरुता विरसास्यता च विण्मूत्रसक्तिरथ तन्द्रि ररोचकश्च लिङ्गं परस्य तु मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णा रुजा शिरसि सन्धिषु चापि भेदः

ш́леш̣макш̣айо'н̇гагурута̄ вираса̄сйата̄ ча вин̣мӯтрасактиратха тандри рарочакаш́ча лин̇гам̣ парасйа ту мадасйа ваданти таджджн̃а̄стр̣ш̣н̣а̄ руджа̄ ш́ираси сандхиш̣у ча̄пи бхедах̣

आध्मानमुग्रमथवोद्गिरणं विदाहः पाने त्वजीर्णमुपगच्छति लक्षणानि ज्ञेयानि तत्र भिषजा सुविनिश्चितानि पित्तप्रकोपजनितानि च कारणानि

а̄дхма̄намуграматхаводгиран̣ам̣ вида̄хах̣ па̄не тваджӣрн̣амупагаччхати лакш̣ан̣а̄ни джн̃ейа̄ни татра бхиш̣аджа̄ сувиниш́чита̄ни питтапракопаджанита̄ни ча ка̄ран̣а̄ни

हृद्गात्रतोदकफसंस्रवकण्ठधूम मूर्च्छावमीमदशिरोरुजनप्रदेहाः द्वेषः सुराऽन्नविकृतेषु च तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेषु धीराः

хр̣дга̄тратодакапхасам̣сравакан̣т̣хадхӯма мӯрччха̄вамӣмадаш́ироруджанапрадеха̄х̣ двеш̣ах̣ сура̄'ннавикр̣теш̣у ча теш̣у теш̣у там̣ па̄навибхрамамуш́антйакхилеш̣у дхӣра̄х̣

हीनोत्तरौष्ठमतिशीतममन्ददाहं तैलप्रभाऽस्यमपि पानहतं त्यजेच्च जिह्वौष्ठदन्तमसितन्त्वथ वाऽपि नीलम्पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे च हिक्का ज्वरो वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं त्यजेत्तम्

хӣноттарауш̣т̣хаматиш́ӣтамамандада̄хам̣ таилапрабха̄'сйамапи па̄нахатам̣ тйаджечча джихвауш̣т̣хадантамаситантватха ва̄'пи нӣлампӣте ча йасйа найане рудхирапрабхе ча хикка̄ джваро ваматхувепатхупа̄рш́ваш́ӯла̄х̣ ка̄сабхрама̄вапи ча па̄нахатам̣ тйаджеттам

मद्योत्थानाञ्च रोगाणां मद्यमेव हि भेषजम् यथा दहनदग्धानां दहनं स्वेदनं हितम्

мадйоттха̄на̄н̃ча рога̄н̣а̄м̣ мадйамева хи бхеш̣аджам йатха̄ даханадагдха̄на̄м̣ даханам̣ сведанам̣ хитам

मिथ्याऽतिहीनमद्येन यो व्याधिरुपजायते समेनैव निपीतेन मद्येन स हि शाम्यति

митхйа̄'тихӣнамадйена йо вйа̄дхирупаджа̄йате саменаива нипӣтена мадйена са хи ш́а̄мйати

बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमसंयुतम् यवानीहपुषाजाजी शृङ्गबेरावचूर्णितम्

бӣджапӯракавр̣кш̣а̄млаколада̄д̣имасам̣йутам йава̄нӣхапуш̣а̄джа̄джӣ ш́р̣н̇габера̄вачӯрн̣итам

सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तमुपदंशैश्चिरोत्थितम् दद्यात्सलवणं मद्यं वातपैत्तिकशान्तये

саснехаих̣ ш́актубхирйуктамупадам̣ш́аиш́чироттхитам дадйа̄тсалаван̣ам̣ мадйам̣ ва̄тапаиттикаш́а̄нтайе

मद्यं सौवर्चलव्योषयुक्तं किञ्चिज्जलान्वितम् जीर्णमद्याय दातव्यं वातपानात्ययापहम्

мадйам̣ сауварчалавйош̣айуктам̣ кин̃чиджджала̄нвитам джӣрн̣амадйа̄йа да̄тавйам̣ ва̄тапа̄на̄тйайа̄пахам

चव्यं सौवर्चलं हिङ्गु पूरकं विश्वदीपकम् चूर्णं मद्येन पातव्यं पानात्ययरुजाऽपहम्

чавйам̣ сауварчалам̣ хин̇гу пӯракам̣ виш́вадӣпакам чӯрн̣ам̣ мадйена па̄тавйам̣ па̄на̄тйайаруджа̄'пахам

