Вамана видхи — терапия рвотой | Уттаракханда

Шарангадхара-самхита · Уттаракханда · Глава 1 · 33 стихов

Вамана видхи — Терапия рвотой

Подробный протокол вамана-кармы (терапевтической рвоты). Подготовка, проведение, признаки успеха и постпроцедурный режим. Шарангадхара уточняет детали для практикующего врача.

अथ स्नेहपानविधिर्नाम प्रथमोऽध्यायः अथ स्नेहस्य भेदास्तत्पानकालश्च स्नेहश्चतुर्विंधः प्रोक्तो घृतं तैलं वसा तथा मज्जा च तं पिबेन्मत्तर्याः किचिदभ्युदिते रवौ

атха снехапа̄навидхирна̄ма пратхамо'дхйа̄йах̣ атха снехасйа бхеда̄статпа̄нака̄лаш́ча снехаш́чатурвим̣дхах̣ прокто гхр̣там̣ таилам̣ васа̄ татха̄ маджджа̄ ча там̣ пибенматтарйа̄х̣ кичидабхйудите равау

योनिभेदेन स्नेहस्य द्वैविध्यम् स्थावरो जङ्गमश्चैव द्वियोनिः स्नेह उच्यते

йонибхедена снехасйа дваивидхйам стха̄варо джан̇гамаш́чаива двийоних̣ снеха учйате

स्थावरजङ्गमयोः श्रेष्ठस्नेहनामनिर्देशः तिलतैलं स्थावरेषु जङ्गमेषु घृतं वरम्

стха̄вараджан̇гамайох̣ ш́реш̣т̣хаснехана̄манирдеш́ах̣ тилатаилам̣ стха̄вареш̣у джан̇гамеш̣у гхр̣там̣ варам

द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिस्तैर्यमकस्त्रिवृतो महान्

два̄бхйа̄м̣ трибхиш́чатурбхистаирйамакастривр̣то маха̄н

पिबेत् त्र्! यहं चतुरहं पञ्चाहं षडहं तथा सप्तरात्रात्परं स्नेहं आत्मीभवति सेवितः

пибет тр! йахам̣ чатурахам̣ пан̃ча̄хам̣ ш̣ад̣ахам̣ татха̄ саптара̄тра̄тпарам̣ снехам̣ а̄тмӣбхавати севитах̣

दोषकालाग्निवयसां बलं दृष्ट्वा प्रयोजयेत् हीनां च मध्यमां ज्येष्ठां मात्रां स्नेहस्य बुद्धिमान्

дош̣ака̄ла̄гнивайаса̄м̣ балам̣ др̣ш̣т̣ва̄ прайоджайет хӣна̄м̣ ча мадхйама̄м̣ джйеш̣т̣ха̄м̣ ма̄тра̄м̣ снехасйа буддхима̄н

अमात्रादिसेवितस्नेहस्य दोषास्तदुपायाश्च अमात्रया तथाऽकाले मिथ्याहारविहारतः स्नेहः करोति शोफार्शस्तन्द्रा निद्रा विसंज्ञताः प्रकुर्याल्लङ्घनं तत्र स्वेदं ज्ञात्वा विरेचनम्

ама̄тра̄дисевитаснехасйа дош̣а̄стадупа̄йа̄ш́ча ама̄трайа̄ татха̄'ка̄ле митхйа̄ха̄равиха̄ратах̣ снехах̣ кароти ш́опха̄рш́астандра̄ нидра̄ висам̣джн̃ата̄х̣ пракурйа̄ллан̇гханам̣ татра сведам̣ джн̃а̄тва̄ виречанам

देया दीप्ताग्नये मात्रा स्नेहस्य पलसंमिता मध्यमाय त्रिकर्षा स्याज्जघन्याय द्विकार्षिकी

дейа̄ дӣпта̄гнайе ма̄тра̄ снехасйа паласам̣мита̄ мадхйама̄йа трикарш̣а̄ сйа̄джджагханйа̄йа двика̄рш̣икӣ

स्नेहपानमात्राया अन्ये भेदाः अथवा स्नेहमात्राः स्युस्तिस्रोऽन्या सर्वसम्मताः अहोरात्रेण महती जीर्यत्यह्नि तु मध्यमा जीर्यत्यल्पा दिनार्धेन सा विज्ञेया सुखावहा

снехапа̄нама̄тра̄йа̄ анйе бхеда̄х̣ атхава̄ снехама̄тра̄х̣ сйустисро'нйа̄ сарвасаммата̄х̣ ахора̄трен̣а махатӣ джӣрйатйахни ту мадхйама̄ джӣрйатйалпа̄ дина̄рдхена са̄ виджн̃ейа̄ сукха̄ваха̄

अल्पा स्याद्दीपनी वृष्या स्वल्पदोषेषु पूजिता मध्यमा स्नेहनी ज्ञेया बृंहणी भ्रमहारिणी

