Главная ›
Бхавапракаша ›
Мадхьямакханда
Пушпа варга
цветы
Бхавапракаша · Мадхьямакханда · Глава 4 · 72 стихов
Открыть в интерактивном читателе →
puṣpa-варга — цветы
1
वा पुंसि पद्मं नलिनमरविन्दं महोत्पलम् सहस्रपत्रं कमलं शतपत्रं कुशेशयम्
ва̄ пум̣си падмам̣ налинамаравиндам̣ махотпалам сахасрапатрам̣ камалам̣ ш́атапатрам̣ куш́еш́айам
Или (в мужском роде): падма, налина, аравинда, махотпала, сахасрапатра, камала, ш́атапатра, куш́еш́айа — [таковы синонимы] лотоса.
2
पङ्केरुहं तामरसं सारसं सरसीरुहम् बिसप्रसूनराजीवपुष्कराम्भोरुहाणि च
пан̇керухам̣ та̄марасам̣ са̄расам̣ сарасӣрухам бисапрасӯнара̄джӣвапуш̣кара̄мбхоруха̄н̣и ча
Панкеруха («рождённый в иле»), тамараса, сараса, сарасируха, а также биса-прасуна, раджива, пушкара, амбхоруха — также его имена.
3
कमलं शीतलं वर्ण्यं मधुरं कफपित्तजित् तृष्णादाहास्रविस्फोटविषवीसर्पनाशनम्
камалам̣ ш́ӣталам̣ варн̣йам̣ мадхурам̣ капхапиттаджит тр̣ш̣н̣а̄да̄ха̄срависпхот̣авиш̣авӣсарпана̄ш́анам
Лотос (камала) холоден, улучшает цвет кожи, сладок; устраняет капху и питту; уничтожает жажду, жжение, кровотечения, волдыри (виспхота), яд и висарпу (рожистое воспаление).
4
विशेषतः सितं पद्मं पुण्डरीकमिति स्मृतम् रक्तं कोकनदं ज्ञेयं नीलमिन्दीवरं स्मृतम्
виш́еш̣атах̣ ситам̣ падмам̣ пун̣д̣арӣкамити смр̣там рактам̣ коканадам̣ джн̃ейам̣ нӣламиндӣварам̣ смр̣там
В частности, белый лотос называется пундарика; красный именуется коканада; синий известен как индивара.
5
धवलं कमलं शीतं मधुरं कफपित्तजित् तस्मादल्पगुणं किञ्चिदन्यद्र क्तोत्पलादिकम्
дхавалам̣ камалам̣ ш́ӣтам̣ мадхурам̣ капхапиттаджит тасма̄далпагун̣ам̣ кин̃чиданйадра ктотпала̄дикам
Белый лотос холоден, сладок, устраняет капху и питту; в сравнении с ним несколько менее полезны красный лотос (утпала) и подобные ему.
6
मूलनालदलोत्फुल्लफलैः समुदिता पुनः पद्मिनी प्रोच्यते प्राज्ञैर्बिसिन्यादि च सा स्मृता
мӯлана̄ладалотпхуллапхалаих̣ самудита̄ пунах̣ падминӣ прочйате пра̄джн̃аирбисинйа̄ди ча са̄ смр̣та̄
Совокупность растения с корнем, стеблем, листьями, распустившимся цветком и плодом мудрецы называют «падмини» (лотосовое растение целиком); она же именуется бисини и другими именами.
7
पद्मिनी शीतला गुर्वी मधुरा लवणा च सा पित्तासृक्कफनुद्रू क्षा वातविष्टम्भकारिणी
падминӣ ш́ӣтала̄ гурвӣ мадхура̄ лаван̣а̄ ча са̄ питта̄ср̣ккапханудрӯ кш̣а̄ ва̄тавиш̣т̣амбхака̄рин̣ӣ
Падмини холодна, тяжела, сладка и солона; устраняет питту, кровь и капху; суховата и вызывает вздутие от ватхи.
8
संवर्त्तिका नवदलं बीजकोशस्तु कर्णिका किञ्जल्कः केशरः प्रोक्तो मकरन्दो रसः स्मृतः पद्मनालं मृणालं स्यात्तथा बिसमिति स्मृतम्
сам̣варттика̄ навадалам̣ бӣджакош́асту карн̣ика̄ кин̃джалках̣ кеш́арах̣ прокто макарандо расах̣ смр̣тах̣ падмана̄лам̣ мр̣н̣а̄лам̣ сйа̄ттатха̄ бисамити смр̣там
Самвартика — нераспустившийся молодой лист; семенная коробочка называется карника; тычинки именуются кинджалка или кешара; сок — макаранда; стебель лотоса — мринала, он же называется биса.
