Виша — токсикология (яды) | Уттаракханда

Бхавапракаша · Уттаракханда · Глава 66 · 90 стихов

Виша — токсикология (яды)

स्थावरं जङ्गमञ्चैव द्विविधं विषमुच्यते दशाधिष्ठानमाद्यं तु द्वितीयं षोडशाश्रयम्

стха̄варам̣ джан̇гаман̃чаива двивидхам̣ виш̣амучйате даш́а̄дхиш̣т̣ха̄нама̄дйам̣ ту двитӣйам̣ ш̣од̣аш́а̄ш́райам

मूलं पत्रं फलं पुष्पं त्वक् क्षीरं सारमेव च निर्यासो धातवः कन्दः स्थावरस्याश्रया दश

мӯлам̣ патрам̣ пхалам̣ пуш̣пам̣ твак кш̣ӣрам̣ са̄рамева ча нирйа̄со дха̄тавах̣ кандах̣ стха̄варасйа̄ш́райа̄ даш́а

दृष्टिनिश्वासदंष्ट्राश्च नखमूलमलानि च शुक्रं लालाऽत्तवस्पर्शसंदंशाश्चावमर्दितम् गुदास्थिपित्तशूकानि दश षड् जङ्गमाश्रयाः

др̣ш̣т̣иниш́ва̄садам̣ш̣т̣ра̄ш́ча накхамӯламала̄ни ча ш́украм̣ ла̄ла̄'ттаваспарш́асам̣дам̣ш́а̄ш́ча̄вамардитам гуда̄стхипитташ́ӯка̄ни даш́а ш̣ад̣ джан̇гама̄ш́райа̄х̣

अथ स्थावरविषाणां सामान्यकार्याणि उद्वेष्टनं मूलविषैर्मोहः प्रलपनं तथा

атха стха̄варавиш̣а̄н̣а̄м̣ са̄ма̄нйака̄рйа̄н̣и удвеш̣т̣анам̣ мӯлавиш̣аирмохах̣ пралапанам̣ татха̄

जृम्भणं वेपनं श्वासो नृणां पत्रविषैर्भवेत्

джр̣мбхан̣ам̣ вепанам̣ ш́ва̄со нр̣н̣а̄м̣ патравиш̣аирбхавет

मुष्कशोथः फलविषैर्दाहो द्वेषश्च भोजने

муш̣каш́отхах̣ пхалавиш̣аирда̄хо двеш̣аш́ча бходжане

भवेत्पुष्पविषैश्छर्दिराध्मानं मूर्च्छनं तथा

бхаветпуш̣павиш̣аиш́чхардира̄дхма̄нам̣ мӯрччханам̣ татха̄

त्वक्सारनिर्यासविषैरुपभुक्तैर्भवन्ति हि आस्यदौर्गन्ध्य पारुष्यशिरोरुक्कफसंस्रवाः

твакса̄ранирйа̄савиш̣аирупабхуктаирбхаванти хи а̄сйадаургандхйа па̄руш̣йаш́ироруккапхасам̣срава̄х̣

फेनागमः क्षीरविषैर्विड्भेदो गुरुजिह्वता

пхена̄гамах̣ кш̣ӣравиш̣аирвид̣бхедо гуруджихвата̄

हृत्पीडनं धातुविषैर्मूर्च्छा दाहश्च तालुनि प्रायेण कालघातीनि विषाण्येतानि निर्दिशेत्

хр̣тпӣд̣анам̣ дха̄тувиш̣аирмӯрччха̄ да̄хаш́ча та̄луни пра̄йен̣а ка̄лагха̄тӣни виш̣а̄н̣йета̄ни нирдиш́ет

कन्दजान्युग्रवीर्याणि यान्युक्तानि त्रयोदश सर्वाण्येतानि कुशलैर्ज्ञेयानि दशभिर्गुणैः

кандаджа̄нйугравӣрйа̄н̣и йа̄нйукта̄ни трайодаш́а сарва̄н̣йета̄ни куш́алаирджн̃ейа̄ни даш́абхиргун̣аих̣

स्थावरं जङ्गमं वाऽपि कृत्रिमं चापि यद्विषम् सद्यो निहन्ति तत्सर्वं गुणैश्च दशभिर्युतम्

стха̄варам̣ джан̇гамам̣ ва̄'пи кр̣тримам̣ ча̄пи йадвиш̣ам садйо ниханти татсарвам̣ гун̣аиш́ча даш́абхирйутам

रूक्षमुष्णं तथा तीक्ष्णं सूक्ष्ममाशु व्यवायि च विकाशि विशदञ्चैव लघुपाकि च ते दश

рӯкш̣амуш̣н̣ам̣ татха̄ тӣкш̣н̣ам̣ сӯкш̣мама̄ш́у вйава̄йи ча вика̄ш́и виш́адан̃чаива лагхупа̄ки ча те даш́а