लावतित्तिरदक्षाणां रसैश्च शिखिनामपि पक्षिणां मृगमत्स्यानामानूपानां तथौदनैः

ла̄ватиттирадакш̣а̄н̣а̄м̣ расаиш́ча ш́икхина̄мапи пакш̣ин̣а̄м̣ мр̣гаматсйа̄на̄ма̄нӯпа̄на̄м̣ татхауданаих̣

स्निग्धोष्णलवणाम्लैश्च वेशवारैर्मुखप्रियैः स्निग्धैर्गोधूमकैरन्नैर्वातप्रायं मदात्ययम्

снигдхош̣н̣алаван̣а̄млаиш́ча веш́ава̄раирмукхаприйаих̣ снигдхаиргодхӯмакаираннаирва̄тапра̄йам̣ мада̄тйайам

नारीणां यौवनोष्माणां निर्दयैरुपगूहनैः श्रोण्यूरुकुचभारैश्च संरोधोष्णसुखप्रदैः

на̄рӣн̣а̄м̣ йауванош̣ма̄н̣а̄м̣ нирдайаирупагӯханаих̣ ш́рон̣йӯрукучабха̄раиш́ча сам̣родхош̣н̣асукхапрадаих̣

शयनाच्छादनैरुष्णैश्चान्तर्गेहैः सुखप्रदैः मारुतैः प्रबलैः शीघ्रं प्रशाम्यति मदात्ययः

ш́айана̄ччха̄данаируш̣н̣аиш́ча̄нтаргехаих̣ сукхапрадаих̣ ма̄рутаих̣ прабалаих̣ ш́ӣгхрам̣ праш́а̄мйати мада̄тйайах̣

पित्तपानात्यये योज्याः सर्वतश्च क्रिया हिमाः सितामाक्षिकसंयुक्तं मद्यमर्द्धोदकं पिबेत्

питтапа̄на̄тйайе йоджйа̄х̣ сарваташ́ча крийа̄ хима̄х̣ сита̄ма̄кш̣икасам̣йуктам̣ мадйамарддходакам̣ пибет

मद्यं खर्जूरमृद्वीकापरूषकरसैर्युतम् सदाडिमरसं शीतं शक्तुभिश्चावचूर्णितम्

мадйам̣ кхарджӯрамр̣двӣка̄парӯш̣акарасаирйутам сада̄д̣имарасам̣ ш́ӣтам̣ ш́актубхиш́ча̄вачӯрн̣итам

सशर्करं वा माध्वीकं संयुक्तमथ वा परम् दद्याद्बहूदकं काले पातुं पित्तमदात्यये

саш́аркарам̣ ва̄ ма̄дхвӣкам̣ сам̣йуктаматха ва̄ парам дадйа̄дбахӯдакам̣ ка̄ле па̄тум̣ питтамада̄тйайе

शशान्कपिञ्जलानेणांल्लावानसितपुच्छकान् मधुराम्लान्प्रयुञ्जीत भोजने शालिषष्टिकान्

ш́аш́а̄нкапин̃джала̄нен̣а̄м̣лла̄ва̄наситапуччхака̄н мадхура̄мла̄нпрайун̃джӣта бходжане ш́а̄лиш̣аш̣т̣ика̄н

पटोलयवमिश्रं वा छागलं कल्पयेद्र सम् सतीनमुद्गमिश्रं वा दाडिमामलकान्वितम्

пат̣олайавамиш́рам̣ ва̄ чха̄галам̣ калпайедра сам сатӣнамудгамиш́рам̣ ва̄ да̄д̣има̄малака̄нвитам

द्रा क्षाऽमलकखर्जूरपरूषकरसेन च कल्पयेत्तर्पणान्यूषान् रसांश्च विविधात्मकान्

дра̄ кш̣а̄'малакакхарджӯрапарӯш̣акарасена ча калпайеттарпан̣а̄нйӯш̣а̄н раса̄м̣ш́ча вивидха̄тмака̄н

शीतानि चान्नपानानि शीतशय्यासनानि च शीतवातजलस्पर्शाः शीतान्युपवनानि च

ш́ӣта̄ни ча̄ннапа̄на̄ни ш́ӣташ́аййа̄сана̄ни ча ш́ӣтава̄таджаласпарш́а̄х̣ ш́ӣта̄нйупавана̄ни ча

क्षौमपद्मोत्पलानाञ्च मणीनां मौक्तिकस्य च चन्दनोदकशीतानां स्पर्शाश्चन्द्रांशुशीतलाः

кш̣аумападмотпала̄на̄н̃ча ман̣ӣна̄м̣ мауктикасйа ча чанданодакаш́ӣта̄на̄м̣ спарш́а̄ш́чандра̄м̣ш́уш́ӣтала̄х̣

रुक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीव्योषसंयुतम् यवगोधूमकञ्चान्नं रुक्षयूषेण भोजयेत्