9
संवर्त्तिका हिमा तिक्ता कषाया दाहतृट्प्रणुत् मूत्रकृच्छ्रगुदव्याधिरक्तपित्तविनाशिनी
сам̣варттика̄ хима̄ тикта̄ каш̣а̄йа̄ да̄хатр̣т̣пран̣ут мӯтракр̣ччхрагудавйа̄дхирактапиттавина̄ш́инӣ
Самвартика (нераспустившийся лист) холодна, горька, вяжуща, устраняет жжение и жажду; уничтожает дизурию, болезни заднего прохода и кровяную питту.
10
पद्मस्य कर्णिका तिक्ता कषाया मधुरा हिमा मुखवैशद्यकृल्लघ्वी तृष्णाऽस्रकफपित्तनुत्
падмасйа карн̣ика̄ тикта̄ каш̣а̄йа̄ мадхура̄ хима̄ мукхаваиш́адйакр̣ллагхвӣ тр̣ш̣н̣а̄'сракапхапиттанут
Семенная коробочка лотоса горька, вяжуща, сладка, холодна, легка, придаёт свежесть во рту; устраняет жажду, кровь, капху и питту.
11
किञ्जल्कः शीतलो वृष्यः कषायो ग्राहकोऽपिसः कफपित्ततृषादाहरक्तार्शोविषशोथजित्
кин̃джалках̣ ш́ӣтало вр̣ш̣йах̣ каш̣а̄йо гра̄хако'писах̣ капхапиттатр̣ш̣а̄да̄характа̄рш́овиш̣аш́отхаджит
Тычинки (кинджалка) холодны, усиливают половую силу, вяжущи, закрепляющи; устраняют капху, питту, жажду, жжение, кровоточащий геморрой, яд и отёк.
12
मृणालं शीतलं वृष्यं पित्तदाहास्रजिद् गुरु
мр̣н̣а̄лам̣ ш́ӣталам̣ вр̣ш̣йам̣ питтада̄ха̄сраджид гуру
Стебель лотоса (мринала) холоден, усиливает половую силу, устраняет питту, жжение и кровяные расстройства; тяжёл.
13
दुर्जरं स्वादुपाकञ्च स्तन्यानिलकफप्रदम् संग्राहि मधुरं रूक्षं शालूकमपि तद्गुणम्
дурджарам̣ сва̄дупа̄кан̃ча станйа̄нилакапхапрадам сам̣гра̄хи мадхурам̣ рӯкш̣ам̣ ш́а̄лӯкамапи тадгун̣ам
Он трудноперевариваем, сладок после переваривания, увеличивает молоко, ватху и капху; закрепляющ. Шалука (корневище лотоса) сладко, суховато и обладает теми же свойствами.
14
पद्मचारिण्यतिचराऽव्यथा पद्मा च शारदा पद्माऽनुष्णा कटुस्तिक्ता कषाया कफवातजित् मूत्रकृच्छ्श्मशूलघ्नो श्वासकासविषापहा
падмача̄рин̣йатичара̄'вйатха̄ падма̄ ча ш́а̄рада̄ падма̄'нуш̣н̣а̄ кат̣устикта̄ каш̣а̄йа̄ капхава̄таджит мӯтракр̣ччхш́маш́ӯлагхно ш́ва̄сака̄савиш̣а̄паха̄
Синонимы: падма-чарини, атичара, авьятха, падма, шарада; это растение не горячее, острое, горькое, вяжущее, устраняет капху и ватху; излечивает дизурию и боль в мочевом пузыре, устраняет одышку, кашель и яд.
15
श्वेतं कुवलयं प्रोक्तं कुमुदं कैरवं तथा कुमुदं पिच्छिलं स्निग्धं मधुरं ह्लादि शीतलम्
ш́ветам̣ кувалайам̣ проктам̣ кумудам̣ каиравам̣ татха̄ кумудам̣ пиччхилам̣ снигдхам̣ мадхурам̣ хла̄ди ш́ӣталам
Белый ночной лотос называется кувалая, кумуда, а также каирава; кумуда слизиста, масляниста, сладка, приятна и холодна.
16
कुमुद्वती कैरविका तथा कुमुदिनीति च
кумудватӣ каиравика̄ татха̄ кумудинӣти ча
Заросль кумуды называется кумудвати, каиравика, а также кумудини.
17
सा तु मूलादिसर्वाङ्गैरुक्ता समुदिता बुधैः पद्मिन्या ये गुणाः प्रोक्ताः कुमुदिन्याश्च ते स्मृताः
са̄ ту мӯла̄дисарва̄н̇гаирукта̄ самудита̄ будхаих̣ падминйа̄ йе гун̣а̄х̣ прокта̄х̣ кумудинйа̄ш́ча те смр̣та̄х̣
Она (кумудини), со всеми частями от корня и далее, описывается мудрецами так же; какие свойства были названы для падмини, те же признаются и для кумудини.