तद्रौ क्ष्यात्कोपयेद्वायुमौष्ण्यात् पित्तं सशोणितम् तैक्ष्ण्यान्मतिं मोहयति मर्मबन्धाञ्छिनत्ति हि शरीरावयवान्सौक्ष्म्यात्प्रविशेद्विकरोति च आशुत्वादाशु तत्प्रोक्तं व्यवायात्प्रकृतिं हरेत्

тадрау кш̣йа̄ткопайедва̄йумауш̣н̣йа̄т питтам̣ саш́он̣итам таикш̣н̣йа̄нматим̣ мохайати мармабандха̄н̃чхинатти хи ш́арӣра̄вайава̄нсаукш̣мйа̄тправиш́едвикароти ча а̄ш́утва̄да̄ш́у татпроктам̣ вйава̄йа̄тпракр̣тим̣ харет

विकाशित्वात्क्षपयति दोषान्धातून्मलानपि अतिरिच्यते वैशद्याद् दुश्चिकित्स्यं च लाघवात् दुर्जरं चाविपाकित्वात्तस्मात्क्लेशयते चिरम्

вика̄ш́итва̄ткш̣апайати дош̣а̄ндха̄тӯнмала̄напи атиричйате ваиш́адйа̄д душ́чикитсйам̣ ча ла̄гхава̄т дурджарам̣ ча̄випа̄китва̄ттасма̄тклеш́айате чирам

सद्यः क्षतं पच्यते यस्य जन्तोः स्रवेद्र क्तं पच्यते चाप्यभीक्ष्णम् कृष्णीभूतं क्लिन्नमत्यर्थपूति क्षतान्मांसं शीर्यते यस्य वाऽपि

садйах̣ кш̣атам̣ пачйате йасйа джантох̣ сраведра ктам̣ пачйате ча̄пйабхӣкш̣н̣ам кр̣ш̣н̣ӣбхӯтам̣ клиннаматйартхапӯти кш̣ата̄нма̄м̣сам̣ ш́ӣрйате йасйа ва̄'пи

तृष्णातापौ दाहमूर्च्छे च यस्य दिग्धं विद्धं तं मनुष्यं व्यवस्येत् लिङ्गान्येतान्येव कुर्यादमित्रैर्दत्तः क्ष्वेडो वा व्रणे यस्य चापि

тр̣ш̣н̣а̄та̄пау да̄хамӯрччхе ча йасйа дигдхам̣ виддхам̣ там̣ мануш̣йам̣ вйавасйет лин̇га̄нйета̄нйева курйа̄дамитраирдаттах̣ кш̣вед̣о ва̄ вран̣е йасйа ча̄пи

इङ्गितज्ञो मनुष्याणां वाक्चेष्टामुखवैकृतैः जानीयाद्विषदातारमेभिर्लिङ्गैश्च बुद्धिमान्

ин̇гитаджн̃о мануш̣йа̄н̣а̄м̣ ва̄кчеш̣т̣а̄мукхаваикр̣таих̣ джа̄нӣйа̄двиш̣ада̄та̄рамебхирлин̇гаиш́ча буддхима̄н

न ददात्युत्तरं पृष्टो विवक्षुर्मोहमेति च अपार्थं बहु सङ्कीर्णं भाषते चापि मूढवत्

на дада̄тйуттарам̣ пр̣ш̣т̣о вивакш̣урмохамети ча апа̄ртхам̣ баху сан̇кӣрн̣ам̣ бха̄ш̣ате ча̄пи мӯд̣хават

अङ्गुलद्यः स्फोटयेदुर्वीं विलिखेत्प्रहसेदपि वेपथुश्चास्य भवति त्रस्तश्चैककमीक्षते

ан̇гуладйах̣ спхот̣айедурвӣм̣ виликхетпрахаседапи вепатхуш́ча̄сйа бхавати трасташ́чаикакамӣкш̣ате

विवर्णवक्त्रो ध्यामश्च नखैः किञ्चिच्छिनत्ति च आलभेतासकृद्दीनः करेण च शिरोरुहान् निर्यियासुरपद्वारैर्वीक्षते च पुनः पुनः वर्त्तते विपरीतं च विषदाता विचेतनः

виварн̣авактро дхйа̄маш́ча накхаих̣ кин̃чиччхинатти ча а̄лабхета̄сакр̣ддӣнах̣ карен̣а ча ш́ироруха̄н нирйийа̄сурападва̄раирвӣкш̣ате ча пунах̣ пунах̣ варттате випарӣтам̣ ча виш̣ада̄та̄ вичетанах̣

निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहं सम्पाकं लोमहर्षणम् शोथं चैवातिसारं च कुरुते जङ्गमं विषम्

нидра̄м̣ тандра̄м̣ кламам̣ да̄хам̣ сампа̄кам̣ ломахарш̣ан̣ам ш́отхам̣ чаива̄тиса̄рам̣ ча куруте джан̇гамам̣ виш̣ам