рукш̣атарпан̣асам̣йуктам̣ йава̄нӣвйош̣асам̣йутам йавагодхӯмакан̃ча̄ннам̣ рукш̣айӯш̣ен̣а бходжайет

कुलत्थकानां शुष्काणां मूलकानां रसेन वा प्रभूतकटुसंयुक्तं यवान्नं वा प्रदापयेत्

кулаттхака̄на̄м̣ ш́уш̣ка̄н̣а̄м̣ мӯлака̄на̄м̣ расена ва̄ прабхӯтакат̣усам̣йуктам̣ йава̄ннам̣ ва̄ прада̄пайет

छागमांसरसं रुक्षमम्लं वा जाङ्गलं रसम् व्योषयूषं मनागम्लं पिबेत् कफमदात्यये

чха̄гама̄м̣сарасам̣ рукш̣амамлам̣ ва̄ джа̄н̇галам̣ расам вйош̣айӯш̣ам̣ мана̄гамлам̣ пибет капхамада̄тйайе

स्थाल्यामथ कपाले वा भृष्टं कृत्वा तु नीरसम् कट्वम्ललवणं मांसं खादेत्कफमदात्यये

стха̄лйа̄матха капа̄ле ва̄ бхр̣ш̣т̣ам̣ кр̣тва̄ ту нӣрасам кат̣вамлалаван̣ам̣ ма̄м̣сам̣ кха̄деткапхамада̄тйайе

वामकद्र व्ययुक्तेन मद्येनोल्लेखनं मतम् मदात्यये कफोद्भूते लङ्घनञ्च यथाबलम्

ва̄макадра вйайуктена мадйеноллекханам̣ матам мада̄тйайе капходбхӯте лан̇гханан̃ча йатха̄балам

यदिदं कर्म्मनिर्दिष्टं वातपित्तकफान्प्रति सर्वजे सर्वमेवेदं प्रयोक्तव्यं चिकित्सकैः

йадидам̣ кармманирдиш̣т̣ам̣ ва̄тапиттакапха̄нпрати сарвадже сарвамеведам̣ прайоктавйам̣ чикитсакаих̣

सगुडः कूष्माण्डरसः शमयति मदमाशु कोद्र वजम् धत्तूरजञ्च दुग्धं सशर्करं चाशु पानेन

сагуд̣ах̣ кӯш̣ма̄н̣д̣арасах̣ ш́амайати мадама̄ш́у кодра ваджам дхаттӯраджан̃ча дугдхам̣ саш́аркарам̣ ча̄ш́у па̄нена

सच्छर्दिमूर्च्छाऽतीसारं मदं पूगफलोद्भवम् सद्यः प्रशमयेत्पीतमातृप्तेर्वारि शीतलम्

саччхардимӯрччха̄'тӣса̄рам̣ мадам̣ пӯгапхалодбхавам садйах̣ праш́амайетпӣтама̄тр̣птерва̄ри ш́ӣталам

वन्यकरीषघ्राणाज्जलपानाल्लवणभक्षणादपि च शाम्यति पूगफलोद्भवमदः सशूलः सशर्कराकवलात्

ванйакарӣш̣агхра̄н̣а̄джджалапа̄на̄ллаван̣абхакш̣ан̣а̄дапи ча ш́а̄мйати пӯгапхалодбхавамадах̣ саш́ӯлах̣ саш́аркара̄кавала̄т

तत्क्षणान्मृदितं चूर्णं समाघ्रातं प्रणाशयेत् ताम्बूलोत्थं मदं पुंसामेकमेव स्वभावतः

таткш̣ан̣а̄нмр̣дитам̣ чӯрн̣ам̣ сама̄гхра̄там̣ пран̣а̄ш́айет та̄мбӯлоттхам̣ мадам̣ пум̣са̄мекамева свабха̄ватах̣

जातीफलमदं शीघ्रं हन्ति पथ्या निषेविता शीततोयावगाहश्च शर्करा दधियोजिता बिभीतमदशान्त्यर्थमियमेव मता पुनः

джа̄тӣпхаламадам̣ ш́ӣгхрам̣ ханти патхйа̄ ниш̣евита̄ ш́ӣтатойа̄вага̄хаш́ча ш́аркара̄ дадхийоджита̄ бибхӣтамадаш́а̄нтйартхамийамева мата̄ пунах̣

मद्यं पीत्वा यदि ना तत्क्षणमवलेढि शर्करां सघृताम् जातु न मदयति मद्यं मनागपि प्रथितवीर्यमपि

мадйам̣ пӣтва̄ йади на̄ таткш̣ан̣амавалед̣хи ш́аркара̄м̣ сагхр̣та̄м джа̄ту на мадайати мадйам̣ мана̄гапи пратхитавӣрйамапи