18
सौगन्धिकं तु कल्हारं हल्लकं रक्तसन्ध्यकम् कल्हारं शीतलं ग्राहि विष्टम्भि गुरु रूक्षणम्
саугандхикам̣ ту калха̄рам̣ халлакам̣ рактасандхйакам калха̄рам̣ ш́ӣталам̣ гра̄хи виш̣т̣амбхи гуру рӯкш̣ан̣ам
Саугандхика — это калхара (красная водяная лилия), халлака, ракта-сандхьяка. Калхара холодна, закрепляюща, вызывает вздутие, тяжела и суховата.
19
वारिपर्णी कुम्भिका स्याद्वारिमूली खमूलिका शैवालं जलनीली स्याच्छैवलं जलजञ्च तत्
ва̄рипарн̣ӣ кумбхика̄ сйа̄два̄римӯлӣ кхамӯлика̄ ш́аива̄лам̣ джаланӣлӣ сйа̄ччхаивалам̣ джаладжан̃ча тат
Варипарни называется также кумбхика, варимули, кхамулика. Шайвала (водоросль) — это джаланили, шайвала, а также джаладжа.
20
वारिपर्णी हिमा तिक्ता लघ्वी स्वाद्वी सरा कटुः दोषत्रयहरी रूक्षा शोणितज्वरशोषकृत्
ва̄рипарн̣ӣ хима̄ тикта̄ лагхвӣ сва̄двӣ сара̄ кат̣ух̣ дош̣атрайахарӣ рӯкш̣а̄ ш́он̣итаджвараш́ош̣акр̣т
Варипарни холодна, горька, легка, сладковата, слабительна, остра; устраняет все три доши; суховата; при избытке вызывает кровяную лихорадку и истощение.
21
शैवालं तुवरं तिक्तं मधुरं शीतलं लघु स्निग्धं दाहतृषापित्तरक्तज्वरहरं परम्
ш́аива̄лам̣ туварам̣ тиктам̣ мадхурам̣ ш́ӣталам̣ лагху снигдхам̣ да̄хатр̣ш̣а̄питтарактаджварахарам̣ парам
Шайвала (водоросль) вяжуща, горька, сладка, холодна, легка, масляниста; отлично устраняет жжение, жажду, питту, кровяные расстройства и лихорадку.
22
शतपत्री तरुण्युक्ता कर्णिका चारुकेशरा महाकुमारी गन्धाढ्या लाक्षापुष्पा ऽतिमञ्जुला
ш́атапатрӣ тарун̣йукта̄ карн̣ика̄ ча̄рукеш́ара̄ маха̄кума̄рӣ гандха̄д̣хйа̄ ла̄кш̣а̄пуш̣па̄ 'тиман̃джула̄
Шатапатри называется также таруни, карника-чару-кешара, маха-кумари, гандхадхья, лакша-пушпа, атиманджула.
23
शतपत्री हिमा हृद्या ग्राहिणी शुक्रला लघुः दोषत्रयास्रजिद्वर्ण्या कट्वी तिक्ता च पाचनी
ш́атапатрӣ хима̄ хр̣дйа̄ гра̄хин̣ӣ ш́украла̄ лагхух̣ дош̣атрайа̄сраджидварн̣йа̄ кат̣вӣ тикта̄ ча па̄чанӣ
Шатапатри холодна, приятна для сердца, закрепляюща, усиливает семя, легка; устраняет все три доши и расстройства крови; улучшает цвет кожи; остра, горька и способствует пищеварению.
24
नेपाली कथिता तज्ज्ञैः सप्तला नवमालिका वासन्ती शीतला लघ्वी तिक्ता दोषत्रयास्रजित्
непа̄лӣ катхита̄ таджджн̃аих̣ саптала̄ навама̄лика̄ ва̄сантӣ ш́ӣтала̄ лагхвӣ тикта̄ дош̣атрайа̄сраджит
Знатоками она называется непали, саптала, навамалика, васанти; она холодна, легка, горька, устраняет все три доши и расстройства крови.
25
श्रीपदी षट्पदानन्दा वार्षिकी मुक्तबन्धना
ш́рӣпадӣ ш̣ат̣пада̄нанда̄ ва̄рш̣икӣ муктабандхана̄
Она же называется шрипади, шатпадананда, варшики, мукта-бандхана.
26
वार्षिकी शीतला लघ्वी तिक्ता दोषत्रयापहा कर्णाक्षिमुखरोगघ्नी तत्तैलं तद्गुणं स्मृतम्
ва̄рш̣икӣ ш́ӣтала̄ лагхвӣ тикта̄ дош̣атрайа̄паха̄ карн̣а̄кш̣имукхарогагхнӣ таттаилам̣ тадгун̣ам̣ смр̣там
Варшики холодна, легка, горька, устраняет все три доши; излечивает болезни ушей, глаз и рта; масло из неё обладает теми же свойствами.