वातपित्तकफात्मानो भोगिमण्डलिराजिलाः यथाक्रमं समाख्याता द्व्यन्तराद्वन्द्वरूपिणः

ва̄тапиттакапха̄тма̄но бхогиман̣д̣алира̄джила̄х̣ йатха̄крамам̣ сама̄кхйа̄та̄ двйантара̄двандварӯпин̣ах̣

फणिनो भोगिनो ज्ञेयाः संख्यातास्तेऽत्र विंशतिः मण्डलैर्विविधैश्चित्राः पृथवो मन्दगामिनः

пхан̣ино бхогино джн̃ейа̄х̣ сам̣кхйа̄та̄сте'тра вим̣ш́атих̣ ман̣д̣алаирвивидхаиш́читра̄х̣ пр̣тхаво мандага̄минах̣

षट् ते मण्डलिनो ज्ञेया ज्वलनार्कविषाः स्मृताः

ш̣ат̣ те ман̣д̣алино джн̃ейа̄ джвалана̄ркавиш̣а̄х̣ смр̣та̄х̣

स्निग्धा विविधवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वञ्च राजिभिः विचित्रा इव ये भान्ति राजिलास्ते हि तेऽपि षट्

снигдха̄ вивидхаварн̣а̄бхистирйагӯрдхван̃ча ра̄джибхих̣ вичитра̄ ива йе бха̄нти ра̄джила̄сте хи те'пи ш̣ат̣

दंशो भोगिकृतः कृष्णः सर्ववातविकारकृत् पीतो मण्डलिनः शोथो मृदुः पित्तविकारवान्

дам̣ш́о бхогикр̣тах̣ кр̣ш̣н̣ах̣ сарвава̄тавика̄ракр̣т пӣто ман̣д̣алинах̣ ш́отхо мр̣дух̣ питтавика̄рава̄н

राजिलोत्थो भवेद्दंशः स्थिरशोथश्च पिच्छिलः पाण्डुः स्निग्धोऽतिसान्द्रा सृक्सर्वश्लेष्मविकारवान्

ра̄джилоттхо бхаведдам̣ш́ах̣ стхираш́отхаш́ча пиччхилах̣ па̄н̣д̣ух̣ снигдхо'тиса̄ндра̄ ср̣ксарваш́леш̣мавика̄рава̄н

अश्वत्थदेवायतनश्मशानवल्मीकसन्ध्यासु चतुष्पथेषु याम्ये च पित्र्ये परिवर्जनीयाः ॠक्षे नरा मर्मसु ये च दष्टाः

аш́ваттхадева̄йатанаш́маш́а̄навалмӣкасандхйа̄су чатуш̣патхеш̣у йа̄мйе ча питрйе париварджанӣйа̄х̣ р̣̄кш̣е нара̄ мармасу йе ча даш̣т̣а̄х̣

दर्वीकराणां विषमाशु हन्ति मेघानिलोष्णे द्विगुणीभवन्ति

дарвӣкара̄н̣а̄м̣ виш̣ама̄ш́у ханти мегха̄нилош̣н̣е двигун̣ӣбхаванти

रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्ति काङ्कुशधारिणः ज्ञेया दर्वीकराः सर्पाः फणिनः शीघ्रगामिनः

ратха̄н̇гала̄н̇галаччхатрасвасти ка̄н̇куш́адха̄рин̣ах̣ джн̃ейа̄ дарвӣкара̄х̣ сарпа̄х̣ пхан̣инах̣ ш́ӣгхрага̄минах̣

अजीर्णपित्तातपपीडितेषु बालेषु वृद्धेषु बुभुक्षितेषु क्षीणे क्षते मेहिनि कुष्ठजुष्टे रूक्षेऽबले गर्भवतीषु चापि

аджӣрн̣апитта̄тапапӣд̣итеш̣у ба̄леш̣у вр̣ддхеш̣у бубхукш̣итеш̣у кш̣ӣн̣е кш̣ате мехини куш̣т̣хаджуш̣т̣е рӯкш̣е'бале гарбхаватӣш̣у ча̄пи

शस्त्रक्षते यस्य न रक्तमस्ति राज्यो लताभिश्च न सम्भवन्ति शीताभिरद्भिश्च न रोमहर्षो विषाभिभूतं परिवर्जयेत्तम् जिह्मं मुखं यस्य च केशशातो नासाऽवसादश्च सकण्ठभङ्गः कृष्णश्च रक्तः श्वयथुश्च दंशे हन्वोः स्थिरत्वञ्च विवर्जनीयः

ш́астракш̣ате йасйа на рактамасти ра̄джйо лата̄бхиш́ча на самбхаванти ш́ӣта̄бхирадбхиш́ча на ромахарш̣о виш̣а̄бхибхӯтам̣ париварджайеттам джихмам̣ мукхам̣ йасйа ча кеш́аш́а̄то на̄са̄'васа̄даш́ча сакан̣т̣хабхан̇гах̣ кр̣ш̣н̣аш́ча рактах̣ ш́вайатхуш́ча дам̣ш́е ханвох̣ стхиратван̃ча виварджанӣйах̣