алпа̄ сйа̄ддӣпанӣ вр̣ш̣йа̄ свалпадош̣еш̣у пӯджита̄ мадхйама̄ снеханӣ джн̃ейа̄ бр̣м̣хан̣ӣ бхрамаха̄рин̣ӣ

ज्येष्ठा कुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारनाशिनी

джйеш̣т̣ха̄ куш̣т̣хавиш̣онма̄даграха̄пасма̄рана̄ш́инӣ

दोषानुसारेण घृतपानेऽनुपानव्यवस्था केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम् पेयं बहुकफे चापि व्योषक्षारसमन्वितम्

дош̣а̄нуса̄рен̣а гхр̣тапа̄не'нупа̄навйавастха̄ кевалам̣ паиттике сарпирва̄тике лаван̣а̄нвитам пейам̣ бахукапхе ча̄пи вйош̣акш̣а̄расаманвитам

रूक्षक्षतविषार्त्तानां वातपित्तविकारिणाम् हीनमेधास्मृतीनां च सर्पिष्पानं प्रशस्यते

рӯкш̣акш̣атавиш̣а̄ртта̄на̄м̣ ва̄тапиттавика̄рин̣а̄м хӣнамедха̄смр̣тӣна̄м̣ ча сарпиш̣па̄нам̣ праш́асйате

कृमिकोष्ठानिलाविष्टाः प्रवृद्धकफमेदसः पिबेयुस्तैलसात्म्या ये तैलं दार्ढ्यार्थिनस्तु ये

кр̣микош̣т̣ха̄нила̄виш̣т̣а̄х̣ правр̣ддхакапхамедасах̣ пибейустаиласа̄тмйа̄ йе таилам̣ да̄рд̣хйа̄ртхинасту йе

व्यायामकर्षिताः शुष्करेतोरक्ता महारुजः महाग्निमारुतप्राणा वसायोग्या नराः स्मृताः

вйа̄йа̄макарш̣ита̄х̣ ш́уш̣кареторакта̄ маха̄руджах̣ маха̄гнима̄рутапра̄н̣а̄ васа̄йогйа̄ нара̄х̣ смр̣та̄х̣

क्रूराशयाः क्लेशसहा वातार्त्ता दीप्तवह्नयः मज्जानं च पिबेयुस्ते सपिर्वा सर्वतो हितम्

крӯра̄ш́айа̄х̣ клеш́асаха̄ ва̄та̄ртта̄ дӣптавахнайах̣ маджджа̄нам̣ ча пибейусте сапирва̄ сарвато хитам

शीतकाले दिवा स्नेहमुष्णकाले पिबेन्निशि वातपित्ताधिके रात्रौ वातश्लेष्माधिके दिवा

ш́ӣтака̄ле дива̄ снехамуш̣н̣ака̄ле пибенниш́и ва̄тапитта̄дхике ра̄трау ва̄таш́леш̣ма̄дхике дива̄

तैलं घृतं वा युञ्जीत दृष्ट्वा दोषबलाबलम्

таилам̣ гхр̣там̣ ва̄ йун̃джӣта др̣ш̣т̣ва̄ дош̣абала̄балам

घृते कोष्णजलं पेयं तैले यूषः प्रशस्यते वसामज्ज्ञोः पिबेन्मण्डमनुपानं सुखावहम्

гхр̣те кош̣н̣аджалам̣ пейам̣ таиле йӯш̣ах̣ праш́асйате васа̄маджджн̃ох̣ пибенман̣д̣аманупа̄нам̣ сукха̄вахам

स्नेहद्विषः शिशून्वृद्धान्सुकुमारान्कृशानपि उष्णकामानुष्णकाले सह भक्तेन पाययेत्

снехадвиш̣ах̣ ш́иш́ӯнвр̣ддха̄нсукума̄ра̄нкр̣ш́а̄напи уш̣н̣ака̄ма̄нуш̣н̣ака̄ле саха бхактена па̄йайет

सर्पिष्मती बहुतिला यवागूः स्वल्पतण्डुला सुखोष्णा सेव्यमाना तु सद्यः स्नेहनकारिणी

сарпиш̣матӣ бахутила̄ йава̄гӯх̣ свалпатан̣д̣ула̄ сукхош̣н̣а̄ севйама̄на̄ ту садйах̣ снеханака̄рин̣ӣ

शर्कराचूर्णसम्भृष्टे दोहनस्थे घृते तु गाम् दुग्ध्वा क्षीरं पिबेदुष्णं सद्यःस्नेहनमुच्यते

ш́аркара̄чӯрн̣асамбхр̣ш̣т̣е доханастхе гхр̣те ту га̄м дугдхва̄ кш̣ӣрам̣ пибедуш̣н̣ам̣ садйах̣снеханамучйате

मिथ्याचाराद्बहुत्वाद्वा यस्य स्नेहो न जीर्यति विष्टभ्य वाऽपि जीर्येत वारिणोष्णेन वामयेत्