27
जातिर्जाती च सुमना मालती राजपुत्रिका चेतिका हृद्यगन्धा च सा पीता स्वर्णजातिका
джа̄тирджа̄тӣ ча сумана̄ ма̄латӣ ра̄джапутрика̄ четика̄ хр̣дйагандха̄ ча са̄ пӣта̄ сварн̣аджа̄тика̄
Жасмин (джати) называется джати, сумана, малати, раджапутрика, четика, приятно пахнущий; жёлтый его вид — сварна-джатика.
28
जातीयुगं तिक्तमुष्णं तुवरं लघु दोषजित् शिरोऽक्षिमुखदन्तार्त्तिविषकुष्ठानिलास्रजित्
джа̄тӣйугам̣ тиктамуш̣н̣ам̣ туварам̣ лагху дош̣аджит ш́иро'кш̣имукхаданта̄рттивиш̣акуш̣т̣ха̄нила̄сраджит
Оба вида жасмина горьки, горячи, вяжущи, легки, устраняют доши; избавляют от боли в голове, глазах, во рту и зубах, от яда, кожных болезней, ватхи и расстройств крови.
29
यूथिका गणिकाऽम्बष्ठा सा पीता हेमपुष्पिका यूथीयुगं हिमं तिक्तं कटुपाकरसं लघु
йӯтхика̄ ган̣ика̄'мбаш̣т̣ха̄ са̄ пӣта̄ хемапуш̣пика̄ йӯтхӣйугам̣ химам̣ тиктам̣ кат̣упа̄карасам̣ лагху
Ютхика называется ганика, амбаштха; жёлтая её разновидность — хема-пушпика. Оба вида ютхи холодны, горьки, после переваривания дают острый вкус, легки.
30
मधुरं तुवरं हृद्यं पित्तघ्नं कफवातलम् व्रणास्रमुखदन्ताक्षिशिरोरोगविषापहम्
мадхурам̣ туварам̣ хр̣дйам̣ питтагхнам̣ капхава̄талам вран̣а̄срамукхаданта̄кш̣иш́иророгавиш̣а̄пахам
Также сладки, вяжущи, приятны для сердца, устраняют питту, но увеличивают капху и ватху; излечивают раны, кровяные расстройства, болезни рта, зубов, глаз и головы, а также яд.
31
चाम्पेयश्चम्पकः प्रोक्तोहेमपुष्पश्च स स्मृतः एतस्य कलिका गन्धफलेति कथिता बुधैः
ча̄мпейаш́чампаках̣ проктохемапуш̣паш́ча са смр̣тах̣ етасйа калика̄ гандхапхалети катхита̄ будхаих̣
Чампака называется чампейа, хема-пушпа; его бутон мудрецы называют гандха-пхала.
32
चम्पकः कटुकस्तिक्तः कषायो मधुरो हिमः विषक्रिमिहरः कृच्छ्रकफवातास्नपित्तजित्
чампаках̣ кат̣укастиктах̣ каш̣а̄йо мадхуро химах̣ виш̣акримихарах̣ кр̣ччхракапхава̄та̄снапиттаджит
Чампака остр, горек, вяжущ, сладок, холоден; уничтожает яд и паразитов; устраняет дизурию, капху, ватху, расстройства крови и питту.
33
बकुलो मधुगन्धश्च सिंहकेसरकस्तथा बकुलस्तुवरोऽनुष्णः कटुपाकरसो गुरुः कफपित्तविषश्वित्रकृमिदन्तगदापहः
бакуло мадхугандхаш́ча сим̣хакесаракастатха̄ бакуластуваро'нуш̣н̣ах̣ кат̣упа̄карасо гурух̣ капхапиттавиш̣аш́витракр̣мидантагада̄пахах̣
Бакула называется мадху-гандха, симха-кесарака; вяжущ, не горяч, после переваривания даёт острый вкус, тяжёл; устраняет капху, питту, яд, витилиго, паразитов и болезни зубов.
34
शिवमल्ली पाशुपत एकाष्ठीलो वको वसुः
ш́ивамаллӣ па̄ш́упата ека̄ш̣т̣хӣло вако васух̣
Растение вака называется шивамалли, пашупата, экаштхила, васу.
35
वकोऽनुष्णः कटुस्तिक्तः कफपित्तविषापहः योनिशूलतृषादाहकुष्ठशोथास्रनाशनः
вако'нуш̣н̣ах̣ кат̣устиктах̣ капхапиттавиш̣а̄пахах̣ йониш́ӯлатр̣ш̣а̄да̄хакуш̣т̣хаш́отха̄срана̄ш́анах̣
Вака не горяч, остр, горек; устраняет капху, питту и яд; уничтожает боль в матке, жажду, жжение, кожные болезни, отёки и расстройства крови.