वान्तिर्घना यस्य निरेति वक्त्राद्र क्तं स्रवेदूर्ध्वमधश्च यस्य दंष्ट्रानिपातांश्चतुरश्च पश्येद्यस्यापि वैद्यैः परिवर्जनीयः

ва̄нтиргхана̄ йасйа нирети вактра̄дра ктам̣ сраведӯрдхвамадхаш́ча йасйа дам̣ш̣т̣ра̄нипа̄та̄м̣ш́чатураш́ча паш́йедйасйа̄пи ваидйаих̣ париварджанӣйах̣

उन्मत्तमत्यर्थमुपद्रुतं वा हीनस्वरं वाऽप्यथवा विवर्णम् सारिष्टमत्यर्थमवेगिनञ्च जह्यान्नरं तत्र न कर्म कुर्यात्

унматтаматйартхамупадрутам̣ ва̄ хӣнасварам̣ ва̄'пйатхава̄ виварн̣ам са̄риш̣т̣аматйартхамавегинан̃ча джахйа̄ннарам̣ татра на карма курйа̄т

जीर्णं विषघ्नौषधिभिर्हतं वा दावाग्निवातातपशोषितं वा स्वभावतो वा गुणविप्रहीनं विषं हि दूषीविषतामुपैति

джӣрн̣ам̣ виш̣агхнауш̣адхибхирхатам̣ ва̄ да̄ва̄гнива̄та̄тапаш́ош̣итам̣ ва̄ свабха̄вато ва̄ гун̣авипрахӣнам̣ виш̣ам̣ хи дӯш̣ӣвиш̣ата̄мупаити

वीर्याल्पभावान्न निपातयेत्तत्कफान्वितं वर्षगणानुबन्धि तेनार्दितो भिन्नपुरीषवर्णो विगन्धिवैरस्ययुतः पिपासी मूर्च्छा भ्रमं गद्गदवाग्वमिञ्च विचेष्टमानोऽरतिमाप्नुयाद्वा

вӣрйа̄лпабха̄ва̄нна нипа̄тайеттаткапха̄нвитам̣ варш̣аган̣а̄нубандхи тена̄рдито бхиннапурӣш̣аварн̣о вигандхиваирасйайутах̣ пипа̄сӣ мӯрччха̄ бхрамам̣ гадгадава̄гвамин̃ча вичеш̣т̣ама̄но'ратима̄пнуйа̄два̄

आमाशयस्थे कफवातरोगी पक्वाशयस्थेऽनिलपित्तरोगी भवेत्समुद्धस्तशिरोऽङ्गरुट्को विलूनपक्षश्च यथा विहङ्गः

а̄ма̄ш́айастхе капхава̄тарогӣ паква̄ш́айастхе'нилапиттарогӣ бхаветсамуддхасташ́иро'н̇гарут̣ко вилӯнапакш̣аш́ча йатха̄ вихан̇гах̣

स्थितं रसादिष्वथ तद्यथोक्तान्करोति धातुप्रभवान्विकारान्

стхитам̣ раса̄диш̣ватха тадйатхокта̄нкароти дха̄тупрабхава̄нвика̄ра̄н

कोपं पु शीतानिलदुर्दिनेषु यात्याशु पूर्वं शृणु तस्य रूपम्

копам̣ пу ш́ӣта̄ниладурдинеш̣у йа̄тйа̄ш́у пӯрвам̣ ш́р̣н̣у тасйа рӯпам

निद्रा गुरुत्वञ्च विजृम्भवच्च विश्लेषहर्षावथवाऽङ्गमर्दः

нидра̄ гурутван̃ча виджр̣мбхавачча виш́леш̣ахарш̣а̄ватхава̄'н̇гамардах̣

ततः करोत्यन्नमदाविपाकावरोचकं मण्डलकोठजन्म मासक्षयं पाणिपदे प्रशोथं मूर्च्छां तथा छर्दिमथातिसारम् दूषीविषं श्वासतृषाज्वरांश्च कुर्यात्प्रवृद्धिं जठरस्य चापि

татах̣ каротйаннамада̄випа̄ка̄варочакам̣ ман̣д̣алакот̣хаджанма ма̄сакш̣айам̣ па̄н̣ипаде праш́отхам̣ мӯрччха̄м̣ татха̄ чхардиматха̄тиса̄рам дӯш̣ӣвиш̣ам̣ ш́ва̄сатр̣ш̣а̄джвара̄м̣ш́ча курйа̄тправр̣ддхим̣ джат̣харасйа ча̄пи

उन्मादमन्यज्जनयेत्तथाऽन्यदानाहमन्यत्क्षपयेच्च शुक्रम् गाद्गद्यमन्मज्जनयेच्च कुष्ठं तांस्तान्विकारांश्च बहुप्रकारान्

унма̄даманйаджджанайеттатха̄'нйада̄на̄хаманйаткш̣апайечча ш́украм га̄дгадйаманмаджджанайечча куш̣т̣хам̣ та̄м̣ста̄нвика̄ра̄м̣ш́ча бахупрака̄ра̄н