митхйа̄ча̄ра̄дбахутва̄два̄ йасйа снехо на джӣрйати виш̣т̣абхйа ва̄'пи джӣрйета ва̄рин̣ош̣н̣ена ва̄майет

स्नेहस्याजीर्णशङ्कायां पिबेदुष्णोदकं नरः तेनोद्गारो भवेच्छुद्धो भक्तं प्रति रुचिस्तथा

снехасйа̄джӣрн̣аш́ан̇ка̄йа̄м̣ пибедуш̣н̣одакам̣ нарах̣ тенодга̄ро бхавеччхуддхо бхактам̣ прати ручистатха̄

स्नेहेन पैक्तिकस्याग्निर्यदा तीक्ष्णतरीकृतः तदाऽस्योदीरयेत्तृष्णां स्नेहमुष्णाम्बुना वमेत् शीतं जलं पाययेच्च पिपासा तेन शाम्यति

снехена паиктикасйа̄гнирйада̄ тӣкш̣н̣атарӣкр̣тах̣ тада̄'сйодӣрайеттр̣ш̣н̣а̄м̣ снехамуш̣н̣а̄мбуна̄ вамет ш́ӣтам̣ джалам̣ па̄йайечча пипа̄са̄ тена ш́а̄мйати

अजीर्णी वर्जयेत्स्नेहमुदरी तरुणज्वरी दुर्बलोऽरोचकी स्थूलो मूर्च्छार्त्तो मदपीडितः दत्तवस्तिर्विरिक्तश्च वान्तस्तृष्णाश्रमान्वितः अकालप्रसवा नारी दुर्दिने च विवर्जयेत्

аджӣрн̣ӣ варджайетснехамударӣ тарун̣аджварӣ дурбало'рочакӣ стхӯло мӯрччха̄ртто мадапӣд̣итах̣ даттавастирвирикташ́ча ва̄нтастр̣ш̣н̣а̄ш́рама̄нвитах̣ ака̄лапрасава̄ на̄рӣ дурдине ча виварджайет

वृद्धा बालाः कृशा रूक्षाः क्षीणास्राः क्षीणरेतसः वातार्त्तास्तिमिरार्त्ता ये तेषां स्नेहनमुत्तमम्

вр̣ддха̄ ба̄ла̄х̣ кр̣ш́а̄ рӯкш̣а̄х̣ кш̣ӣн̣а̄сра̄х̣ кш̣ӣн̣аретасах̣ ва̄та̄ртта̄стимира̄ртта̄ йе теш̣а̄м̣ снеханамуттамам

वातानुलोम्यं दीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम्

ва̄та̄нуломйам̣ дӣпто'гнирварчах̣ снигдхамасам̣хатам

मृदुस्निग्धाङ्गताऽग्लानिः स्नेहावेगोऽथ लाघवम् विमलेन्द्रि यता सम्यक् स्निग्धे रूक्षे विपर्ययः

мр̣дуснигдха̄н̇гата̄'гла̄них̣ снеха̄вего'тха ла̄гхавам вималендри йата̄ самйак снигдхе рӯкш̣е випарйайах̣

भक्तद्वेषो मुखस्रावो गुदे दाहः प्रवाहिका तन्द्रा ऽतिसारः पाण्डुत्वं भृशं स्निग्धस्य लक्षणम्

бхактадвеш̣о мукхасра̄во гуде да̄хах̣ права̄хика̄ тандра̄ 'тиса̄рах̣ па̄н̣д̣утвам̣ бхр̣ш́ам̣ снигдхасйа лакш̣ан̣ам

रूक्षस्य स्नेहनं स्नेहैरतिस्निग्धस्य रूक्षणम् श्यामाकचणकाद्यैश्च तक्रपिण्याकसक्तुभिः

рӯкш̣асйа снеханам̣ снехаиратиснигдхасйа рӯкш̣ан̣ам ш́йа̄ма̄качан̣ака̄дйаиш́ча такрапин̣йа̄касактубхих̣

दीप्ताग्निःशुद्धकोष्ठश्च पुष्टधातुर्दृढेन्द्रि यः निर्जरो बलवर्णाढ्यः स्नेहसेवी भवेन्नरः

дӣпта̄гних̣ш́уддхакош̣т̣хаш́ча пуш̣т̣адха̄турдр̣д̣хендри йах̣ нирджаро балаварн̣а̄д̣хйах̣ снехасевӣ бхавеннарах̣

स्नेहे व्यायामसंशीतवेगाघातप्रजागरान् दिवास्वप्नमभिष्यन्दि रूक्षान्नं च विवर्जयेत्

снехе вйа̄йа̄масам̣ш́ӣтавега̄гха̄тапраджа̄гара̄н дива̄свапнамабхиш̣йанди рӯкш̣а̄ннам̣ ча виварджайет