36
कदम्बः प्रियको नीपो वृत्तपुष्पो हलिप्रियः कदम्बो मधुरः शीतः कषायो लवणो गुरुः सरो विष्टम्भकृद्रू क्षः कफस्तन्यानिलप्रदः
кадамбах̣ прийако нӣпо вр̣ттапуш̣по халиприйах̣ кадамбо мадхурах̣ ш́ӣтах̣ каш̣а̄йо лаван̣о гурух̣ саро виш̣т̣амбхакр̣дрӯ кш̣ах̣ капхастанйа̄нилапрадах̣
Кадамба называется прийака, нипа, вритта-пушпа, халиприя; кадамба сладок, холоден, вяжущ, солон, тяжёл, слабителен, вызывает вздутие, суховат, увеличивает капху, молоко и ватху.
37
कुब्जको भद्र तरुणी वृत्तपुष्पोऽतिकेसरः महासहा कण्टकाढ्या नीलालिकुलसंकुला
кубджако бхадра тарун̣ӣ вр̣ттапуш̣по'тикесарах̣ маха̄саха̄ кан̣т̣ака̄д̣хйа̄ нӣла̄ликуласам̣кула̄
Кубджака называется бхадра-таруни, вритта-пушпа, атикешара, маха-саха, кантакадхья, нилали-кула-санкула.
38
कुब्जकः सुरभिः स्वादुः कषायानुरसः सरः त्रिदोषशमनो वृष्यः शीतहर्त्ता च स स्मृतः
кубджаках̣ сурабхих̣ сва̄дух̣ каш̣а̄йа̄нурасах̣ сарах̣ тридош̣аш́амано вр̣ш̣йах̣ ш́ӣтахартта̄ ча са смр̣тах̣
Кубджака ароматен, сладок, с вяжущим послевкусием, слабителен; успокаивает три доши, усиливает половую силу, устраняет ощущение холода.
39
मल्लिका मदयन्ती च शीतभीरुश्च भूपदी
маллика̄ мадайантӣ ча ш́ӣтабхӣруш́ча бхӯпадӣ
Растение маллика называется мадаянти, шитабхиру, бхупади.
40
मल्लिकोष्णा लघुर्वृष्या तिक्ता च कटुका हरेत् वातपित्तास्यदृग्व्याधिकुष्ठारुचिविषव्रणान्
малликош̣н̣а̄ лагхурвр̣ш̣йа̄ тикта̄ ча кат̣ука̄ харет ва̄тапитта̄сйадр̣гвйа̄дхикуш̣т̣ха̄ручивиш̣авран̣а̄н
Маллика горяча, легка, усиливает половую силу, горька и остра; устраняет ватху, питту, болезни рта и глаз, кожные болезни, потерю аппетита, яд и раны.
41
माधवी स्यात्तु वासन्ती पुण्ड्रको मण्डकोऽपि च अतिमुक्तो विमुक्तश्च कामुको भ्रमरोत्सवः माधवी मधुरा शीता लघ्वी दोषत्रयापहा
ма̄дхавӣ сйа̄тту ва̄сантӣ пун̣д̣рако ман̣д̣ако'пи ча атимукто вимукташ́ча ка̄муко бхрамаротсавах̣ ма̄дхавӣ мадхура̄ ш́ӣта̄ лагхвӣ дош̣атрайа̄паха̄
Мадхави называется васанти, пундрака, мандака, атимукта, вимукта, камука, бхрамаротсава; мадхави сладка, холодна, легка, устраняет все три доши.
42
केतकः सूचिकापुष्पो जम्बुकः क्रकचच्छदः सुवर्णकेतकी त्वन्या लघुपुष्पा सुगन्धिनी
кетаках̣ сӯчика̄пуш̣по джамбуках̣ кракачаччхадах̣ суварн̣акетакӣ тванйа̄ лагхупуш̣па̄ сугандхинӣ
Кетака называется сучика-пушпа, джамбука, кракача-чхада; иной вид — суварна-кетаки, с мелкими цветками, благоуханный.
43
केतकः कटुकः स्वादुर्लघुस्तिक्तः कफापहः उष्णा तिक्तरसा ज्ञेया चक्षुष्या हेमकेतकी
кетаках̣ кат̣уках̣ сва̄дурлагхустиктах̣ капха̄пахах̣ уш̣н̣а̄ тиктараса̄ джн̃ейа̄ чакш̣уш̣йа̄ хемакетакӣ
Кетака остр, сладок, легок, горек, устраняет капху; хема-кетаки же известна как горячая, с горьким вкусом, полезная для глаз.
44
किङ्किरातो हेमगौरः पीतकः पीतभद्र कः
кин̇кира̄то хемагаурах̣ пӣтаках̣ пӣтабхадра ках̣
Кинкирата называется хема-гаура, питака, пита-бхадрака.
45
किङ्किरातो हिमस्तिक्तः कषायश्च हरेदसौ कफपित्तपिपासाऽस्रदाहशोषवमिक्रिमीन्
кин̇кира̄то химастиктах̣ каш̣а̄йаш́ча харедасау капхапиттапипа̄са̄'срада̄хаш́ош̣авамикримӣн
Кинкирата холоден, горек, вяжущ; устраняет капху, питту, жажду, кровяные расстройства, жжение, истощение, рвоту и паразитов.