दूषितं देश कालान्नदिवास्वप्नैरभीक्ष्णशः यस्मात्सन्दूषयेद्धातूंस्तस्माद् दूषीविषं स्मृतम्

дӯш̣итам̣ деш́а ка̄ла̄ннадива̄свапнаирабхӣкш̣н̣аш́ах̣ йасма̄тсандӯш̣айеддха̄тӯм̣стасма̄д дӯш̣ӣвиш̣ам̣ смр̣там

साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम् दूषीविषमसाध्यं स्यात्क्षीणस्याहितसेविनः

са̄дхйама̄тмаватах̣ садйо йа̄пйам̣ сам̣ватсароттхитам дӯш̣ӣвиш̣амаса̄дхйам̣ сйа̄ткш̣ӣн̣асйа̄хитасевинах̣

सौभाग्यार्थं स्त्रियः स्वेदं रजो नानाऽङ्गजान्मलान् शत्रुप्रयुक्तांश्च गरान्प्रयच्छन्त्यन्नमिश्रितान्

саубха̄гйа̄ртхам̣ стрийах̣ сведам̣ раджо на̄на̄'н̇гаджа̄нмала̄н ш́атрупрайукта̄м̣ш́ча гара̄нпрайаччхантйаннамиш́рита̄н

तैः स्यात्पाण्डुः कृशोऽल्पाग्निर्गरैश्चास्योपजायते मर्मप्रधमनाध्मानं हस्तयोः शोथसम्भवः

таих̣ сйа̄тпа̄н̣д̣ух̣ кр̣ш́о'лпа̄гниргараиш́ча̄сйопаджа̄йате мармапрадхамана̄дхма̄нам̣ хастайох̣ ш́отхасамбхавах̣

जठरं ग्रहणीदोषो यक्ष्मगुल्मक्षयज्वराः एवंविधस्य चान्यस्य व्याधेर्लिङ्गानि दर्शयेत्

джат̣харам̣ грахан̣ӣдош̣о йакш̣магулмакш̣айаджвара̄х̣ евам̣видхасйа ча̄нйасйа вйа̄дхерлин̇га̄ни дарш́айет

यस्माल्लूनं तृणं प्राप्ता मुनेः प्रस्वेदबिन्दवः तेभ्यो जातास्तथा लूता इति ख्यातास्तु षोडश

йасма̄ллӯнам̣ тр̣н̣ам̣ пра̄пта̄ мунех̣ прасведабиндавах̣ тебхйо джа̄та̄статха̄ лӯта̄ ити кхйа̄та̄сту ш̣од̣аш́а

विश्वामित्रो नृपवरः कदाचिदृषिसत्तमम् वसिष्ठं कोपयामास गत्वाऽश्रमपदं किल

виш́ва̄митро нр̣паварах̣ када̄чидр̣ш̣исаттамам васиш̣т̣хам̣ копайа̄ма̄са гатва̄'ш́рамападам̣ кила

कुपितस्य मुनेस्तस्य ललाटात्स्वेदबिन्दवः अपतन्दर्शनादेव ह्यधस्तात्तीव्रवर्चसः

купитасйа мунестасйа лала̄т̣а̄тсведабиндавах̣ апатандарш́ана̄дева хйадхаста̄ттӣвраварчасах̣

लूने तृणे महर्षेस्तु धेन्वर्थे सम्भृतेऽपि च ततो जातास्त्विमे घोरा नानारूपा महाविषाः तासामष्टौ कष्टसाध्या वर्ज्यास्तावत्य एव हि

лӯне тр̣н̣е махарш̣есту дхенвартхе самбхр̣те'пи ча тато джа̄та̄ствиме гхора̄ на̄на̄рӯпа̄ маха̄виш̣а̄х̣ та̄са̄маш̣т̣ау каш̣т̣аса̄дхйа̄ варджйа̄ста̄ватйа ева хи

ताभिर्दष्टे दंशकोथः प्रवृत्तिः क्षतजस्य च ज्वरो दाहोऽतिसारश्च गदाः स्युश्च त्रिदोषजाः

та̄бхирдаш̣т̣е дам̣ш́акотхах̣ правр̣ттих̣ кш̣атаджасйа ча джваро да̄хо'тиса̄раш́ча гада̄х̣ сйуш́ча тридош̣аджа̄х̣

पिडका विविधाकारा मण्डलानि महान्ति च शोथा महान्तो मृदवो रक्ताः श्यावाश्चलास्तथा सामान्यं सर्वलूतानामेतद् दंशस्य लक्षणम्

пид̣ака̄ вивидха̄ка̄ра̄ ман̣д̣ала̄ни маха̄нти ча ш́отха̄ маха̄нто мр̣даво ракта̄х̣ ш́йа̄ва̄ш́чала̄статха̄ са̄ма̄нйам̣ сарвалӯта̄на̄метад дам̣ш́асйа лакш̣ан̣ам