46
कर्णिकारः परिव्याधः पादपोत्पल इत्यपि कर्णिकारः कटुस्तिक्तस्तुवरो शोधनो लघुः रञ्जनः सुखदः शोथश्लेष्मास्रव्रणकुष्ठजित्
карн̣ика̄рах̣ паривйа̄дхах̣ па̄дапотпала итйапи карн̣ика̄рах̣ кат̣устиктастуваро ш́одхано лагхух̣ ран̃джанах̣ сукхадах̣ ш́отхаш́леш̣ма̄сравран̣акуш̣т̣хаджит
Карникара называется паривьядха, падапотпала; остр, горек, вяжущ, очищающ, легок, окрашивающ, приятен; устраняет отёки, капху, расстройства крови, раны и кожные болезни.
47
अशोको हेमपुष्पश्च वञ्जुलस्ताम्रपल्लवः कङ्केलि पिण्डपुष्पश्च गन्धपुष्पो नटस्तथा
аш́око хемапуш̣паш́ча ван̃джуласта̄мрапаллавах̣ кан̇кели пин̣д̣апуш̣паш́ча гандхапуш̣по нат̣астатха̄
Ашока называется хема-пушпа, ванджула, тамра-паллава, канкели, пинда-пушпа, гандха-пушпа, ната.
48
अशोकः शीतलस्तिक्तो ग्राही वर्ण्यः कषायकः दोषापचीतृषादाहकृमिशोषविषास्रजित्
аш́оках̣ ш́ӣталастикто гра̄хӣ варн̣йах̣ каш̣а̄йаках̣ дош̣а̄пачӣтр̣ш̣а̄да̄хакр̣миш́ош̣авиш̣а̄сраджит
Ашока холоден, горек, закрепляющ, улучшает цвет кожи, вяжущ; устраняет доши, лимфаденит, жажду, жжение, паразитов, истощение, яд и расстройства крови.
49
अम्लातोऽम्लाटनः प्रोक्तस्तथाऽम्लातक इत्यपि
амла̄то'мла̄т̣анах̣ проктастатха̄'мла̄така итйапи
Амлата называется амлатана, а также амлатака.
50
कुरण्टको वर्णपुष्पः स एवोक्तो महासहः अम्लाटनः कषायोष्णः स्निग्धः स्वादुश्च तिक्तकः
куран̣т̣ако варн̣апуш̣пах̣ са евокто маха̄сахах̣ амла̄т̣анах̣ каш̣а̄йош̣н̣ах̣ снигдхах̣ сва̄душ́ча тиктаках̣
Курантака называется варна-пушпа, маха-саха; амлатана вяжущ, горяч, маслянист, сладок и горек.
51
सैरेयकः श्वेतपुष्पः सैरेयः कटसारिका सहाचरः सहचरः स च भिन्द्यपि कथ्यते
саирейаках̣ ш́ветапуш̣пах̣ саирейах̣ кат̣аса̄рика̄ саха̄чарах̣ сахачарах̣ са ча бхиндйапи катхйате
Сайрейака называется белоцветковым сайреей, катасарикой; сахачара называется сахачара, а также бхинди.
52
कुरण्टकोऽत्रपीते स्याद्र क्त कुरबकः स्मृतः नीले बाणा द्वयोरुक्तो दासी चार्त्तगलश्च सः
куран̣т̣ако'трапӣте сйа̄дра кта курабаках̣ смр̣тах̣ нӣле ба̄н̣а̄ двайорукто да̄сӣ ча̄рттагалаш́ча сах̣
Курантака в жёлтом виде — курантака; в красном виде называется куравака; в синем — бана; у обоих видов также встречаются названия даси и артагала.
53
र्स्यैः! कुष्ठवातास्रकफकण्डूविषापहः तिक्तोष्णो मधुरोऽनम्लः सुस्निग्धः केशरञ्जनः
рсйаих̣! куш̣т̣хава̄та̄сракапхакан̣д̣ӯвиш̣а̄пахах̣ тиктош̣н̣о мадхуро'намлах̣ суснигдхах̣ кеш́аран̃джанах̣
...устраняет кожные болезни, ватху, расстройства крови, капху, зуд и яд; горек, горяч, сладок, не кисл, весьма маслянист; окрашивает волосы.
54
कुन्दं तु कथितं माध्यं सदापुष्पञ्च तत्स्मृतम् कुन्दं शीतं लघु श्लेष्मशिरोरुग्विषपित्तहृत्
кундам̣ ту катхитам̣ ма̄дхйам̣ сада̄пуш̣пан̃ча татсмр̣там кундам̣ ш́ӣтам̣ лагху ш́леш̣маш́ироругвиш̣апиттахр̣т
Кунда называется мадхья, а также сада-пушпа («вечноцветущий»); кунда холоден, лёгок, устраняет капху, головную боль, яд и питту.
55
मुचुकुन्दः क्षत्रवृक्षश्चित्रकः प्रतिविष्णुकः मुचुकुन्दः शिरःपीडापित्तास्रविषनाशनः
мучукундах̣ кш̣атравр̣кш̣аш́читраках̣ пративиш̣н̣уках̣ мучукундах̣ ш́ирах̣пӣд̣а̄питта̄сравиш̣ана̄ш́анах̣
Мучукунда называется кшатра-вркша, читрака, пративишнука; устраняет головную боль, питту, расстройства крови и яд.
56
तिलकः क्षुरकः श्रीमान्पुरुषश्छिन्नपुष्पकः तिलकः कटुकः पाके रसे चोष्णो रसायनः कफकुष्ठक्रिमीन्वस्तिमुखदन्तगदान्हरेत्
тилаках̣ кш̣ураках̣ ш́рӣма̄нпуруш̣аш́чхиннапуш̣паках̣ тилаках̣ кат̣уках̣ па̄ке расе чош̣н̣о раса̄йанах̣ капхакуш̣т̣хакримӣнвастимукхадантагада̄нхарет
Тилака называется кшурака, шриман, пуруша, чхинна-пушпака; тилака остр после переваривания, горяч, омолаживающ; устраняет капху, кожные болезни, паразитов, болезни мочевого пузыря, рта и зубов.
57
बन्धूको बन्धुजीवश्च रक्तो माध्याह्निकोऽपि च बन्धूकः कफकृद् ग्राही वातपित्तहरो लघुः
бандхӯко бандхуджӣваш́ча ракто ма̄дхйа̄хнико'пи ча бандхӯках̣ капхакр̣д гра̄хӣ ва̄тапиттахаро лагхух̣
Бандхука называется бандху-джива, ракта, мадхьяхника; бандхука увеличивает капху, закрепляющ, устраняет ватху и питту, лёгок.
58
ओड्रपुष्पं जपा चाथ त्रिसन्ध्या साऽरुणा सिता जपा संग्राहिणी केश्या त्रिसन्ध्या कफवातजित्
од̣рапуш̣пам̣ джапа̄ ча̄тха трисандхйа̄ са̄'рун̣а̄ сита̄ джапа̄ сам̣гра̄хин̣ӣ кеш́йа̄ трисандхйа̄ капхава̄таджит
Одра-пушпа, джапа (гибискус), трисандхья — синонимы; она бывает алой и белой; джапа закрепляюща и полезна для волос; трисандхья устраняет капху и ватху.
59
सिन्दूरी रक्तबीजा च रक्तपुष्पा सुकोमला सिन्दूरी विषपित्तास्रतृष्णावान्तिहरी हिमा
синдӯрӣ рактабӣджа̄ ча рактапуш̣па̄ сукомала̄ синдӯрӣ виш̣апитта̄сратр̣ш̣н̣а̄ва̄нтихарӣ хима̄
Синдури называется ракта-биджа, ракта-пушпа; нежна; холодна и устраняет яд, питту, расстройства крови, жажду и рвоту.
60
अथागस्त्यो वङ्गसेनो मुनिपुष्पो मुनिद्रुमः
атха̄гастйо ван̇гасено мунипуш̣по мунидрумах̣
Агастья называется вангасена, муни-пушпа, муни-друма.
61
अगस्तिः पित्तकफजिच्चातुर्थिकहरो हिमः रूक्षो वातकरस्तिक्तः प्रतिश्यायनिवारणः
агастих̣ питтакапхаджичча̄туртхикахаро химах̣ рӯкш̣о ва̄такарастиктах̣ пратиш́йа̄йанива̄ран̣ах̣
Агастья устраняет питту и капху, а также четырёхдневную лихорадку; холоден, суховат, увеличивает ватху, горек; предотвращает насморк.
62
तुलसी सुरसा ग्राम्या सुलभा बहुमञ्जरी अपेतराक्षसी गौरी भूतघ्नी देवदुन्दभिः
туласӣ сураса̄ гра̄мйа̄ сулабха̄ бахуман̃джарӣ апетара̄кш̣асӣ гаурӣ бхӯтагхнӣ девадундабхих̣
Туласи называется сураса, грамья, сулабха, баху-манджари, апетаракшаси, гаури, бхутагхни, девадундабхи.
63
तुलसी कटुका तिक्ता हृद्योष्णा दाहपित्तकृत् दीपनी कुष्ठकृच्छ्रास्रपार्श्वरुक्कफवातजित् शुक्ला कृष्णा च तुलसी गुणैस्तुल्या प्रकीर्त्तिता
туласӣ кат̣ука̄ тикта̄ хр̣дйош̣н̣а̄ да̄хапиттакр̣т дӣпанӣ куш̣т̣хакр̣ччхра̄срапа̄рш́варуккапхава̄таджит ш́укла̄ кр̣ш̣н̣а̄ ча туласӣ гун̣аистулйа̄ пракӣрттита̄
Туласи остра, горька, приятна для сердца, горяча, вызывает жжение и питту; возбуждает пищеварительный огонь; устраняет кожные болезни, дизурию, расстройства крови, боль в боку, капху и ватху. Белая и чёрная туласи объявлены равными по свойствам.