दंशमध्ये तु यत्कृष्णं श्यावं वा जालकावृतम् दग्धाकृति भृशं पाकक्लेदशोथज्वरान्वितम् दूषीविषाभिर्लूताभिस्तद्दष्टमिति निर्दिशेत्

дам̣ш́амадхйе ту йаткр̣ш̣н̣ам̣ ш́йа̄вам̣ ва̄ джа̄лака̄вр̣там дагдха̄кр̣ти бхр̣ш́ам̣ па̄какледаш́отхаджвара̄нвитам дӯш̣ӣвиш̣а̄бхирлӯта̄бхистаддаш̣т̣амити нирдиш́ет

शोथः श्वेताः सिता रक्ताः पीता वा पिडका ज्वरः प्राणान्तकाश्च जायन्ते दाहहिक्काशिरोग्रहाः

ш́отхах̣ ш́вета̄х̣ сита̄ ракта̄х̣ пӣта̄ ва̄ пид̣ака̄ джварах̣ пра̄н̣а̄нтака̄ш́ча джа̄йанте да̄хахикка̄ш́ирограха̄х̣

आदंशाच्छोणितं पाण्डु मण्डलानि ज्वरोऽरुचिः लोमहर्षश्च दाहश्चाप्याखुदूषीविषार्दिते

а̄дам̣ш́а̄ччхон̣итам̣ па̄н̣д̣у ман̣д̣ала̄ни джваро'ручих̣ ломахарш̣аш́ча да̄хаш́ча̄пйа̄кхудӯш̣ӣвиш̣а̄рдите

मूर्च्छाऽङ्गशोथवैवर्ण्यं क्लेदो मन्दश्रुतिर्ज्वरः शिरोगुरुत्वं लालाऽसृक्छर्दिश्चासाध्यमूषकात्

мӯрччха̄'н̇гаш́отхаваиварн̣йам̣ кледо мандаш́рутирджварах̣ ш́ирогурутвам̣ ла̄ла̄'ср̣кчхардиш́ча̄са̄дхйамӯш̣ака̄т

शोथस्य कार्ष्ण्यमथवा नानावर्णत्वमेव च मोहोऽथ वर्चसो भेदो दष्टस्य कृकलासकैः

ш́отхасйа ка̄рш̣н̣йаматхава̄ на̄на̄варн̣атвамева ча мохо'тха варчасо бхедо даш̣т̣асйа кр̣кала̄сакаих̣

दहत्यग्निरिवादौ तु भिनत्तीवोर्द्ध्वमाशु च वृश्चिकस्य विषं याति पश्चाद् दंशेऽवतिष्ठते

дахатйагнирива̄дау ту бхинаттӣворддхвама̄ш́у ча вр̣ш́чикасйа виш̣ам̣ йа̄ти паш́ча̄д дам̣ш́е'ватиш̣т̣хате

दष्टोऽसाध्यैस्तु हृद्घ्राणरसनोपहतो नरः मांसैः पतद्भिरत्यर्थ वेदनाऽत्तो जहात्यसून्

даш̣т̣о'са̄дхйаисту хр̣дгхра̄н̣арасанопахато нарах̣ ма̄м̣саих̣ патадбхиратйартха ведана̄'тто джаха̄тйасӯн

विसर्पः श्वयथुः शूलं ज्वरश्छर्दिरथापि वा लक्षणं कणभैर्दष्टे दंशश्चैव विशीर्यते

висарпах̣ ш́вайатхух̣ ш́ӯлам̣ джвараш́чхардиратха̄пи ва̄ лакш̣ан̣ам̣ кан̣абхаирдаш̣т̣е дам̣ш́аш́чаива виш́ӣрйате

कृष्णलोमोच्चिटिङ्गेन स्तब्धलिङ्गो भृशार्त्तिमान् दष्टः शीतोदकेनेव सिक्तान्यङ्गानि मन्यते

кр̣ш̣н̣аломоччит̣ин̇гена стабдхалин̇го бхр̣ш́а̄рттима̄н даш̣т̣ах̣ ш́ӣтодакенева сикта̄нйан̇га̄ни манйате

एकदंष्ट्राऽदितः शूनःसरुजः पीतकः सतृट् सनिद्र श्छर्दिमान्दष्टो मण्डूकैः सविषैर्भवेत्

екадам̣ш̣т̣ра̄'дитах̣ ш́ӯнах̣саруджах̣ пӣтаках̣ сатр̣т̣ санидра ш́чхардима̄ндаш̣т̣о ман̣д̣ӯкаих̣ савиш̣аирбхавет

मत्स्यास्तु सविषाः कुर्युर्दाहं शोथं रुजं तथा

матсйа̄сту савиш̣а̄х̣ курйурда̄хам̣ ш́отхам̣ руджам̣ татха̄

कण्डूं शोथं ज्वरं मूर्च्छां सविषास्तु जलौकसः

кан̣д̣ӯм̣ ш́отхам̣ джварам̣ мӯрччха̄м̣ савиш̣а̄сту джалаукасах̣

विदाहश्वयथुं तोदं प्रस्वेदं गृहगोधिकाः

вида̄хаш́вайатхум̣ тодам̣ прасведам̣ гр̣хагодхика̄х̣

दंशे स्वेदं रुजं दाहं कुर्याच्छतपदीविषम्

дам̣ш́е сведам̣ руджам̣ да̄хам̣ курйа̄ччхатападӣвиш̣ам

कण्डूमान्मशकैरीषच्छोथः स्यान्मन्दवेदनः

кан̣д̣ӯма̄нмаш́акаирӣш̣аччхотхах̣ сйа̄нмандаведанах̣

असाध्यकीटसदृशमसाध्यं मशकक्षतम्

аса̄дхйакӣт̣асадр̣ш́амаса̄дхйам̣ маш́акакш̣атам

सद्यः संस्राविणी श्यावा दाहमूर्च्छाज्वरान्विता पिडका मक्षिकादंशे तासान्तु स्थगिकाऽसुहृत्

садйах̣ сам̣сра̄вин̣ӣ ш́йа̄ва̄ да̄хамӯрччха̄джвара̄нвита̄ пид̣ака̄ макш̣ика̄дам̣ш́е та̄са̄нту стхагика̄'сухр̣т

चतुष्पाद्भिर्द्विपाद्भिर्वा नखैर्दन्तैश्च यत्कृतम् शूयते पच्यते तत्तु स्रवति ज्वरयत्यपि

чатуш̣па̄дбхирдвипа̄дбхирва̄ накхаирдантаиш́ча йаткр̣там ш́ӯйате пачйате татту сравати джварайатйапи

प्रसन्नदोषं प्रकृतिस्थधातुमन्नाभिकामं सममूत्रविट्कम् प्रसन्नवर्णेन्द्रि यचित्तचेष्टं वैद्योऽवगच्छेदविषं मनुष्यम्

прасаннадош̣ам̣ пракр̣тистхадха̄туманна̄бхика̄мам̣ самамӯтравит̣кам прасаннаварн̣ендри йачиттачеш̣т̣ам̣ ваидйо'вагаччхедавиш̣ам̣ мануш̣йам

स्थावरेण विषेणार्त्तं नरं यत्नेन वामयेत् वमनेन समं नास्ति यतस्तस्य चिकित्सितम् विषमत्यर्थमुष्णञ्च तीक्ष्णं च कथितं यतः अतः सर्वविषेषूक्तः परिषेकस्तु शीतलः औष्ण्यात्तैक्ष्ण्याद्विशेषेण विषं पित्तं प्रकोपयेत् वमितं सेचयेत्तस्माच्छीतलेन जलेन च पाययेन्मधुसर्पिर्भ्यां विषघ्नं भेषजं द्रुतम् भोक्तुमम्लं रसं दद्याद्घर्षयेन्मरिचानि च

стха̄варен̣а виш̣ен̣а̄рттам̣ нарам̣ йатнена ва̄майет ваманена самам̣ на̄сти йатастасйа чикитситам виш̣аматйартхамуш̣н̣ан̃ча тӣкш̣н̣ам̣ ча катхитам̣ йатах̣ атах̣ сарвавиш̣еш̣ӯктах̣ париш̣екасту ш́ӣталах̣ ауш̣н̣йа̄ттаикш̣н̣йа̄двиш́еш̣ен̣а виш̣ам̣ питтам̣ пракопайет вамитам̣ сечайеттасма̄ччхӣталена джалена ча па̄йайенмадхусарпирбхйа̄м̣ виш̣агхнам̣ бхеш̣аджам̣ друтам бхоктумамлам̣ расам̣ дадйа̄дгхарш̣айенмарича̄ни ча

यस्य यस्य च दोषस्य पश्येल्लिङ्गानि भूरिशः तस्य तस्यौषधैः कुर्याद्विपरीतगुणैः क्रियाम्

йасйа йасйа ча дош̣асйа паш́йеллин̇га̄ни бхӯриш́ах̣ тасйа тасйауш̣адхаих̣ курйа̄двипарӣтагун̣аих̣ крийа̄м

शालयः षष्टिकाश्चैव कोरदूषाः प्रियङ्गवः भोजनार्थं विषार्त्तानामूर्ध्वञ्चाधश्च शोधनम्

ш́а̄лайах̣ ш̣аш̣т̣ика̄ш́чаива корадӯш̣а̄х̣ прийан̇гавах̣ бходжана̄ртхам̣ виш̣а̄ртта̄на̄мӯрдхван̃ча̄дхаш́ча ш́одханам

मूलत्वक्पत्रपुष्पाणि बीजं चेति शिरीषतः गवां मूत्रेण सम्पिष्टंलेपाद्विषहरं परम्

мӯлатвакпатрапуш̣па̄н̣и бӣджам̣ чети ш́ирӣш̣атах̣ гава̄м̣ мӯтрен̣а сампиш̣т̣ам̣лепа̄двиш̣ахарам̣ парам