64
मारुतोऽसौ मरुबको मरुन्मरुरपि स्मृतः फणी फणिज्जकश्चापि प्रस्थपुष्पः समीरणः
ма̄руто'сау марубако марунмарурапи смр̣тах̣ пхан̣ӣ пхан̣иджджакаш́ча̄пи прастхапуш̣пах̣ самӣран̣ах̣
Марубака называется марут, марун, мару, пхани, пханиджджака, прастха-пушпа, самирана.
65
मरुदग्निप्रदो हृद्यस्तीक्ष्णोष्णः पित्तलो लघुः
марудагнипрадо хр̣дйастӣкш̣н̣ош̣н̣ах̣ питтало лагхух̣
Марубака усиливает пищеварительный огонь, приятен для сердца, остр и горяч, увеличивает питту, лёгок.
66
कटुपाकरसो रुच्यस्तिक्तो रूक्षः सुगन्धिकः
кат̣упа̄карасо ручйастикто рӯкш̣ах̣ сугандхиках̣
После переваривания даёт острый вкус, приятен, горек, суховат, благоуханен.
67
उक्तो दमनको दान्तो मुनिपुत्रस्तपोधनः गन्धोत्कटो ब्रह्मजटो विनीतः कलपत्रकः
укто даманако да̄нто мунипутрастаподханах̣ гандхоткат̣о брахмаджат̣о винӣтах̣ калапатраках̣
Даманака называется данта, муни-путра, тапо-дхана, гандхотката, брахма-джата, винита, калапатрака.
68
दमनस्तुवरस्तिक्तो हृद्यो वृष्यः सुगन्धिकः ग्रहणाद् विषकुष्ठास्रक्लेदकण्डूत्रिदोषजित्
даманастуварастикто хр̣дйо вр̣ш̣йах̣ сугандхиках̣ грахан̣а̄д виш̣акуш̣т̣ха̄сракледакан̣д̣ӯтридош̣аджит
Даманака вяжущ, горек, приятен для сердца, усиливает половую силу, благоуханен; при приёме внутрь устраняет яд, кожные болезни, расстройства крови, влажность, зуд и все три доши.
69
बर्बरी तुवरी तुङ्गी खरपुष्पाऽजगन्धिका पर्णाशस्तत्र कृष्णे तु कठिल्लककुठेरकौ
барбарӣ туварӣ тун̇гӣ кхарапуш̣па̄'джагандхика̄ парн̣а̄ш́астатра кр̣ш̣н̣е ту кат̣хиллакакут̣херакау
Барбари называется тувари, тунги, кхара-пушпа, аджагандхика, парнаша; чёрная её разновидность называется катхиллака или кутхерака.
70
तत्र शुक्लेऽजकः प्रोक्तो वटपत्रस्ततोऽपरः बर्बरीत्रितयं रूक्षं शीतं कटु विदाहि च
татра ш́укле'джаках̣ прокто ват̣апатрастато'парах̣ барбарӣтритайам̣ рӯкш̣ам̣ ш́ӣтам̣ кат̣у вида̄хи ча
Белая её разновидность называется аджака, а иная — ватапатра; все три вида барбари суховаты, холодны, остры и вызывают жжение при переваривании.
71
तीक्ष्णं रुचिकरं हृद्यं दीपनं लघुपाकि च पित्तलं कफवातास्रकण्डूकृमिविषापहम्
тӣкш̣н̣ам̣ ручикарам̣ хр̣дйам̣ дӣпанам̣ лагхупа̄ки ча питталам̣ капхава̄та̄сракан̣д̣ӯкр̣мивиш̣а̄пахам
Остры, возбуждают аппетит, приятны для сердца, усиливают пищеварительный огонь, легко перевариваются; увеличивают питту; устраняют капху, ватху, расстройства крови, зуд, паразитов и яд.
5
इति श्रीमिश्रलटकन तनय श्रीमिश्रभाव विरचिते भावप्रकाशे मिश्रप्रकरणे पञ्चमः पुष्पवर्गः समाप्तः
ити ш́рӣмиш́ралат̣акана танайа ш́рӣмиш́рабха̄ва вирачите бха̄вапрака̄ш́е миш́рапракаран̣е пан̃чамах̣ пуш̣паваргах̣ сама̄птах̣
Так в «Бхавапракаше», составленной досточтимым Бхавой, сыном досточтимого Мишры Латаканы, в разделе о смешанных веществах (мишра-пракаране) завершается пятая группа — «Пушпа-варга» (группа цветов).
Начало стиха в источнике повреждено ("र्स्यैः!") — переведена только сохранившаяся часть.