दूषीविषार्त्तं सुस्निग्धमूर्ध्वञ्चाधश्च शोधनम् पाययेदगदं मुख्यमिदं दूषीविषापहम्

дӯш̣ӣвиш̣а̄рттам̣ суснигдхамӯрдхван̃ча̄дхаш́ча ш́одханам па̄йайедагадам̣ мукхйамидам̣ дӯш̣ӣвиш̣а̄пахам

पिप्पली ध्यामकं मांसी लोध्रमेला सुवर्चिका मरिचं बालकञ्चैला तथा कनकगैरिकम् क्षौद्र युक्तः कषायोऽय दूषीविषमपोहति

пиппалӣ дхйа̄макам̣ ма̄м̣сӣ лодхрамела̄ суварчика̄ маричам̣ ба̄лакан̃чаила̄ татха̄ канакагаирикам кш̣аудра йуктах̣ каш̣а̄йо'йа дӯш̣ӣвиш̣амапохати

अभयां रोचनां कुष्ठमर्कपत्रं तथोत्पलम् नलवेतसमूलानि गरलं सुरसां तथा

абхайа̄м̣ рочана̄м̣ куш̣т̣хамаркапатрам̣ татхотпалам налаветасамӯла̄ни гаралам̣ сураса̄м̣ татха̄

सकलिङ्गां समञ्जिष्ठामनन्ताञ्च शतावरीम् शृङ्गाटकं समङ्गां च पद्मकेशरमित्यपि

сакалин̇га̄м̣ саман̃джиш̣т̣ха̄мананта̄н̃ча ш́ата̄варӣм ш́р̣н̇га̄т̣акам̣ саман̇га̄м̣ ча падмакеш́арамитйапи

कल्कीकृत्य पचेत्सर्पिः पयो दद्याच्चतुर्गुणम् सम्यक्पक्वेऽवतीर्णे च शीते तस्मिन्विनिक्षिपेत्

калкӣкр̣тйа пачетсарпих̣ пайо дадйа̄ччатургун̣ам самйакпакве'ватӣрн̣е ча ш́ӣте тасминвиникш̣ипет

सर्पिस्तुल्यं भिषक्क्षौद्रं कृतरक्षं निधापयेत् विषाणि हन्ति दुर्गाणि गरदोषकृतानि च

сарпистулйам̣ бхиш̣аккш̣аудрам̣ кр̣таракш̣ам̣ нидха̄пайет виш̣а̄н̣и ханти дурга̄н̣и гарадош̣акр̣та̄ни ча

स्पर्शाद्धन्ति विषं सर्वं गरैरुपहतां त्वचम् योगजं तमकं कण्डूं मांसपादं विसंज्ञताम्

спарш́а̄ддханти виш̣ам̣ сарвам̣ гараирупахата̄м̣ твачам йогаджам̣ тамакам̣ кан̣д̣ӯм̣ ма̄м̣сапа̄дам̣ висам̣джн̃ата̄м

नाशयत्यञ्जनाभ्यङ्गपानबस्तिषु योजितम् सर्पकीटाखुलूताऽदिदष्टानां विषहृत्परम्

на̄ш́айатйан̃джана̄бхйан̇гапа̄набастиш̣у йоджитам сарпакӣт̣а̄кхулӯта̄'дидаш̣т̣а̄на̄м̣ виш̣ахр̣тпарам

धत्तरूस्य शिफा पेया क्षीरेण परिपेषिता अङ्कोटवंशजा चापि श्वविषघ्नी प्रयत्नतः

дхаттарӯсйа ш́ипха̄ пейа̄ кш̣ӣрен̣а парипеш̣ита̄ ан̇кот̣авам̣ш́аджа̄ ча̄пи ш́вавиш̣агхнӣ прайатнатах̣

रजनीयुग्मपत्तङ्ग मञ्जिष्ठानागकेशरैः शीताम्बुपिष्टैरालेपः सद्यो लूतां विनाशयेत्

раджанӣйугмапаттан̇га ман̃джиш̣т̣ха̄на̄гакеш́араих̣ ш́ӣта̄мбупиш̣т̣аира̄лепах̣ садйо лӯта̄м̣ вина̄ш́айет

जीरकस्य कृतः कल्को घृतसैन्धवसंयुतः सुखोष्णो मधुना लेपो वृश्चिकस्य विषं हरेत्

джӣракасйа кр̣тах̣ калко гхр̣тасаиндхавасам̣йутах̣ сукхош̣н̣о мадхуна̄ лепо вр̣ш́чикасйа виш̣ам̣ харет

गन्धमाघ्राय मृदितं सूर्यावर्त्तदलस्य तु वृश्चिकेन नरो विद्धः क्षणाद्भवति निर्विषः

гандхама̄гхра̄йа мр̣дитам̣ сӯрйа̄варттадаласйа ту вр̣ш́чикена наро виддхах̣ кш̣ан̣а̄дбхавати нирвиш̣ах̣